– «Edigedeı er qaıda» dep qalyń el ózińniń tolaǵaı kúshińe buıyrǵan orasan jetistikterińe qýanady. Oqyrmanǵa ózińdi jaqynyraq tanystyrsaq degen maqsatta áńgimege tartqaly otyrmyz.
– Shymkent qalasynda ómirge kelip, bes jasymda otbasym Astana qalasyna qonys aýdardy. Mektepti elordada támamdadym. Jambyl Jabaev atyndaǵy №4 mektep-gımnazııada 11 jyl bilim aldym. 5-synyptan bastap aýyr atletıka sportyna qyzyǵyp, 10 jasymnan beri shuǵyldanyp kelemin. 3 jasymnan sportqa jaqyn boldym. Anam alǵashynda karate úıirmesine jazdyrdy. Eki jyldan astam qatystym, biraq asa qyzyqpadym. Tipti keıin jattyǵýǵa barǵym kelmeı, meselim qaıtty. Sebebi bapkerleri aıaqty kerip jattyǵý jasatqanda sińirim sozylyp, aýyryp shydatpaıtyn. 3-synyptan bastap dzıýdo kúresine aýystym. Biraq qatarlastarymnan jasym kishi, boıym da tapal bolǵandyqtan jarystarǵa qospaıtyn. Tek jattyǵýǵa qatysamyn, saıysqa aparmaıdy. Tulpardy shyńdaıtyn báıge sekildi, sportshyny da qaıraıtyn saıys. Biraq meni bapkerler «jasyń kishi» degendi jeleý etip týrnırlerge qatystyrmaıtyn.
– Ziltemirge qyzyǵýshylyǵyń qalaı oıandy?
– Astanaǵa qonys aýdarǵan soń ákem dámhanada aspaz bolyp jumys istedi. Dámhananyń kúzet qyzmetindegi Jánibek degen kisi aýyr atletıkamen shuǵyldanady eken. Ákeme kelip júrgende maǵan nazary aýsa kerek. «Balańyzdyń aýyr atletıkamen shuǵyldanýyna jol kórseteıin, ózimmen birge jattyǵý zalyna ertip baraıyn» depti. Sóıtip, sol kisige ilesip aýyr atletıka sportyna jazyldym. Alǵashynda aýyr soqty. О́ıtkeni Jánibek aǵa ziltemirdi kóterýdiń tehnıkasyn úıretpeıdi, ózi jattyǵý júrgizedi, men sony barynsha qaıtalaýǵa tyrysamyn. Arada birneshe kún ótkende bilikti bapker Aıbek Amanııazovqa amanattap tapsyrdy.
– Buǵanań bekimeı jatyp zilmaýyr temir kóterýge ata-anań qarsy bolmady ma? Aýyr atletıka jaraqattaný da jıi oryn alatyn sport túri ǵoı.
– Anam bastapqyda aýyr atletıka sportyn tańdaǵanymdy asa qýattaı qoımady. «Boıyń óspeıdi, mertigesiń» dep qarsy da boldy. Alaıda maǵan ziltemir kóterý bilek kúshin synaýdyń naǵyz alańy sekildi kórindi. Ras, ıyǵymnan jıi jaraqattandym, toqpan jiliktiń jaýyrynǵa bitisken tusy taıyp ketedi. Qaqsap aýyrǵanda temir bylaı tursyn, bir japyraq qaǵazdy kótere almaısyń. Degenmen aǵzamnyń jastyǵynan shyǵar, jaraqattan tez aıyǵyp, jattyǵýdy jalǵastyra beremin. Qazir endi anamnyń da buǵan kózi úırendi, burynǵydaı asa ýaıymdaı bermeıdi. Aýyr atletıkanyń tehnıkasyn tereńdep ıgerseń, jaraqatqa urynbaısyń. Bul sport túrinde kóbinese tizeniń sińiri sógilip, belge salmaq túsedi. Oqý-jattyǵý jıynynda, jarys kezinde jeke bapkerim qasymda júrse tehnıkany, kúshti qalaı sarqý qajettigin jiti qadaǵalaıtyndyqtan, qatelikke boı aldyrmaımyn.
– Seniń esim-soıyńa qalyń jankúıer 2022 jyldan beri qanyq. Sol jyly jasóspirimder arasynda álem chempıony atandyń. Odan keıin eki jyl qatarynan jastar sapynda teńdessiz ekenińdi áıgilediń. Endigi meje Olımpıada dodasy ma?
– Jasóspirimderdiń álem chempıonatyna 73 kg salmaqta qatyssam, 2023 jyly jastar arasynda ótken jahan dodasyna 81 kg salmaqta kúsh synastym. Byltyr da jastar alamanynda 89 kg salmaq dárejesinde qaıratymdy synap, úzdik atandym. Endi eresekter qataryna óttim, solardyń ortasynda bedelimdi arttyrǵym keledi.
– Bala kúnińnen ózińe qarsylas bolyp kele jatqan ózge elderdiń aýyr atletterin zerttep, zerdeleısiń be? Olardyń aıaq alysy qalaı?
