Jambyl jurtynyń el damýyna qosqan úlesi mol

Aldaǵy mańyzdy maqsattar

Júzdesýge deıin aımaq ákimi Erbol Qarashókeevtiń baıandamasyn muqııat tyńdaǵan Memleket basshysy oblys ahýalynyń jaman emes ekenin atap ótti. Biraq oblystyń aldynda mańyzdy da ózekti maqsattar turǵanyn aıtty.

– Bul maqsattardy tolyǵymen oryndaý – ákimniń jáne búkil qyzmetshilerdiń eń negizgi mindeti. Oblystyń ekonomıkasyn kúsheıtý kerek. Oǵan qajetti jaǵdaı da, múmkindik te bar. Belsendi jumys bas­taldy. Jumystyń qarqynyn báseń­detýge bolmaıdy, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent Tarazdy ultymyzdyń asqaq rýhy, baı mádenıeti, eldik muraty jáne erlik dástúri toǵysqan qala, ári ór­ke­­nıet­tiń izi qalǵan jer ekenin atap ótti.

– Shejireli shahardyń jurtymyz úshin orny erekshe. Biz Tarazdyń eki myń jyldyq tarıhyn maqtan etemiz. Áýlıeata jerinde memlekettigimizdiń tuǵyryn nyǵaıtqan talaı tarıhı oqıǵalar boldy. Qazaq handyǵy osy aımaqta qurylǵan. Kóne qala toǵyz joldyń torabynda tur. Ejelgi Uly Jibek joly qart Qarataýdyń etegin basyp ótken. Áıgili kerýen joly jańa zamanda jańa qarqynmen damyp keledi. «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizi Jambyl jeri arqyly ótip jatyr. Sonyń arqasynda aımaqtyń strategııalyq mańyzy artyp, Jambyl oblysy kún ótken saıyn órkendep keledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy birneshe nysandy aralap kórip, aımaqtyń damý josparymen tanysqanyn aıtty. Jalpy alǵanda, aýqymdy jumys istelip jatqanymen, ony belsendi túrde jalǵastyrý kerektigin eskertti.

– Bıyl oblysqa 600 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartyldy. 63 myńnan asa jańa jumys orny ashyldy. 280-nen asa eldi mekenge kógildir otyn jetkizildi. Úsh jyldyń ishinde 13 myńǵa jýyq oqýshyǵa arnalǵan 37 mektep salyndy. Sondaı-aq 41 densaýlyq saqtaý nysany ashyldy. 50-den asa sport jáne mádenıet ortalyǵy boı kóterdi. Basqa da kóptegen ıgi is jasalyp jatyr. Elimiz qýatty bolýy úshin, eń aldymen, aımaqtar qýatty bolýǵa tıis, – dep atap ótti Prezıdent.

Jahandaǵy ahýal alańdatyp otyr

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev jahandaǵy ahýal jaıly aıtyp, zaman kúrdeli, bolashaq bulyńǵyr bolyp bara jatqanyna toqtaldy. Degenmen soǵan qaramastan, elimiz beıtarap ustanymmen baısaldy syrtqy saıasatyn júrgizip kele jatqanyn atap ótti.

– Bul elimizdiń damýyna qolaıly jaǵdaı jasap otyr. Elimizde túbegeıli jańǵyr­týlar júzege asyrylyp jatyr. Kons­tıtýsııalyq reforma jasaldy. Jal­py­halyqtyq referendým arqyly Ata zańǵa asa mańyzdy túzetý­ler engizildi. Par­lamenttiń quzy­reti ke­ńeıdi, Úkimettiń jaýap­kershi­ligi kú­sheıdi. Saıası partııalardyń róli arta tústi. Konstıtýsııalyq Sot quryl­dy. Aza­mattarymyz strategııalyq mańyzy bar sheshimder qabyldaýǵa belsene aralasa bastady. Bir sózben aıtsaq, Qazaqstanda buryn-sońdy bolmaǵan tyń ózgerister jasaldy. Eń bastysy, halyq reformanyń ıgiligin kórip jatyr, ózgeristiń áserin naqty sezinip otyr, – degen Prezıdent elimizdegi sońǵy reformalyq ózgerister men olardyń nátıjesine de toqtaldy.

