Eńbek adamy – el damýynyń negizi

Astanada ótken Jumysshy maman­dyqtary jylynyń qorytyndy is-sharasynda birqatar azamat eńbeginiń óteýi­ne buıyrǵan qurmet pen qoshemetke kenelip, memlekettik nagradany keýde­si­ne taqty. Is-sharaǵa Memlekettik keńesshi Erlan Qarın, Prezıdenttiń áleýmettik máseleler jónindegi keńesshisi Alekseı Soı, Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, Parlament depýtattary, memlekettik organdardyń basshylary, «Amanat» partııasynyń, jergilikti atqarýshy organdardyń, halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty. Jumysshy mamandyqtary jylyn qorytyndylaý sheńberinde eńbek ujymdarynyń úzdik ókilderi men  belsendi jumysshy jastarǵa qurmet kórsetildi. 

Memlekettik keńesshi Erlan Qarın eńbek adamdaryna qurmet árdaıym jalǵasyn tabatynyn, elimizdiń áleýetin nyǵaıtýǵa ár salada ter tógip júrgen jandar zor úlesin qosqanyn atap ótti. 

– Biz jumysshy mamandyqtary jyly­nyń qorytyndysyna arnalǵan forýmǵa jınalyp otyrmyz. Bul jaı ǵana kún­tizbelik jyldyń aıaqtalýyn bildirmeıdi, adal eńbekti áli de dáripteıtin, eńbek adamyn odan ári qurmetteýge shaqyratyn biregeı is-shara. Búgingi aıtylatyn áńgime de, qurmet te el damýynyń negizgi qozǵaýshy kúshi – sizderge arnalady. Bıylǵy jyl elimiz úshin tabysty boldy. 11 aıdyń qorytyndysynda ekonomıkamyz 6,4% ósim kórsetti. Otandyq zaýyttarda 147 myń avtokólik qurastyryldy. 17 mln sharshy metrge jýyq turǵyn úı salyndy. Densaýlyq saqtaý salasynda 219 jańa nysan boı kóterdi. 130 jańa mektep paıdalanýǵa berildi. Jańadan 173 óndiris iske qosylyp, 22 myń jumys orny quryldy. Dıqandarymyz ekinshi jyl qatarynan rekordtyq kólemde – 27 mln tonna astyq jınady. 13 myń shaqyrym jol rekonstrýksııalanyp, jóndeýden ótti. Uzyndyǵy 836 shaqyrym «Dostyq – Moıynty» temirjolynyń ekinshi jelisi iske qosyldy. Munyń barlyǵy qur aqparat, jaı statıstıka emes. Artynda myńdaǵan adamnyń orasan eńbegi tur. Olar – qarapaıym jumysshylar, ınjenerler, mehanızatorlar, qurylysshylar, energetıkter, tehnologter, dıqandar, basqa da salada eselep eńbek etken azamattar. Barsha jetistik el azamattarynyń kózge kórinbeıtin kúndelikti ortaq jumystarynyń jemisi. Myńdaǵan stýdent suranysqa ıe mamandyqtardy ıgerýde tegin bilim alyp jatyr. Kolledjderdiń materıaldyq tehnıkalyq bazasy jańar­tyldy, búginde tehnıkalyq, kásiptik bilim berý júıesindegi túlekterdiń basym kópshi­ligi jumysshy mamandyqtardyń ókil­derine aınaldy. Keıingi jyldary memlekettik nagradalar júıesi jańartyldy, jańadan 9 salalyq qurmetti ataq engizildi. Memleket basshysy bıyl kásibı merekeler aıasynda ener­getıkterdi, qutqarýshylardy, muǵalimderdi, munaıshylardy, dáriger­lerdi, sý sharýashylyǵy salasynyń qyzmetkerlerin, aýyl sharýashylyǵy, mamandaryn Aqordada arnaıy qabyldap quttyqtady. 24 kásibı mereke men eńbek kúnin keń kólemde atap ótý ıgi dástúrge aınaldy. Bıyl Prezıdent Jarlyǵymen 130-ǵa jýyq jumysshy mamandyq ókili memlekettik marapatqa ıe boldy. Munyń barlyǵy eseli eńbekti qadirleýge baǵyttalǵan mańyzdy qadamdar. Eńbek adamy memlekettik saıasattyń basty nazarynda, – degen Memlekettik keńesshi qoǵam árqashanda eńbekti erekshe qadirleıtinin jetkizdi. – Kásibı mamandardy dáripteý aldaǵy ýaqytta da úzdiksiz jalǵasa bermek. Jumysshy mamandyqtary jyly aıaqtalyp jatqan joq, bul elimizde eńbek adamdaryna qurmet kórsetetin jańa kezeń bastalǵanyn aıǵaqtaıdy. Barshańyzǵa – zaýyttar men sheberhanalarda, qurylys alańdary men egis dalasynda, shahtalar men energetıka nysandarynda, kólik, kommýnaldyq salalarda eńbek etip júrgen azamattarǵa shynaıy alǵysymyzdy bildiremiz. Sizderdiń adal eńbekterińiz reformalardy nátıjeli etedi, eldiń turaqty damýyna ádiletti qoǵam qurýǵa jol ashady, – dedi Memlekettik keńesshi.

