Foto: tengizchevroil.com
Osy rette eldegi eń iri salyq tóleýshi «Teńizshevroıldyń» el ekonomıkasyna qosqan úles-salmaǵy qandaı? «Teńiz» ken orny óndirý kólemi boıynsha álemdegi eń iri on munaı ken ornynyń qatarynda. S&P Global Commodity Insights baǵalaýynsha, atalǵan ken orny elimizdiń jalpy ishki óniminiń shamamen 10%-yn qamtamasyz etedi.
Alaıda salyq tólemderi naryqtyq jaǵdaıǵa táýeldi bolyp qalady. «Teńizshevroıldyń» (TShO) salyq tólemderi 2014 jylǵy 1,6 trln teńgeden 2022 jyly eń joǵary deńgeı – 4,6 trln teńgege deıin ósti. 2024 jylǵa qaraı 3,1 trln teńgege deıin tómendedi.
Sonymen qatar TShO-nyń jıyntyq salyq túsimderindegi úlesi daǵdarys kezeńderin qospaǵanda, turaqty túrde 20 – 30% aralyǵynda saqtalyp keledi. Mundaı erekshelik munaı baǵasynyń 2015 – 2016 jyldardaǵy quldyraýy, pandemııa jáne 2020 – 2021 jyldardaǵy postpandemııalyq kezeńderde baıqalǵan. Sebebi osy kezeńde kompanııanyń úlesi ýaqytsha qysqarǵan edi.
2024 jyly salyq túsimderi azaıǵanyna qaramastan, TShO eldegi barlyq kompanııalar arasynda salyq tóleý boıynsha kóshbasshy mártebesin saqtap otyr.
Energy Analytics arnasy osy baǵyttaǵy kórsetkishterdi ár jyldaǵy ortasha jyldyq valıýta baǵamy negizinde dollarlyq mánde de salystyrǵan. Valıýtalyq balamada jıyntyq salyq túsimderi turaqty ósimdi kórsetip, 2024 jyly shamamen 46 mlrd AQSh dollaryna jetken. Al TShO-nyń úlesi 2022 – 2023 jyldardaǵy eń joǵary kórsetkishtermen salystyrǵanda tómendegen. Bul baǵa konıýnktýrasynyń ózgerýimen qatar, Bolashaq keńeıtý jobasynyń (BKJ) ınvestısııalyq kezeńiniń aıaqtalýyna da qatysty tirkelgen kórsetkish.
AQSh aqshasy baǵamymen qarastyrsaq ta salyq túsimderi daǵdarystardan keıin qalpyna kelip, ósim úrdisin jalǵastyryp jatyr. Munaı-gaz kiristeri fıskaldyq júıeniń negizgi tiregi bolyp qala beredi.
Qazir basty másele «Teńiz» ken orny boıynsha kelisimdi uzartý bolyp otyr. The New York Times derekterine sáıkes, Qazaqstan men Chevron kelissózderdi bastap ketken. Chevron úshin «Teńiz» joǵary tabysty strategııalyq aktıv bolyp qala berse, bizdiń el úshin IJО́, salyq túsimderi jáne munaı óndirý kólemin qamtamasyz etetin júıequraýshy arna ekeni belgili.
«Teńizshevroıl» kompanııasyna 639,6 mln teńge aıyppul salyndy
Kelissózder barysyna eksporttyq baǵyttardyń osaldyǵy, OPEK+ aıasyndaǵy mindettemeler jáne 2033 jyldan keıin ekonomıkalyq rentany bólý tártibin qaıta qaraý máseleleri áser etpek. The New York Times paıymynsha, geosaıası táýekelder men sheteldik ınvestorlar úshin sharttardy qaıta qaraý jónindegi ishki suranys ta qosymsha qysym týdyryp otyr. Sebebi mundaı kúrdeli ken ornynda basqarýshylyq jáne tehnologııalyq quzyretterdi tolyq almastyrý múmkindigi shekteýli ekeni belgili.