– Barshańyzǵa málim, men bıylǵy Joldaýymda Parlamenttik reforma jasaýdy usyndym. Osyǵan baılanysty kóptegen usynys kelip jatyr. Biz onyń bárin muqııat zerdeleımiz. Bastamany halyq qoldasa, bir palataly kásibı Parlamentti jasaqtaımyz. Osyndaı qadam memleketimiz úshin paıdaly jáne tıimdi bolaryna kúmánim joq. Sonymen qatar qazir ekonomıkamyzda túbegeıli ózgerister jasalyp otyr. Biz el ekonomıkasynyń damýyna qosymsha serpin berý úshin mańyzdy jobalardy qolǵa aldyq. Búginde sol jumystyń nátıjesin de kóre bastadyq. Keıingi bes jylda ulttyq ekonomıka 15,8 paıyzǵa ósti. Bıylǵy ósim 6 paıyzdan asty. Bul – 2012 jyldan bergi eń joǵary kórsetkish. Jan basyna shaqqanda ishki jalpy ónim 47 paıyzǵa artty. Altyn-valıýta rezervi men Ulttyq qor aktıvteriniń kólemi rekordtyq mejege jetip, 125 mlrd dollardan asty. Bıyl «Dostyq – Moıynty» temirjolynyń ekinshi jelisi merziminen buryn iske qosyldy. Bul – táýelsizdik kezeńindegi eń iri temirjol qurylysy. Birneshe aıda osy jolmen qosymsha 6 mıllıon tonna júk tasymaldandy. Qazir «Moıynty – Qyzyljar» baǵytynda temirjol salynyp jatyr, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent elimizdiń Shyǵys pen Batys­tyń arasyndaǵy altyn kópir ekenin atap ótip, bul múmkindikti utymdy paı­da­lanýymyz qajettigine nazar aýdardy.

– Osy jyly 13 myń shaqyrym avto­kólik joly salynyp, jóndelip jatyr. Áýe qatynasyn damytý isine de basa mán berilip, álemniń iri qalalarymen tikeleı qatynas ornatylyp jatyr, 36 jańa áýe reısi ashyldy. Osylaısha, Qazaqstan Eýrazııa qurlyǵyndaǵy tranzıt haby retinde qalyptasýy ábden múmkin. Bul – strategııalyq mańyzy bar maqsat, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, ınternet elimizdegi azamattardyń 90 paıyzyna qoljetimdi boldy. Odan bólek, Qazaqstan – Starlink jelisine ıe bolǵan Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy memleket.

Prezıdent elimiz qurylys salasynda da zor tabysqa jetkenin atap ótti. Aıtalyq, bıyl 19 mln sharshy metrden asa turǵyn úı salynǵan. Myńdaǵan otbasy baspanaly bolyp, kásipkerlerge de barynsha jaǵdaı jasalyp jatyr.

Prezıdent, sondaı-aq, birinshi qańtardan bastap jańa Salyq kodeksi kúshine enetinin aıtty. Salyq júıesi baqylaý-jazalaý tásilinen bıznes ókilderimen senimdi seriktestik ornatý tásiline kóshýi kerektigine nazar aýdarǵan Memleket basshysy buny Úkimettiń aldynda turǵan mindet ekenin jetkizdi.

«Isker aımaq» aýyl jaǵdaıyn jaqsartpaq

Jambyl jurtshylyǵymen ótken kezdesýde Qasym-Jomart Toqaev oblys­tardaǵy iskerlik ahýaldy jaqsartý úshin «Isker aımaq» baǵdarlamasy júzege asyrylatynyn habardar etti. Prezıdenttiń aıtýynsha, bul joba, eń aldymen, aýyldar men shaǵyn qalalarda kásipkerlikti damytýǵa arnalǵan.

– Bıznesi myqty memlekettiń halqy baqýatty, qoǵamy turaqty bolady. Búginde shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi 40 paıyzǵa jaqyndady. Kásipkerler 4,5 mıllıonǵa jýyq adamdy jumyspen qamtyp otyr. Bul – elimizdegi eńbekke jaramdy azamattardyń jartysyna jýyǵy degen sóz. О́ndiris salasy tyń serpinge ıe boldy. Elimizde belgili sheteldik jáne otandyq kompanııalar oıdaǵydaı jumys istep, iri óndiris oryndary ashylyp  jatyr. Bıyldyń ózinde 33 zaýyt iske qosyldy, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy aýyl sharýashy­lyǵyndaǵy jalpy ónim keıingi on jylda 2,5 ese óskenin málimdedi. Dıqan­darymyz eki jyl qatarynan rekordtyq deńgeıde mol astyq jınap, qambany toltyrǵan.