Memlekettik keńesshi sodan soń Prezıdenttiń Jarlyǵymen memlekettik nagrada alǵan eńbek ozattaryn kópshilik aldynda marapattady.

Saltanatty jıynda Premer-mı­nıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva eńbek ozattaryn quttyqtady.

– Eńbek adamy – el damýynyń negizi, qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi. Memleket basshysynyń bastamasymen bıylǵy jyl Jumysshy mamandyqtary jyly dep atalyp, eńbek adamynyń qoǵamdaǵy róli aıshyqtaldy. Otanymyzdyń ósip-ór­kendeýine zor eńbek sińirip júr­gen jumysshy qaýymǵa qurmet kórse­tilip keledi. Búgin biz osy baǵyttaǵy jumys­tardyń nátıjesin saralap, qorytyn­dylaýǵa jınalyp otyrmyz. Iske asqan árbir jobanyń, salynǵan árbir nysannyń, shyǵarylǵan árbir ónim­niń artynda eńbegi eseli, qyzmeti qalyp­ty jandardyń turǵany anyq. Son­dyq­tan jyl boıy jumysshy maman­dardyń bedelin art­tyrýǵa, kadrlar daıarlaý júıesin damytý­­ǵa, bilim berý men ekonomıkanyń naqty sektory arasyndaǵy baılanysty nyǵaı­týǵa erekshe nazar aýdaryldy. Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda adal ári bilikti eńbekkerlerdiń bedelin arttyrý qajet­tiligin atap ótti. Jumysshy maman­­­dyqtary jyly bir jolǵy bastama emes, uzaqmerzimdi strategııalyq mańy­zy zor ıgilik. Búginde el ekonomıka­synda ju­myspen qamtylǵan 3,3 mln adam jumys­shy mamandyqtary boıynsha eńbek etip jatyr, – degen A.Balaeva jumys­shy ma­man­dyq ıeleri eki myńǵa jýyq túrli teh­nı­ka­lyq kásipterdi qamtyp otyrǵa­nyna toq­taldy. Búginde elimizde kolledjderde, joǵary oqý oryndarynda sıfrlyq plat­formalar men áleýmettik salany birik­tiretin kásiptik kadrlardy daıarlaıtyn tutas ekojúıe qalyptasqanyn tilge tıek etti.

