Etnosaralyq qatynastar quqyqtyq negizde retteledi

Elimizdegi etnosaralyq qatynastar jaıy men ony quqyqtyq retteýdiń joldary keshe Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń 20 jyl­­­­dyǵyna baılanysty Ádilet mınıstrligi, Zańnama ınstıtýty jáne Qazaqstan halqy Assambleıasy Hatshylyǵymen birlesip ótkizgen «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy etnosaralyq qatynastar salasyn quqyqtyq retteý: jaı-kúıi jáne damý máseleleri» taqyrybyndaǵy dóńgelek ústel barysynda talqyǵa tústi. Atalaǵan sharada etnosaralyq jáne dinaralyq qatynastar salasyndaǵy zańnamalardy jetildirýdiń jaıy men aldaǵy mindetterdi aıqyndaýǵa qatysty máseleler jan-jaqty qaral­dy. Qazaqstanda etnomádenı ár­túrlilikti saqtaý jáne jań­ǵyrtý jónindegi teńgerimdi mem­lekettik saıasat júrgizilip keledi. Ádilet mınıstriniń orynbasary Záýresh Baımoldınanyń aıtýynsha, elimizde barlyq ult ókilderiniń qajettilikterin qanaǵattandyrarlyq jaǵdaı jasalǵan jáne etnosaralyq qatynastar úılesimdiligi saqtalǵan. Ol birneshe ret halyqaralyq uıymdar, sonyń ishinde, EQYU-nyń az ulttar jónindegi komıssary tarapynan erekshe atalǵan. Basqa ult ókilderiniń aza­mattyq, saıası-ekono­­mıkalyq, áleýmettik-mádenı quqyqta­rynyń saqtalýy halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi jáne ózge elderge úlgi de bola alady. Sondyqtan da sońǵy úsh jylda sheteldik sarapshy toptar, ártúrli elderdiń ǵalymdary men dıplomattary etnosaralyq kelisimdi qalyptastyrýdaǵy Qazaqstannyń tájirı­besin úırený úshin QHA Hatshylyǵyna 60-tan asa ótinish jibergen. «Memleket basshysy negizin qalap bergen etnosaralyq toleranttylyq pen qoǵamdyq kelisimniń qazaqstandyq úlgisi brendke aınaldy. Bul brend elimizde ǵana emes, shetelderde de keń tanyla bas­tady. Sońǵy úsh jyldyń ózinde ǵana Assambleıanyń hatshylyǵyna osy qoǵamdyq kelisimdi ny­ǵaıtýdaǵy Qazaqstannyń táji­rıbesin úırený úshin sheteldik sarapshy toptardan, shetel par­lamentterinen, ártúrli elderdiń ǵalymdary men dıplomattarynan 60 ótinish túsken», – dedi Záýresh Baımoldına. QHA halyqaralyq ShYU, EAEO, AО́SShK sııaqty halyq­­­aralyq uıymdarmen yntymaq­tastyq­ty bir izge salý jóninde tıisti sharalardy jetil­dire túsýi kerek. «Osy jyldyń sáýirin­de ótken QHA-nyń HHII ses­sııasynda Memleket basshy­sy osy yntymaqtastyq máse­lesine erekshe toqtal­dy. Elbasy tapsyrǵandaı, Qazaqstan halqy Assambleıasy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy seriktesterimizben mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty tereńdetý jónindegi jumystardy bir izge salýy kerek», – dedi Z.Baı­moldına ári qaraı. Onyń málimetine qaraǵanda, Ádi­let mınıstrligi elimizdegi zań jobalaý jumystarynyń úılestirýshisi bolǵandyqtan, «100 naqty qadam» Ulttyq jobasyn júzege asyrýǵa qajetti zańnamalardyń qabyldanýy salasynda jelilik keste qurǵan. Qazirgi tańda tamyz aıynyń sońynda Parlament qaraýyna engiziletin 52 zań jobasy bar, «100 naqty qadamdy» júzege asyrýǵa qatysty taǵy 11 zań jobasy 2016-2017 jyldary ázirlenetin bolady. Budan keıin sóz alǵan Pre­zıdent Ákimshiligi Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sektor meńgerý­shisi Názıpa Shanaı elimiz Konstıtýsııasy árbir azamattyń quqyǵyn eskergen, teńdik pen ádildikti tý etken, mindet pen jaýapkershilikti qatar júktegen zańnamalyq qujat ekendigine nazar aýdartty. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHII sessııa­­synda Memleket basshy­sy Kons­tıtýsııaǵa negizdelgen zańdyq kepildiktiń negizinde barshaǵa birtutas ult qalyptastyrý máselesin kótergendigin de ortaǵa saldy. Sondyqtan da bes ınstıtýttyq reformanyń basty maqsaty – bolashaǵy birtutas ultty qalyptastyrý. «Máńgilik El» bolý Qazaq eliniń eń asyl muraty desek, oǵan bizdi bastaıtyn birden bir jol – birlik. Táýelsizdiktiń tuǵyry da, keleshektiń kepili de birlik. Sondyqtan da baǵdarlamanyń el birligi men qoǵamdyq keli­simdi ári qaraı nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan alty naqty qadamdy qamtıtyn jeti memlekettik organ jumyldyrylǵan otyz úsh naqty jobany iske asyrý josparlanǵan tórtinshi baǵyty bir tektilik pen birlik dep ataldy dep atap ótti Názıpa Ydyrysqyzy. – Osy baǵyt boıynsha atqarylatyn is-sharalardyń negizgi iske asyrýshy tetigi retinde Qazaqstan halqy Assambleıasy belgilenip otyr». Parlament Májilisiniń depýtaty Zýhra Saıapova óz keze­ginde Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń tarıhyna qysqasha toqtala kelip, qoǵamdyq-saıası mártebege ıe bolǵan atalǵan qurylymnyń Kons­tıtýsııalyq organǵa deıin óskendigin zor iltıpatpen jetkizdi. «Assam­bleıanyń negizgi maqsaty – etnos­aralyq kelisimdi qamtamasyz etý, – deı kelip depýtat, – al mindeti – qoǵamda etnosaralyq kelisimdi jáne toleranttylyqty odan ári nyǵaıtý úshin jaǵdaı jasaý. «El birligin nyǵaıtý qoǵamdyq kelisimdi qoldaý jáne damytý. Qazirgi ýaqytta Assambleıa quramynda 394 múshe bar. Elimizde barlyq etnostardyń mádenıetin, tilin, dástúrin damytý úshin qajetti jaǵdaıdyń barlyǵy jasalǵan», – dedi ol. Etnosaralyq jáne dinara­lyq qatynastar salasyndaǵy halyqaralyq standarttar men sheteldik tájirıbe jóninde sóz qozǵaǵan Ortalyq saılaý komıssııanyń múshesi, professor Marat Sársembaev birqatar halyqaralyq standarttardy atap berdi. Bul rette ol Azamattyq jáne saıası quqyqtar jónindegi halyqaralyq paktiniń 22-shi babynda «árbir memleket az ulttyń óz mádenıetin, dinin jáne ana tilin qoldanýyna esh kedergi keltirmesten, barlyq jaǵ­daıdy jasaýy tıis», dep kórsetilgen erejesi elimizde qoldaý taýyp otyrǵandyǵy týraly oıymen bólisti. Dóńgelek ústel qorytyndysy boıynsha elimizdegi etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy zańna­many jetildirýge qatysty usy­nym ázirlendi. Onda qazaq­­standyq birtutastyqty nyǵaı­tý, memlekettik jas­tar saıasatyn jetildirý, qazaqstandyq patrıo­tızmdi damytý, bes ınstıtýttyq reforma tóńiregine jumyldyrý sııaqty ǵylymı negizdelgen usynystar kórinis taýyp otyr. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».