– Memleket sharýalarǵa qarjylyq qoldaý kórsetýdiń ońtaıly joldaryn usynyp jatyr. Kóktemgi egis jáne kúzgi jıyn-terim jumysy úshin dıqandarǵa jeńildikpen nesıe beriletin boldy. Bıyl osy maqsatqa 1 trln teńge qarjy bólindi. Bul – osydan bes jyl burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda 10 ese artyq kórsetkish. Degenmen Úkimet aýyl sharýashylyǵynyń tıimdiligi bo­ıyn­sha belsendi túrde jumys isteýi kerek, qomaqty qarajatty sýbsıdııa retin­de berý eń jaqsy tásil dep aıtýǵa bolmaı­dy. Osy aımaqtaǵy kórshi el­derde mun­daı kómekti eshkim bermeıdi. Tegin degen uǵym múldem joq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sondaı-aq Memleket basshysy órke­nıetti el bolý úshin naqty sharalar qa­byl­dap jatqanymyzdy da atap ótti. Máselen, 2019 jyldan beri 1 289 jańa mektep salynǵan. Sonyń 130-dan astamy osy jyly boı kóterdi. Bilim salasyna bólinetin qarajat úsh ese kóbeıdi. Ǵylymǵa salynǵan ınvestısııa bes jylda 5 ese ósken. Elimizde sheteldiń 33 ýnıversıtetiniń fılıaly ashyldy. Al jas ǵalymdarǵa baspana berilip jatyr.

Prezıdent ult saýlyǵyn jaqsartý úshin aýqymdy jumys atqarylǵanyna da toqtaldy.

– Azamattardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 75,4 jasqa jetti. Muny rekord­tyq kórsetkish deýge bolady. «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» jobasy tabysty júzege asyrylyp jatyr. Sonyń aıasynda 646 ambýlatorııa jáne feldsherlik-akýsherlik pýnkt ashyldy. Buǵan qosa 32 aýdandyq aýrýhana zaman talabyna saı kópbeıindi ortalyq aýrýhana retinde jańǵyrtylyp jatyr. Memleket erekshe kútimdi qajet etetin balalar máselesine aıryqsha mán bere­di. Keshe men Astanadaǵy Inklıýzıv­ti sport ortalyǵynda boldym. Son­daı ortalyqtardy basqa aımaqtarda da salý qajet dep sanaımyn. Úkimetke ákimdermen birlesip, bul máse­leni jan-jaqty pysyqtap, shuǵyl shara­lar qabyldaýdy tapsyramyn. Shyn máninde, mundaı nysandardyń elordada ǵana bolǵany durys emes, árbir oblysta salý kerek. Bul ákimder­diń jumysyndaǵy olqylyq dep aıtýǵa bolady. Biz – áleýmettik memleketpiz. Sondyqtan áleýmettik mindettemelerdi oryndaý – árdaıym elimizdiń aıryqsha nazarynda turatyn másele. Bıyl zeınet­aqy jáne járdemaqy tóleýge 5,9 trln teńge bólindi, – degen Qasym-Jomart Toqaev kelesi jyly bul kórsetkish taǵy 10 paıyzǵa ósetinin jetkizdi.

Prezıdent qaýipsiz memleket retinde qalyptasyp kele jatqan elimizdiń qoǵamynda «Zań men tártip» qaǵıdaty ornyǵyp jatqanyn atap ótti.

– Eki kún buryn AQSh Prezıdenti Donald Tramppen telefon arqyly áńgimelestim, ol da zań men tártip saıa­satyn júzege asyrýda, qylmysqa, tár­tip­siz­dikke jol bermeımiz dedi. Osyn­daı saıasattyń nátıjesinde keıingi bes jylda elimizde asa aýyr qylmystar edáýir azaıdy. Turmystyq zorlyq-zomby­lyq oqıǵalary boıynsha kórset­kish­ter de tómendedi. Qoǵamda janashyr­lyq pen qamqorlyqty, tazalyq pen jaýapkershilikti arqaý etken jańa mádenıet qalyptasyp keledi, – dedi Memleket basshysy.

Osy oraıda Prezıdent «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasyn aıryqsha atap ótkisi keletinin jetkizdi.

– Bıyl elimizde 335,6 mln aǵash egildi. Rasynda, osy biregeı joba halyqtyq sıpat­qa ıe boldy, elimizdiń bolmysyn, sana-sezimin ózgertýge zor yqpal etti. Men ózim osy jalpyulttyq qozǵalysqa erek­she mán berip otyrmyn. Taza bolý degeni­miz – óte tereń, mańyzdy uǵym. Bul – eń aldymen, kóshelerimiz, úıleri­miz, páterimiz taza bolýy kerek degen sóz. Nıetimiz de árqashan taza bolýy qa­jet. Keń dalamyzda jasyl jelek, aǵash kóp ósýi kerek. Túptep kelgende, taza­lyq  ulttyq bolmysymyzdyń ajyramas bóli­gine aınalýy qajet, – deı kele Memleket basshysy jalpy osy jyl elimiz úshin naǵyz órleý jyly boldy dep aıtsaq, artyq bolmaıtynyna basa mán berdi.