Bıyl mańyzdy ári negizgi basym­dyqtardyń biri esebinde jastarǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr. Jumysshy maman retinde eńbekpen qamtylǵan jastardyń sany 1 mln 200 myńǵa jetti. Jumysshy kásipterdiń ishinde keń tanymal mamandyqtar bar. Máselen, aýyl sharýashylyǵy ónimderin shyǵaratyn fermerler – 57 myń, dánekerleýshi – 25 myń, avtokólik quraldaryn jóndeýshiler men slesarlar – 16 myń adam. Bul bir bóligi ǵana, 4 myńǵa jýyq kásiporyn bolashaq urpaqqa arnalǵan ashyq esik kúnderin ótkizdi. Buǵan 113 myńnan astam oqýshy men stýdent qatysty. Jumysshy mamandardy qoldaý aldaǵy ýaqytta da jalǵasa beredi. Eńbek bedelin arttyrý, kásiptik bilim berý men tálimgerlikti damytý bastamalary árdaıym kún tártibinde. Kadrlyq áleýetti turaqty damytyp, eńbek etýge laıyqty jaǵdaı jasaý negizgi basymdyqtardyń biri bolyp qala beredi. Tehnıkalyq, kásiptik bilim berý júıesin jańǵyrtý qarqyndy túrde jalǵasady. Jasandy ıntellekt engizilip jatqan joǵary tehnologııalyq óndiristerge mamandar daıarlaý bas­ty nazarda bolady. Kolledjderge qabyl­daýdy odan ári ulǵaıtý, sondaı-aq kásip­oryndardyń ónimderine qaraı kadrlardy maqsatty daıarlaý memleket tarapynan turaqty ári úzdiksiz qoldaý tabady. Jastardyń jumysshy mamandyqtaryna qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda mektepten bastap aýqymdy kásiptik baǵ­dar­laý jumysy jalǵasady. Dýaldy oqy­tý deńgeıin damytyp, áleýetin arttyrý bıznespen áriptestikti nyǵaıtýdyń ma­ńyz­dy baǵyttarynyń biri. Aldaǵy ýaqyt­ta bul ıgi bastama da jalǵasyn tabady.

– Kadr daıarlaýdyń halyqaralyq standartyn engizý, stýdentter men pedagog­terdiń akademııalyq mobıldiligin arttyrý, kolledjder bazasynda halyqaralyq kásiptik bilim berý uıymdarynyń jańa fılıaldaryn ashý jalǵasady. Bizdiń strategııamyzdyń bir baǵyty – tehnıka­lyq, kásiptik bilim berý júıesi pedagog­teri­niń kadrlyq áleýetin damytý. Prezı­dent Q.Toqaev ekonomıkanyń turaqty damýy ónerkásiptiń, qurylystyń, kóliktiń, energetıkanyń, sondaı-aq agrarlyq sektordyń órkendeýi bilikti jumysshy kadrlarǵa tikeleı baılanys­ty ekenin atap ótti. Aldaǵy bes jylda jumysshy mamandyqtar bıyl bastalǵan barlyq ınstıtýsıonaldyq jańalyqty jalǵastyrýdyń qýatty kúshine aınalady. Jumysshy kadrlardy damytýǵa qatysty júrgizilgen jumystar memlekettiń, bıznestiń, bilim berýdiń, sonymen qatar qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligin aıqyndady. Osy mindetterdi dáıekti iske asyrý ekonomıkany jańa býynnyń bilikti kadrlarymen qamtamasyz etýge, eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda turaqty damýyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi, – dedi A.Balaeva.

Quttyqtaý sózinen keıin Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri birqatar eńbek adamyna memlekettik marapattardy saltanatty túrde tabys etti.

«Eńbek joly» respýblıkalyq baı­qaýy jyl saıyn eki kezeńde – óńirlik, res­pýb­lıkalyq deńgeıde, úsh atalym aıasynda uıymdastyrylady. «Úzdik eńbek áýleti», «Jumys isteıtin jastardyń úzdik tálimgeri», «О́ndiristiń úzdik jas qyz­met­keri» atalymdaryna bıyl 546 ótinim túsken.