– Dıorbek Ermatov degen ózbekstandyq aýyr atlet bar. Jasóspirimder arasynda ótken álem chempıonatynda julqa kóterýden de, serpe kóterý synynan da Irmatovtan basym tústim. Arada bir aı ýaqyt ótkende Tashkentte Azııa chempıonaty jalaýyn jelbiretti. Dıorbek birinshi jattyǵý – julqa kóterýden óte ábjil. Qurlyq birinshiliginde julqa kóterýden 1 kg artyq ıgerip ozǵanymen, serpe kóterýde shań qaptyrdym. Ermatov serpe kóterýde 165 kg ziltemirdi áreń eńserse, men 173 kg salmaqty tóbemde ustap, álemniń hám Azııa qurlyǵynyń rekordyn jańarttym. Byltyr jastar arasyndaǵy álem chempıonaty Ispanııada ótkende kolýmbııalyq sportshy Hokser Albernos bula kúshtiń ıesi ekenin kórsetti. Osy qarsylasymdy da qadaǵalap júremin. Hokser bıyl Norvegııada eresekter arasyndaǵy álem birinshiliginde jastyǵyna qaramaı eresektermen taıtalasyp, qola medal enshiledi.
– Bul saıysqa sen de qatystyń ǵoı...
– Suraǵyńyz kelgenin túsindim. Tizemniń jaraqaty kóldeneń kesir boldy. Serpe kóterýde 199 kg ziltemirdi eńseremin dep syrqatymdy asqyndyryp aldym. Odan buryn álem chempıonatyna kúshimizdi sarqyǵannan góri Islam yntymaqtastyǵy oıyndarynda júlde alýǵa basa kóńil bóldik. Altyn medal oljalaýdy kózdep edik, Saýd Arabııasynyń Er-Rııad qalasynda qola medal buıyrdy. Jastardyń sapynan eresekter qataryna jańa qosylǵandyqtan, ortaǵa boı úıretý de jeńil tımeıdi eken.
– О́z baýyrymyzdan órbigen jergilikti sportshylarymyz da ziltemirdi qalaı kótere alatynyn Ilıa Ilın, Almas О́teshov, Jasulan Qydyrbaev, Vladımır Sedov syndy tolaǵaı kúshtiń ıeleri dáleldedi. Aýyr atletıkadan Olımpıada júldesin alý jolynda legıonerge arqa súıemeı-aq baptaı bilse, ózimizdiń ulandarymyz da olja salatynyn Anna Nurmuhambetova, Jazıra Japparqul syndy burymdy arýlarymyz da áıgiledi. Sol sańlaqtardyń izi jalǵasatyny belgili ǵoı.
– Aýyr atletıkanyń aınalasynda orasan daý týyp, qanshama sportshyny dopıng daýyly úıirip áketti. О́kinishtisi, bul sportqa degen jankúıerdiń kózqarasy da árqıly. Mysaly, áleýmettik jelige jattyǵý sátinen ne bolmasa saıys kezindegi beıne, foto jarııalap post salsań, pikir jazýshylardyń basym kópshiligi kúmánmen qaraıdy. «Bul da erteń dopıngke urynady, áıtpese mundaı jetistikke jetý qaıda» deıdi qaralap. Júregińe ıne shanshyǵandaı kúıge túsesiń. Tyıym salynǵan preparatty qoldaný búginde mańyzdy emes. Sportshyǵa ataqtan abyroı qymbat. Sondyqtan da ol jetistikke jetýdiń jeńil jolyn izdemeıdi. Shúmektep tókken terdiń óteýine júlde buıyratynyn sezedi.
Taǵy bir kóńilińdi ortaıtatyn jaıt, aýyr atletterge basqa sport túrlerine qaraǵanda qurmet, qoshemet áli de az. О́zge sportshylardyń báıgesin qyzǵanbaısyń. Degenmen pende bolǵan soń biz de sondaı marapatqa, eldiń alqaýyna ilinsek dep kútesiń. Mysaly, ózge sport túrlerinen qatarlastarym jastar arasynda álem chempıony atansa, demeýshiler, atymtaı jomart azamattar oqaly shapanyn jaýyp, avtokóliktiń kiltin ustatady, tipti páter syılaǵandardy da kórip júrmiz. Bizge de buıyratyn shyǵar mundaı qurmet. Endigi mejemiz – 2028 jyly ótetin Los Andjeles Olımpıadasy. Sol dodada top jaryp oljamen oralýǵa barymyzdy salamyz. Olımpıada asýyna jetkizetin tynymsyz eńbek. Tynbaı ázirlik júrgizip, jaraqattan aman bolsaq elimizdiń mereıin asyryp, jankúıerlerimizdi qýantýǵa tyrysamyz.
Aýyr atletıkadan álemde básekelestik óte joǵary. Jańaǵy ózbek Ermatovtan bólek, orta salmaqta Indonezııanyń baǵyna týǵan Rızkı Jýnıansıa bar. Byltyr 20 jasynda Parıj Olımpıadasynyń chempıony atandy. Indonezııa sportynyń tarıhynda aýyr atletıkadan Olımpıada altynyn alǵash alǵan talantty sportshy. Ol da qos alaqanyn ysqylap, eki dúrkin chempıon atanýǵa baryn salatyny sózsiz. Qytaı eliniń aýyr atletteri tegeýrindi. Soltústik Koreıa elinde de alyp kúsh ıeleri jeterlik. Eýropa qurlyǵynda da básekelestik qyzyp tur. Osyndaı oǵlandardyń arasynan ozyp shyǵý ońaı soqpaıtyny málim. Dese de anamyz da bizdi týǵanda «er balany ómirge ákeldim» dep qalja jedi. Sondyqtan aıanyp qalmaımyz.
– Sáttilik tileımin.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