Sondaı-aq Prezıdenttiń aıtýynsha, oqýshylarymyz túrli bilim dodasynan myńnan asa medal alsa, sportshylarymyz el mereıin ósirip, kók baıraǵymyzdy bıikte jelbiretti. О́nerli órenderimiz tól mádenıetimizdi tórge ozdyryp, sonyń arqasynda dúnıejúzi halqymyzdy rýhy bıik ári ozyq oıly ult retinde tanı bastady.

El egemendigin nyǵaıtýǵa sep

Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan kórshilermen jáne bar­lyq múddeles memlekettermen dáıekti túrde dostyq qarym-qatynas pen jan-jaqty yntymaqtastyq ornatyp keledi.

– Bizdiń maqsatymyz aıqyn. Ol – eldiń egemendigin nyǵaıtý, Qazaqstannyń qaýipsizdigi men áleýmettik-ekonomıka­lyq damýyn qamtamasyz etetin mindet­terdi sheshý. Árbir sammıt, joǵary deńgeıdegi ár kezdesý, bıznes-forým elimizdiń halyqaralyq bedelin arttyryp, ekonomıkalyq áleýetin kúsheıtedi. Qazir búkil álemde ınvestısııa úshin qyzý báseke júrip jatyr. Bizge budan qalys qalýǵa bolýǵa bolmaıdy. Ortalyq Azııadaǵy jáne Kavkaz aımaǵyndaǵy ekonomıkasy eń iri el sanalamyz. Alaıda Úkimetke sapaly ósimdi qamtamasyz etý mindeti júkteldi. Úkimet pen Ulttyq bank ózara kelise otyryp, qazirgideı kúrdeli, tipti erekshe jaǵdaıda akademııalyqtan jáne ásiresaqtyqtan ada, naqty sheshim qabyldaýy qajet. Tek bıyldyń ózinde halyqaralyq kezdesýler nátıjesinde jalpy quny 70 mlrd dollardan asatyn kommersııalyq kelisimderge qol qoıyldy. Sonyń arqasynda elimizde zamanaýı kásiporyndar ashylyp, sapaly jumys oryndary qurylyp keledi, – dedi Memleket basshysy.

Sondaı-aq Prezıdenttiń paıymda­ýynsha, «Ortalyq Azııa plıýs» formatyna suranys artyp keledi. Bıyl aımaq elderi Eýropa odaǵymen, Italııamen, Qytaı­­men, Reseımen, AQSh-pen jáne Japonııa­­men birlesken kelissózder júrgizdi.

– Aımaqqa tartylǵan ınvestı­sııa­nyń 60 paıyzdan astamy bizdiń elge tıesili. Investısııamen birge jańa tehnologııa, bilim keledi, birlesken ǵylymı-tehnıkalyq ortalyqtar men sheteldik joǵary oqý oryndarynyń fılıal­dary ashylady. Elimizdiń taýarlary men otandyq bızneske kez kelgen she­kara ashyq. Sondyqtan barsha shetel­dik seriktestermen ózara tıimdi ynty­maq­tastyq qurý – zaman talaby, tipti ómirlik qajettilik. Osylaısha, Qazaq eli jańǵyrýdyń jańa kezeńine qadam basyp keledi, – dedi Memleket basshysy.

Osy rette biz alǵan baǵytymyz­dan taımaı, áli de kóp jumys isteýimiz kerektigin qaperimizge saldy.

