Táýelsiz áleýmettik zertteýge qatysqan qazaqstandyqtardyń basym bóligi Konstıtýsııalyq reformany qoldaıtynyn bildirgen. Sonymen qatar respondentter usynylǵan ózgeristerdiń jeke ál-aýqat pen ómir súrý sapasyna yqpaly bolýy múmkin ekenin atap ótken. Bul derekter Konstıtýsııalyq komıssııanyń kezekti otyrysynda QR Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Jandos Shaımardanovtyń baıandamasynda aıtyldy.
Jańa Konstıtýsııada qazaq tiliniń mártebesi qalaı bekitilmek?
Onyń málimetinshe, konstıtýsııalyq reformaǵa qatysty jumys 2025 jyldyń qazan aıynda bastalǵan. Osy kezeńnen beri qoǵammen keri baılanys qatar júrgizilip keledi. Konstıtýsııalyq komıssııa qyzmetiniń alǵashqy satysynda azamattardan, zańger-ǵalymdardan, sarapshylardan, saıası partııalar men úkimettik emes uıymdardan 2 myńnan astam usynys túsken.
Jańa Ata Zańnyń jobasynda qandaı myzǵymas qaǵıdattar bekitildi?
Jańa Konstıtýsııa jobasynyń ashyq jarııalanýy qoǵamdyq pikirtalastyń keńeıýine yqpal etken. Qazirgi ýaqytta eOtinish platformasy arqyly kelip túsken ótinishterdiń sany 4 myńnan asqan.
«Azamattardyń suraqtary men bastamalaryn tutastaı alǵanda úsh negizgi baǵyt boıynsha toptastyrýǵa bolady, olar júrgizilip jatqan reformanyń qalaı qabyldanyp jatqanyn kórsetedi», dedi Jandos Shaımardanov.
Onyń aıtýynsha, qoǵamdyq talqylaýlar barysynda Konstıtýsııaǵa degen kózqarastyń ártúrli qyrlary baıqalady. Birqatar azamattar Ata zańdy bılik organdarynyń ókilettigin aıqyndaıtyn quqyqtyq qujat retinde qabyldasa, endi bir bóligi ony memlekettiń qundylyqtyq baǵdarlary men damý qaǵıdattaryn aıqyndaıtyn negizdemelik mátin retinde qarastyrady.
«Azamattardyń ótinishterine qarasaq, olar konstıtýsııalyq normalardyń kúndelikti ómirge, áleýmettik ádilettilikke jáne memlekettik sheshimderdiń sapasyna yqpaly bolatynyn kútedi», dedi ınstıtýt dırektory.
Túsken usynystardyń ekinshi baǵyty quqyq ústemdigi, zań aldyndaǵy teńdik jáne memlekettik ınstıtýttarǵa degen senim máselelerine qatysty. Bul rette «Zań jáne Tártip» qaǵıdatyn júıeli túrde júzege asyrý qajettigi jıi kóterilgen.
«Azamattardyń bir bóligi úshin Konstıtýsııa adamnyń quqyqtary men bostandyqtarynyń basymdyǵyn qalaı bekitetini, olardy qorǵaýdyń túsinikti ári biryńǵaı tetikterin qalaı qalyptastyratyny mańyzdy», dedi Jandos Shaımardanov. Onyń aıtýynsha, Konstıtýsııa osy turǵyda jeke bas bostandyǵy men ulttyq múddeler arasyndaǵy teńgerimdi qamtamasyz etetin quqyqtyq qural retinde qarastyrylady.
Sonymen qatar pikirtalas barysynda múddeler teńgerimi máselesi de qozǵalǵan. Bul taqyryp azamattardy tek adam quqyqtary men bostandyqtary turǵysynan ǵana emes, halyqaralyq mindettemeler men ulttyq zańnama arasyndaǵy sáıkestik turǵysynan da alańdatatyny aıtyldy.
Memlekettik til máselesi de qoǵamdyq talqylaýda óz ornyn tapqan. «Birqatar azamattar memlekettik tildiń mártebesine nazar aýdaryp jatyr. Jańa Konstıtýsııa jobasynda qazaq tili memlekettik til retinde naqty bekitilgen», dedi QSZI dırektory.
Pikirtalastyń taǵy bir baǵyty memleket pen bilim berý júıesiniń zaıyrly sıpatyna qatysty boldy. «Kóptegen jyldar boıy qoǵamda dinniń memleketten ınstıtýsıonaldyq turǵyda bólinýine qatysty suranys qalyptasty. Konstıtýsııa jobasynda osy qaǵıdat usynylǵan», dedi ol. Jobaǵa sáıkes, zaıyrlylyq ǵylymǵa, ınnovasııaǵa jáne adamı kapıtaldy damytýǵa baǵyttalǵan bilim berý júıesiniń mańyzdy sharty retinde qarastyrylǵan.
Azat Perýashev: Konstıtýsııalyq reforma bılik júıesindegi teńgerimdi kúsheıtedi
«Qoǵamdyq pikir» ınstıtýty júrgizgen áleýmettaný zertteýi nátıjesinde saýalnamaǵa qatysqandardyń 79 paıyzy reformalardy ýaqtyly dep sanaıtynyn kórsetken. Respondentterdiń 65 paıyzy usynylǵan ózgeristerdiń ómirine oń yqpal etýi múmkin ekenin aıtqan. Al 78 paıyzy konstıtýsııalyq reformaǵa qoldaý bildirgen.
Jandos Shaımardanovtyń aıtýynsha, táýelsiz áleýmettik zertteý derekteri konstıtýsııalyq reformanyń qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylyp, azamattardyń pikirin eskerý arqyly júzege asyrylyp jatqanyn kórsetedi.
