MAŃYZDY BASYMDYQTYŃ BIRI

Qazaqstan bastapqy kezde-aq sybaılas jemqorlyqpen kúresti qolǵa alǵan edi. Búginde osynaý qaý­ipti dert – sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres elimizdiń memlekettik saıasatyndaǵy basymdyqtardyń biri bolyp otyr. Sybaılas jemqorlyqpen kúres júrgizý jumystarynda prokýratýra organdaryna erekshe jaýapkershilik júktelgen. О́ıtkeni, prokýratýra quqyq qorǵaý organdary júıesinde mańyzdy ınstıtýttyń biri bolyp tabylady. Qazaqstanda prokýratýra quqyq qorǵaýshy jáne arnaıy organ­dardyń qyzmetin úılestirýdi júzege asyrady jáne zańdarǵa súıene oty­ryp, joǵary qadaǵalaýdy júzege asy­ratyn biregeı organ sanalady. Búginde prokýratýra organdary sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmystardy tergeýde jáne ashýda aýqymdy ju­mystar júrgizip keledi. Bul jumystar – aýdandaǵy basqa da quqyq qorǵaý organdaryna ortaq ózekti máseleler. Naqty málimetter keltireıin. О́tken jyly Eńbekshilder aýdany­nyń prokýratýrasy sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres zańnama­la­ryna sáıkes 14 tekserý júrgizgen edi. Tekserý barysynda 34 zań buzý­shylyq anyqtaldy, bir qarsylyq qanaǵattandyrylyp, bes usynym qaraldy. Sonymen qatar, prokýror­lyq yqpal etý boıynsha bir zańsyz akt joıyldy. Osy tekserýlerge baılanysty tórt tulǵa tártiptik jaý­ap­kershilikke tartyldy. Al bıyl jyl basynan beri aýdan proký­ra­týrasy osyndaı tórt tekserý júr­gizgen bolatyn. Nátıjesinde 71 zań buzýshylyq anyqtalyp, tórt adam tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Sybaılas jemqorlyǵy úshin jaýapkershilikke tartylǵandardyń arasynda aýdandyq ishki ister bólimi men memlekettik sanıtarlyq-epı­demıologııalyq qadaǵalaý mekemeleri qyzmetkerleriniń kezdesýi ókinishti. Mysaly, Aqmola oblysy boıynsha ekonomıkalyq jáne sybaılas jem­qor­lyqpen kúres departamen­ti­niń ter­geý basqarmasy Eńbekshilder aýdan­dyq ishki ister bólimi kóshi-qon polı­sııasynyń ınspektorlary S.Tileý­bergenov pen A.Kereıbaevqa qatysty Qylmystyq kodekstiń 177-babynyń “a” jáne “v” pýnkti boı­yn­sha qyl­mys­tyq is qozǵady. Bul polısııa qyzmetkerleri ózderiniń qyzmettik mindetterin oryndaý barysynda qa­byldaǵan memlekettik qyzmetshi an­tyn buza otyryp jáne qyzmet laýa­zymdaryn paıdalaný arqyly baıý maqsatynda para alǵan. Ekeýi de kináli dep tabylyp, 2009 jyldyń 27 maý­symynda aýdandyq sottyń úkimimen bas bostandyq­ta­rynan aıyryldy. Úkim Aqmola oblystyq soty qyl­mystyq ister alqasynyń qaýlysymen de ózgerissiz qaldyryldy. Prokýratýranyń bul baǵyttaǵy mindeti ózge quqyq qorǵaýshy or­gandarǵa qaraǵanda, asa aýqymdy jáne keń ekenin atap ótkim keledi. О́ıtkeni, prokýratýra basqa da zań buzýshylyqtardy qadaǵalaýǵa, onyń aldyn alýǵa múddeli. Sondyqtan da prokýratýra qandaı baǵytta tekserý júrgizbesin, birinshi kezekte biz mem­lekettik organdardaǵy laýazymdy tulǵalardyń qyzmetine baǵa berýge tyrysamyz jáne olardyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres zańna­malary talaptaryn qatań saqtaýyna nazar aýdaramyz. Prokýrorlyq tájirıbe kórsetkenindeı, sybaılas jemqorlyqtaǵy quqyq buzýshylyq­tyń basty kóziniń biri – memle­kettik satyp alý júıesinde jatyr. Mysaly, aýyl ákimi A.Júzbaev “Memlekettik satyp alý týraly” Zań talaptaryn buza otyryp, jetkizip berýshilermen óz tańdaýy boıynsha kelisim-shart jasaǵan. Aýdan prokýratýrasynyń talap etýimen kelisim-sharttardyń kúshi joıylyp, kináliler jazalandy. Sybaılas jemqorlyq sıpatyn­daǵy quqyq buzýshylyq basqa sa­lalarda da kezdesedi. Máselen, aýdan prokýratýrasy sanıtarlyq-epı­de­mıologııalyq qadaǵalaý salasynda 10-nan astam zań talaptaryn buzý faktileri boıynsha ákimshilik-qu­qyq buzý isin qarap, qorytyn­dy­syn­da atalǵan mekemeniń alty qyz­met­kerine aıyppul salyndy. Sondaı-aq, aýdan prokýratýrasynyń bas­ta­masy boıynsha búginde shaǵyn bız­nes sýbektileriniń quqyqtyq sta­tıs­tıka organdarynda tirkelgen­di­gine tekserý júrgizilýde. Bular – sha­ǵyn jáne orta bıznes sýbek­ti­leriniń qyz­metine baqylaýshy organdardyń jónsiz aralasýyna tosqaýyl qoıý úshin jasalyp jatqan sharalar. Prokýratýra organdary sybaı­las jemqorlyqpen kúreste, sondaı-aq partııalarmen, qoǵamdyq birles­tiktermen, jastar qozǵalystarymen jáne kásipkerlermen ózara tyǵyz is-qımylda sharalar ótkizip otyrady. Sebebi, sybaılas jemqorlyqpen kúres azamattyq qoǵam ınstıtýt­ta­ryn keń kólemde tartqanda ǵana tıimdi bolmaq. Osyǵan baılanysty proký­ratýranyń bastamashy bolýy­men aǵym­daǵy jyldyń sáýirinde “She­neý­nik jáne kásipker” aksııasy ótkizildi. Bul aksııa birinshi kezekte bıznes sýbektilerin tekserýdi azaı­tý­ǵa jáne tóreshildik kedergilerdi tómendetýge, problemalardy birlese talqylap, zańnamalardy jetildirýge qatysty usynystar daıyndaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, biz aýdandyq ákimdikpen jáne aýdandyq máslı­hat­pen sybaılas jemqorlyqty joıý jo­lynda belsendi jumys istep kelemiz. Qadyrjan MAMATAEV, Aqmola oblysy Eńbekshilder aýdanynyń prokýrory, ádilet keńesshisi. Aqmola oblysy, Eńbekshilder aýdany.