– Men úsh jyl ishinde memleketimiz sıfrlyq el bolý kerek degen maqsatty aıqyndadym. Jasandy ıntellekt pen sıfrlyq ekonomıka – damyǵan elderge tán basty úrdis. AQSh jáne Qytaı – bul saladaǵy eń ozyq elder. Qazaqstan da órkenıettiń dańǵyl jolynan shet qalmaýy kerek. Sondaı jaǵdaı bolsa, keler urpaq bizdi keshirmeıtini sózsiz. Ondaı qatelikke jol bermeımiz. Joldaýymda men osy taqyrypqa kóp zeıin qoıdym. Qazirgi tańda Úkimet belsendi jumysqa kiristi, biraz joba iske asyryldy, biraq aldymyzda aýqymdy jumys bar. Aldaǵy jyl shyn máninde úlken betburys jyly bolady. Túbegeıli ózgeristerdiń jańa kezeńi bastalady. Bul týraly keıinirek jarııalap aıtamyn. Bárimizdiń maqsat-múddemiz ortaq. Bul – Ádiletti, Qaýipsiz, Kúshti jáne Taza Qazaqstandy qurý. Eń bastysy, elimizdiń yntymaq-birligi myqty bolýy kerek. Memleket pen qoǵam birlesip, tyǵyz baılanysta jumys isteýi qajet. Bir el, bir halyq bolyp jumyla bilsek, mindetti túrde maqsatymyzǵa jetemiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Batyr rýhy asqaqtaǵan kún

Kezdesýde Memleket basshysy Taraz­daǵy bilim ordalarynyń birine dańqty qolbasshy Baýyrjan Momyshulynyń esimin berýdi uıǵarǵanyn jetkizip, artynsha ult batyryna «Halyq qahar­many» ataǵyn resmı túrde berý týraly Jarlyqqa qol qoıǵanyn málimdedi.

– Men búgin Tarazda jańadan ashylǵan áskerı mektep-ınternatqa bardym. Bul – ońtústik aımaqtarda ashylǵan osyndaı alǵashqy oqý orny. Men mektep-ınternatqa osy ólkeniń týmasy, áıgili batyrymyz Baýyrjan Momyshulynyń esimin berýdi usynamyn. Osyndaı Baýyrjan mektepteri barlyq aımaqta ashylýy kerek. Úkimet bul máseleni pysyqtaıdy. Biz jas urpaqqa sapaly bilim berip, olardy otanshyldyqqa tárbıeleýimiz qajet. Keshe Baýyrjan Momyshulynyń týǵanyna 115 jyl toldy. Dańqty qolbasshynyń naǵyz erlik joly elimizben qatar, shetelderde óte tanymal, – dedi Prezıdent.

Onyń aıtýynsha, halqymyz B.Momysh­ulyn qaharman tulǵa retinde qurmet tut­qanymen, áıgili batyrǵa resmı túrde «Halyq qaharmany» ataǵy berilmegen.

– Oblys jurtshylyǵy, zııaly qaýym ókilderi, tipti jastarymyz da osy máse­leni kóterip júrgenin bilemiz. Tarıhı ádildikti qalpyna keltirýimiz kerek. Son­dyqtan men Memleket basshysy re­tinde Baýyrjan Momyshulyna «Halyq qaharmany» ataǵyn berý týraly sheshim qa­byldadym. Tıisti Jarlyqqa búgin qol qoıdym, bul qujat mindetti túrde ja­rııalanady. Batyrdyń esimi naǵyz otan­shyldyq pen óshpes erliktiń sımvo­ly retinde árdaıym kópke úlgi-ónege bolýǵa tıis. Baýkeńniń erligi jaı ańyz emes, bul – naqty qujattarmen dálelden­gen, Uly Otan soǵysyna qatysqan batyr­lar moıyndaǵan sózsiz erlik. Elge erligi­men tanylǵan, eńbegi sińgen azamattaryn baǵalaı bilgen jurt eshqashan utyl­maıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sóziniń sońynda Memleket basshysy bıyl bir el bolyp Jumysshy mamandyqtary jylyn atap ótkenimizge nazar aýdardy.

– Jyl boıy eńbek adamdaryna aıryq­sha qurmet kórsettik. Osy jaqsy dástúr aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady. О́z isine jaýapkershilikpen qarap, qyzme­tin minsiz atqarǵan adam qashanda qadirli bolady. Men muny únemi aıtyp júr­min. Bul turǵydan alǵanda, Jambyl jurtynyń el damýyna qosqan úlesi mol, eńbegi eren ekeni belgili, – degen Prezıdent Áýlıeata óńirin naǵyz eńbekqor adamdardyń mekeni ekenin aıryqsha atap ótti.

Osy kezdesýde jumysyn adal at­qaryp, halqymyzǵa aıanbaı qyzmet etip júr­­gen azamattar otyrǵanyn aıtqan Mem­­leket basshysy barsha jambyl­dyq­tarǵa shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.

Jıyn sońynda Qasym-Jomart Toqaev elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne ónerkásiptik damýyna qosqan eleýli úlesi úshin Jambyl oblysynyń bir top azamatyn memlekettik nagradalarmen marapattady. Sonymen qatar Prezıdent Alǵysyn jarııalady.