Baıqaýdyń óńirlik kezeńiniń jeńim­pazdaryn oblystar men respýblı­kalyq mańyzy bar qalalar ákimderiniń orynbasarlary tóraǵalyq etken komıssııa anyqtady. Respýblıkalyq kezeńiniń jeńimpazdaryn Parlament depýtattary, «Atameken» UKP, «Qoǵamdyq kelisim» RMM ókilderi men Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi janyn­daǵy komıssııa saralady.

«Úzdik eńbek áýleti» atalymynda Shyǵys Qazaqstan oblysynan Demınder áýleti («Kazsınk» JShS, Rıdder taý-ken metallýrgııa kesheni) jeńimpaz dep tanyldy. Júldeli II oryndy Qaraǵandy oblysynan Volokıtınder áýleti («Qarmet» AQ), III oryndy Túrkistan oblysynan kelgen Derbisovter áýleti («Qazaqstan temir joly» AQ) oljalady.

«Jumys isteıtin jastardyń úzdik tálimgeri» atalymynda Qostanaı jylý energetıkalyq kompanııasynyń elektr jabdyqtaryn jóndeý jáne qyzmet kórsetý jónindegi elektrmonteri Rıshat Fashýtdınov jeńimpaz atandy. II oryndy Ulytaý oblysynyń «Qazaqtelekom» AQ elektrmonteri Dýlat Qurmanbekov, III oryndy Soltústik Qazaqstan oblysynan Metall konstrýksııalaryn qurastyrý jónindegi zaýyttyń 3-razrıadty slesari Asyltas Kabosheva ıelendi.

«О́ndiristiń úzdik jas qyzmetkeri» atalymynda Almaty oblysyndaǵy «Fırma «Bent» JShS kranshysy Dılfýza Baqytjanova (19 jasta) úzdik dep tanyldy. II oryndy Abaı oblysynan «Vostoksvetmet» JShS taý-ken sheberi Aıbar Aıdaruly (26 jasta), III oryndy – Aqmola oblysyndaǵy «Semizbaı» JShS 5-razrıadty hımııalyq taldaý zerthanashysy Aıajan Jamkenova (22 jasta) aldy.

«О́ndiristiń úzdik jas qyzmetkeri» atalymynda júldeli II orynǵa ıe bolǵan Abaı oblysynan kelgen Aıbar Aıdaruly kenshi. «Mundaı syı-qurmetke kenelemin dep oılaǵanym joq», deıdi tolqynysyn jasyra almaı.

–Úıdegi jalǵyz ulmyn. Aldymda ápkem, izimnen ergen qaryndasym bar. Ákem de kenshi bolyp eńbek etti. О́kinishke qaraı, meniń jetistigimdi kóre almady, birer jyl buryn aýyr naýqastan dúnıe saldy. Ákemniń izin jalǵap, «Vostoksvet» JShS-nde taý-ken sheberi bolyp eńbek etip kelemin. Jumystyń ońaıy joq. Kúndelikti myń metrge deıin tereńge boılap jer astyndaǵy shahtaǵa túsemiz. Aýysymmen jumys isteımiz, túngi aýysym aýyrlaý. Sebebi uıqy qysady, kóziń talady, kúsh-qýatyń da eki ese sarqylady. Degenmen de óz jumysymdy erekshe qurmetteımin, – deıdi 26 jastaǵy kenshi.

Sonymen qatar bıylǵy Jumysshy mamandyqtary jylyn dáripteýge oraı uıymdastyrylǵan «Erlik pen eńbek das­tany» baıqaýynyń jeńimpazdary men júldegerlerine qarjylaı qomaqty syıaqy tabystaldy. Saltanatty is-shara aıasynda «Amanat» partııasynyń atqarýshy hatshysy Dáýlet Káribek «Jumysshy jastar amanaty» jobasynyń qatysýshylaryna Qurmet gramotalaryn tabys etti.