Foto: pinterest.com
Bul týraly Associated Press habarlady. Eýropa elderi Arktıkadaǵy strategııalyq mańyzy zor, paıdaly qazbalarǵa baı araldyń «Grenlandııa halqyna tıesili» ekenin atap ótti. Ortaq málimdemede araldyń taǵdyry syrttan sheshilmeıtini qadap aıtylǵan.
Málimdemege Fransııa, Germanııa, Italııa, Polsha, Ispanııa jáne Ulybrıtanııa kóshbasshylary qol qoıdy. Olar Danııa premer-mınıstri Mette Frederıksenmen birge Tramptyń sózinen keıin Grenlandııany qorǵap shyqty. Eýropa basshylary Grenlandııanyń Danııa Koroldiginiń quramyndaǵy ózin-ózi basqaratyn aýmaq ekenin, sol arqyly NATO-nyń bir bóligi sanalatynyn eske saldy.
«Grenlandııa – sol jerde turatyn halyqtiki. Danııa men Grenlandııaǵa qatysty sheshimdi tek solardyń ózi qabyldaıdy», delingen ortaq ustanymda.
Bul pikirdi Kanada da qoldady. Kanada premer-mınıstri Mark Karnı aldaǵy aıdyń basynda general-gýbernator Merı Saımon men syrtqy ister mınıstri Anıta Anand Grenlandııaǵa baratynyn aıtty. Parıjde sóılegen sózinde ol Grenlandııa men Danııanyń bolashaǵyn tek Danııa halqy anyqtaıtynyn atap ótti.
Grenlandııanyń mańyzy beker emes. Aral júzdegen jyl boıy Danııa Koroldiginiń kolonııasy bolǵan, al 1953 jyly onyń ajyramas bóligine aınaldy. HH ǵasyrdyń basynda AQSh úkimeti Danııanyń Grenlandııaǵa tolyq quqyǵyn resmı túrde moıyndaǵan.
Geografııasy da erekshe. Grenlandııa Kanadanyń soltústik-shyǵysynda ornalasqan, aýmaǵynyń úshten ekisinen astamy Arktıkalyq sheńber aýmaǵynda jatyr. Osy sebepti aral Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan beri Soltústik Amerıkanyń qorǵanys júıesinde mańyzdy oryn alyp keledi.
Qazir AQSh Qorǵanys mınıstrligi Grenlandııanyń soltústik-batysyndaǵy Pıtýffık qashyqtaǵy ǵarysh bazasyn basqarady. Bul baza 1951 jylǵy Danııa men AQSh arasyndaǵy Qorǵanys kelisiminen keıin salynǵan. Ol zymyran soqqylaryn baqylaý, zymyranǵa qarsy qorǵanys jáne ǵaryshtyq baqylaý júıeleri úshin paıdalanylady.
Sonymen qatar Grenlandııa GIUK Gap – Grenlandııa, Islandııa jáne Ulybrıtanııa arasyndaǵy aımaqty baqylaýǵa múmkindik beredi. Bul aýmaqta NATO Soltústik Atlantıkada Reseı flotynyń qozǵalysyn qadaǵalaıdy.
