Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Páter satyp alý, ony jalǵa berý arqyly qosymsha tabys tabý – bolashaqqa salynǵan ınvestısııanyń eń keń taraǵan túri. Qazir valıýta baǵamy qubylmaly, al bankterdiń depozıttik mólsherlemeleri salystyrmaly túrde tómen. Sondyqtan jaǵdaıy táýirler jyljymaıtyn múlikti turaqty ári senimdi aktıv retinde paıdalanyp, artyq úı alyp qoıady. Ony jalǵa berip, qosymsha qarjy tabady. Ásirese úlken qalalarda páterdi jalǵa berý – turaqty tabys kózine aınalǵaly qashan. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, turǵyn úıdi jalǵa berýden túsetin ortasha tabys jylyna 7-10% shamasynda, bul bank usynatyn múmkindikterden áldeqaıda joǵary.
Sonymen qatar jyljymaıtyn múlik ınflıasııadan qorǵanýdyń birden bir tásili: naryqtaǵy baǵa ósken saıyn páteraqy da sharyqtaı beredi, úıdiń baǵasy da kóteriledi. Muny Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti de rastaıdy: byltyr jańa salynǵan turǵyn úılerdiń baǵasy respýblıka boıynsha shamamen 15,7%-ǵa ósse, qaıtalama naryqtaǵy baǵa orta eseppen14,6%-ǵa artqan. Turǵyn úıdi jalǵa berý naryǵyndaǵy jaǵdaı tipten ýshyǵyp tur, ótken jyly jaldamaly páter quny buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıge kóterilip, sharshy metriniń quny 5 myń teńgeden asyp túsken.
2025 jylǵy jeltoqsandaǵy kórsetkish boıynsha turǵyn úıdi jalǵa alý baǵasynyń ortasha deńgeıi 13,1%-ǵa kóterilgen. Bul – keıingi 12 aı ishindegi eń joǵary jyldyq ósim eken.
Elimizdegi arendalyq baspanalar naryǵyna zertteý júrgizgen Ranking.kz portalynyń habarlaýynsha, naryqtyń osy segmentindegi baǵa byltyrǵy qańtardan tamyzǵa deıin sharshy metrine 4,5 – 4,6 myń teńge mólsherinde qubylyp turǵan. Al kúz bastalǵaly baǵa birtindep ósip, jyldyń sońynda rekordtyq mejege jetken. «Bul ózgeris baǵa ındeksinen de aıqyn baıqalady: turǵyn úı naryǵynyń ótimdi kezeńiniń basynda baǵa ósimi burynǵy 0,8%–1% deńgeıinde turǵan. Odan keıin 2,8% kórsetkishke deıin kóterilip, jyldyń aıaǵynda 13,1%-ǵa jetti», deıdi portal sarapshylary.
Mamandar jalǵa beriletin turǵyn úılerdiń qymbattaýyna birneshe faktor sebep bolǵanyn aıtady. Qazaqstannyń jyljymaıtyn múlik federasııasynyń prezıdenti Ermek Músirepovtiń paıymynsha, 2025 jyly turǵyn úıdi jaldaý naryǵy úsh negizgi faktordyń qysymynda qaldy. Onyń alǵashqysy – arendalyq baspanalar qorynyń tapshylyǵy. Elde salynyp jatqan jańa turǵyn úıler barshylyq. Biraq qurylys salýshylar jańa úılerdi arendaǵa berý úshin emes, satý úshin salady. Al jańa úılerdi satyp alýǵa qaýqarly jurtshylyqtyń qarasy asa kóp emes. Kópshiliktiń iri qalalardaǵy páterlerdi satyp alýǵa qaltasy kótere bermeıdi. Ásirese byltyr bankterdiń talaptary kúsheıip, paıyzdyq mólsherlemeler ósken kezde el páter satyp alýdy tıimsiz sanap, jalǵa alýdy jón kórdi. «Iri megapolısterde jalǵa beriletin páterler áp-sátte ótip ketedi. Keıingi jyldary arendalyq baspanaǵa degen suranys kúrt ósti. Al usynys soǵan saı emes. Jaldaý naryǵyndaǵy osy teńsizdik baǵany ósirýdiń birden-bir faktory boldy», deıdi sarapshy.
Ekinshi faktor – bankter tarapynan beriletin ıpotekalyq nesıelerdiń kúrt qysqarýy. Byltyr Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 18%-ǵa kóterýi muń eken bankter ıpotekalyq nesıeni ýaqytsha toqtatyp tastady. Endi biri tek jańa úılerdi nesıeleýdi ǵana qaldyrdy. «Mundaı shekteý halyqtyń edáýir bóligin eriksiz jaldaý naryǵyna qaraı yǵystyrdy. Bul óz kezeginde páter jaldaýshylar arasyndaǵy básekeni kúsheıtip, baǵaǵa qosymsha qysym túsirdi», deıdi E.Músirepov.
Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Úshinshisi – ınflıasııa deńgeıiniń ósýi men úıdi kútip-baptaý shyǵyndarynyń artýy, kommýnaldyq qyzmetter aqysynyń qymbattaýy. Sarapshynyń aıtýynsha, páterin jalǵa berýshiler úıge qatysty artyq shyǵyndardyń bárin jaldaý aqysyna qosyp esepteıdi, al halyqtyń naqty tabysy bul qarqynǵa ilese almaıdy.
