Kezdesýge qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldap, júrgizilip jatqan reformany eldiń saıası jańǵyrýyndaǵy sheshýshi kezeńderdiń biri retinde baǵalady. Talqylaý barysynda bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólý, Parlamenttiń rólin kúsheıtý, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryna beriletin kepildikterdi keńeıtý, sondaı-aq memlekettik ınstıtýttardyń eseptiligin arttyrý máseleleri kóterildi.
Májilis depýtaty Ermurat Bápı Konstıtýsııany talqylaýda ashyq ári jaýapty qoǵamdyq dıalogtyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, reformalardyń zańdylyǵy men turaqtylyǵy qoǵamnyń belsendi qatysýyna tikeleı baılanysty.
«Syndarly syn shektelmeýi tıis. Ashyq talqylaý múmkindiginiń ózin qoǵamdyq qundylyq retinde baǵalaýymyz qajet. Tek dıalog arqyly ǵana qoǵam qabyldaıtyn ári uzaq merzimde tıimdi jumys isteıtin sheshimderge qol jetkizýge bolady», dedi depýtat. Sonymen qatar ol reformalar kezeńinde qoǵamdyq kelisimdi saqtaý jáne sezimtal taqyryptar tóńireginde alypsatarlyqqa jol bermeý qajettigin atap ótti.
Májilis depýtaty Erlan Saırov syrtqy syn-qaterler kúsheıgen kezeńde usynylyp otyrǵan konstıtýsııalyq ózgeristerdiń mańyzyna nazar aýdardy.
«Jańa Konstıtýsııa jobasynda jahandyq saıasattaǵy turaqsyzdyq jaǵdaıynda eldiń turaqtylyǵy men aýmaqtyq tutastyǵyn saqtaýǵa arnalǵan tetikter qarastyrylǵan», dedi ol.
Onyń aıtýynsha, túzetýler Qazaqstannyń uzaq merzimdi damýyna baǵdarlanǵan ári qazirgi ishki jáne syrtqy syn-qaterlerge jaýap beredi.
Jańa Konstıtýsııadaǵy otbasy jáne neke normalary sarapshylar talqysyna tústi
Kezdesý barysynda Konstıtýsııa preambýlasynyń mazmunyna da aıryqsha mán berildi. Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Únzıla Shapaq preambýla Ata zańnyń tutastaı qundylyqtyq baǵdaryn aıqyndaıtynyn atap ótti.
«Konstıtýsııa – memleket pen halyq arasyndaǵy qoǵamdyq kelisimniń kórinisi. Preambýlada ult birligi, memlekettiń ýnıtarlyq sıpaty, shekaralardyń myzǵymastyǵy men aýmaqtyq tutastyq naqty bekitilýi tıis», dedi ol.
Sondaı-aq jańartylǵan Ata zań ulttyq múddeler men tarıhı sabaqtastyqty, halyqaralyq quqyqtyq mindettemelerdi eskerýi kerektigin aıtty.
Almaty qalasy Qoǵamdyq keńesiniń múshesi Sovet Seıitov usynylyp otyrǵan ózgeristerdiń ózektiligine toqtalyp, Qazaqstannyń saıası jáne ekonomıkalyq damýdyń jańa kezeńine aıaq basqanyn atap ótti. Ol jastardy Konstıtýsııany talqylaý úderisine belsendi tartýdyń mańyzyn da erekshe aıtty.
«Bul – barshamyz ómir súretin Konstıtýsııa. Eń aldymen, jas urpaq úshin. Sondyqtan beıjaı qalmaı, aldaǵy referendýmda talqylaý men daýys berýge belsendi qatysý mańyzdy», dedi ol.
Konstıtýsııalyq ózgeristerdiń áleýmettik jáne quqyq qorǵaý qyrlaryn Qoǵamdyq keńes múshesi Bogdan Djepka baıandady. Onyń aıtýynsha, qoldanystaǵy birqatar norma qazirgi zaman talaptaryna saı jańartýdy qajet etedi.
«Búginde álem qarqyndy ózgerip jatyr: sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt, jańa áleýmettik syn-qaterler. Osy turǵyda Konstıtýsııaǵa engizilip jatqan ózgerister der kezinde qolǵa alynyp otyr», dedi ol.
Spıker usynylyp otyrǵan túzetýler memlekettik júıeni ıkemdirek etip, bıýrokratııany azaıtýǵa jáne bılikti azamattarǵa jaqyndatýǵa yqpal etetinin atap ótti. Ol sondaı-aq erekshe qajettilikteri bar adamdardyń quqyqtaryn qorǵaý máselesine toqtaldy.
«Joba aıasynda saılaý prosesinde áıelder men múgedektigi bar adamdar úshin 30 paıyzdyq kvotanyń saqtalýy – eldiń áleýmettik damýyna qatysýdyń naqty tetigi», dedi Bogdan Djepka.
О́z kezeginde Qoǵamdyq keńes múshesi Rýstam Qaıryev konstıtýsııalyq ózgeristerdiń álemdik tájirıbede qalypty qubylys ekenin aıtyp, olardy halyqqa túsinikti tilde jetkizýdiń mańyzyn atap ótti.
«Azamattar usynylyp otyrǵan ózgeristerdiń mánin naqty túsinýi úshin buqaralyq aqparat quraldary arqyly qoljetimdi formatta túsindirý jumystary júrgizilýi qajet», dedi ol.
Talqylaý qorytyndysynda qatysýshylar Konstıtýsııaǵa usynylyp otyrǵan ózgeristerdi qoldaıtyndaryn bildirdi. Sondaı-aq mundaı dıalog alańdary konstıtýsııalyq reforma aıasynda sarapshylar men qoǵamdyq qaýymdastyqtyń pikirin eskerýge múmkindik beretini atap ótildi.