Turǵyn úıdi jaldaý naryǵyndaǵy baǵa ár óńirde ártúrli bolǵanymen byltyr páterdi jaldaý aqysy barlyq óńirde birdeı kóterilipti. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, byltyrǵy jeltoqsanda iri qalalar arasynda eń qymbat jaldamaly turǵyn úı Almatyda tirkelgen, mundaǵy jaldamaly páterdiń bir sharshy metri shamamen 6 myń teńgeni quraǵan. Iаǵnı jalpy aýdany 50 sharshy metrdi quraıtyn eki bólmeli páterdi jalǵa alý megapolıste aıyna 300 myń teńgege jýyqtaǵan. Al Astanada dál mundaı kólemdegi páterdi jaldaý ortasha eseppen 277,6 myń teńge shamasynda bolǵan.
Megapolısterdegi jaldaý qunynyń joǵary bolýyn sarapshylar áleýmettik-demografııalyq ahýalmen túsindiredi. Ranking.kz portalynyń zertteýinshe, respýblıkanyń túkpir-túkpirinen aǵylatyn ishki mıgranttar esebinen Almaty men Astanada jaldamaly páterge degen suranys qashan da joǵary. Qos shaharda salystyrmaly túrde jalaqy deńgeıi jaqsy, halyqtyń tólem qabilettiligi de soǵan saı. Sondyqtan bul qalalarda páterdi jaldaý aqysy qymbat bolýy zańdy.
Al ótken jyldyń sońǵy aıyndaǵy kórsetkish boıynsha eń arzan jaldamaly páterler Taraz ( aıyna – 120,1 myń teńge) ben Túrkistanda (137,2 myń teńge) tirkelgen.
«Turǵyndar legi kóp aǵylatyn qalalarda páteraqynyń qymbattaýy – qalypty qubylys. Biraq keıingi jyldary respýblıkanyń basqa óńirlerinde de jaldaý baǵasy kúrt qymbattady. Mysaly, Pavlodarda jaldaý quny birden – 42,9%-ǵa, Petropavlda — 40,9%-ǵa, Aqtóbede — 30,4%-ǵa kúrt ósti. Bul óńirlerdegi baǵalardyń sharyqtaýyna ónerkásiptik jobalardyń paıda bolýy, onda jumys isteıtin qajetti mamandardyń kóship kelýi sebep bolsa kerek», dep jazady Ranking.kz.
Arendaǵa beriletin baspananyń baǵasy naryq jaǵdaıyna tez ıkemdelip, suranysqa saı ósip otyrady. Bul páterin jalǵa berýshilerge tıimdi bolǵanymen, páterden páterge kóship-qonyp júrgen jandardyń qaltasyn qaǵyp-aq tur.
Jaldamaly turǵyn úı – rettelmeıtin naryq: páter qojaıyndary qandaı baǵa qoıǵysy keledi, páter jaldaýshylary sony tóleýge májbúr. Osydan bir jarym jyl buryn Májilis depýtattary eldegi turǵyn úıdi jalǵa berý baǵasyna shekti tarıf engizýdi usynǵan edi. Bastama kótergen depýtat Nurgúl Taý jalǵa beriletin baspanaǵa shekti baǵany engizý kerektigin ári páterlerdi jaılylyq deńgeıi boıynsha jikteý qajettigin aıtqan edi. «Baspanany jaldaý quny qymbattamasa, arzandaǵan emes. Sondyqtan bul máselede naqty sheshimder qabyldaý qajet. Páterlerdi jalǵa berýdiń shektik baǵasyn engizgenimiz jón. Jalǵa beriletin páterlerdiń jaǵdaıy habarlandyrý saıttarynda juldyzshalarmen belgilenýge tıis. Sonda qandaı páter, qandaı jaǵdaıda ekenin halyq kórip-bilip otyrady. Al páterlerdi jaldaý aqysy soǵan saı qoıylǵany lázim. Ol úshin jalǵa berýshilerdiń biryńǵaı tizilimin qurý, jalǵa alý men berýshi sharttarynyń tıptik jobasyn bekitý qajet dep esepteımin» degen edi depýtat О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine joldaǵan depýtattyq saýalynda. Alaıda depýtattyń bul usynysy memlekettik organdar tarapynan keń qoldaý tappady. Soǵan qaraǵanda turǵyn úıdi jalǵa berý naryǵyn memleket retteıdi deýge áli erte sekildi, jaldamaly páter aqysyn belgileý ázirshe qojaıyndardyń qolynda tur.
«Halyk Finance» kompanııasynyń sarapshylary turǵyn úıdi jaldaý naryǵyndaǵy ósim 5%-ǵa deıin baıaýlaıtynyn aıtyp otyr. Bul – asa úlken kórsetkish emes. Biraq bir kóterilgen baǵa eshqashan tómendemeıtinin, qazirgideı qymbatshylyq zamanda páteraqy óspese, túspeıtini belgili jaıt.
