Jıynda referendýmdy uıymdastyrýdyń negizgi kezeńderi, daýys berý ýchaskeleriniń daıyndyǵy jáne azamattardyń qatysýyna qolaıly jaǵdaı jasaý máseleleri qaraldy. Ortalyq referendým komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirovtiń aıtýynsha, «Respýblıkalyq referendým týraly» zańnyń 20 jáne 21-baptaryna sáıkes, referendým taǵaıyndalǵan sátten bastap tıisti saılaý komıssııalary referendým komıssııalarynyń fýnksııasyn júzege asyrady. Iаǵnı barlyq deńgeıdegi komıssııalar referendýmdy uıymdastyrý, daıyndaý jáne ótkizý jumystaryn qamtamasyz etedi.
– Respýblıkalyq referendým – halyqtyń el damýyna qatysty strategııalyq sheshimderdi qabyldaý úderisine tikeleı qatysýyn qamtamasyz etedi. Ony uıymdastyrý men ótkizý tártibi Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq zańymen reglamenttelgen. Atalǵan zańda azamattardyń referendýmǵa jalpyǵa birdeı, teń jáne tikeleı qatysý qaǵıdattary, daýys berýdiń jasyryn nysany, sondaı-aq erkin erik bildirý kepildikteri naqty bekitilgen. Ata zań árbir azamat úshin aıryqsha mańyzǵa ıe, óıtkeni osy qujat búkil zańnamalyq júıeniń, memlekettik ınstıtýttardyń jáne qoǵamdyq qatynastardyń quqyqtyq negizin aıqyndaıdy. Sondaı-aq memlekettiń jáne qoǵamnyń ornyqty damýyn, quqyqtyq tártip pen turaqtylyqty qamtamasyz etedi. Jańa Konstıtýsııa jobasy boıynsha túpkilikti sheshim qabyldaý respýblıkalyq referendým aıasynda azamattardyń erik bildirýine usynylyp otyr. Referendýmda «Jobasy BAQ-ta 2026 jyldyń 12 aqpanynda jarııalanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýsııasyn qabyldaısyz ba?» degen suraq qoıylady, – dedi N.Ábdirov.
Ortalyq referendým komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Muhtar Erman 21 aqpanda aýmaqtyq jáne ýchaskelik komıssııalar quramy, referendým ýchaskeleriniń shekaralary týraly málimetter jarııalanatynyn aıtty. Al 27 aqpan men 4 naýryz aralyǵynda azamattar daýys berý ýaqyty men orny týraly habardar etiledi. 12, 13, 14 naýryz kúnderi ýchaskelik referendým komıssııalaryna bıýlletender jetkiziledi. Sonymen qatar 14 naýryz kúni tynyshtyq kúni bolyp belgilendi. Bul kúni úgit júrgizýge tyıym salynady.
«Daýys berýshilerdiń qolaılylyǵy úshin aýmaqtyq referendým komıssııalary ózgeshe ýaqyt belgilemese, daýys berý 15 naýryz kúni saǵat 07.00-den 20.00-ge deıin ótedi. Ortalyq referendým komıssııasynyń referendým qorytyndylary týraly resmı habarlamalary daýys berý ótkizilgen kúnnen bastap 7 kúnnen keshiktirilmeı, ıaǵnı 21 naýryzǵa deıin buqaralyq aqparat quraldarynda jarııalanady. Jalpy, referendýmdy daıyndaý naýqanynyń uzaqtyǵy taǵaıyndalǵan kúnnen bastap daýys berý kúnine deıin 32 kúnge sozylady. Ákimdikter daýys berý kúni belgilengennen keıin birden daýys berýshilerdiń tizimderin jasaı bastaıdy», dedi M.Erman.
Saılaýshylar tizimine 12 416 759 otandasymyz engizilgen, referendým ýchaskeleriniń sany – 10 413. Bul týraly Ortalyq referendým komıssııasynyń otyrysynda komıssııa múshesi Azamat Aımanaqulov aıtty.
«Onyń ishinde azamattardyń turǵylyqty jeri boıynsha qurylǵandary – 9 779, ýaqytsha bolý oryndarynda qurylǵandary – 634. Olardyń ishinde 64 shet memlekette ornalasqan ýchaskelerdiń sany – 82. Referendým komıssııalary músheleriniń sany 71 044 adam. «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» konstıtýsııalyq zańnyń 24-babynyń 5-tarmaǵyna sáıkes respýblıkalyq referendýmǵa qatysý quqyǵy bar azamattar tiziminiń durystyǵy úshin jergilikti atqarýshy organdarynyń laýazymdy adamdary jaýap beretinin erekshe atap ótken jón. Respýblıkalyq referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar azamattardyń tizimin qalyptastyrý jónindegi jumystar «Respýblıkalyq referendým týraly» konstıtýsııalyq zańǵa jáne «Saılaý týraly» konstıtýsııalyq zańǵa, sondaı-aq Ortalyq saılaý komıssııasynyń 2018 jylǵy 23 tamyzdaǵy «Daýys berý úshin saılaýshylar tizimin qalyptastyrý, olardy saılaý komıssııalaryna usyný qaǵıdalaryn bekitý týraly» qaýlysymen retteledi», dedi A.Aımanaqulov.
Sonymen qatar jıynda azamattardyń referendýmǵa belsendi qatysýyn qamtamasyz etý úshin aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheıtý máselesi sóz boldy. Mádenıet jáne aqparat vıse-mınıstri Qanat Ysqaqovtyń aıtýynsha, bul jumystar úgit-nasıhat belgilerine ıe bolmaýǵa tıis.
«Naqty aıtqanda, referendým máselesine qatysty oń nemese teris kózqarasty qalyptastyrý, qandaı da bir ustanymdy úlgimen jaqtap ne qarsy daýys berýge shaqyrý, sondaı-aq referendýmǵa shyǵarylǵan máseleniń artyqshylyqtary men kemshilikterine basymdyq bere otyryp baǵalaý kózqarastarmen qatar júrmeýi qajet. Referendýmnyń daıyndyq jáne ótkizý kezeńderinde úgit-nasıhat júrgizý baǵyttaryndaǵy BAQ, onlaın platformalar paıdalanýshylarynyń zańnama talaptaryn saqtaýyn qamtamasyz etý kerek», dedi Q.Ysqaqov.
Jıyn qorytyndysynda jaýapty memlekettik organdar men óńirlik komıssııalarǵa naqty tapsyrmalar berilip, referendýmdy joǵary deńgeıde ótkizý mindeti júkteldi. Ortalyq referendým komıssııasy respýblıkalyq referendýmǵa qatysý tártibi boıynsha úndeý jarııalap, azamattardy 2026 jylǵy 15 naýryzda ótetin daýys berýge belsendi qatysýǵa shaqyrdy.
Otyrystan keıin BAQ ókilderine arnalǵan brıfıng uıymdastyryldy. Tilshilerdiń «Referendýmǵa qansha qarjy jumsalady?» degen suraǵyna Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Mıhaıl Bortnık jaýap qatty.
«Qazirgi ýaqytta smeta Qarjy mınıstrliginiń talqylaýy men saraptamasynan ótip jatyr. Jaqynda aldaǵy referendýmnyń naqty shyǵystaryn aıqyndaıtyn sıfrdi bilemiz dep oılaımyn. Referendým ótkizýge arnalǵan shyǵystardyń aldyn ala esepteýi 20,8 mlrd teńge bolǵan edi. Atap óterligi, mundaı qarajat 2026 jyldyń respýblıkalyq bıýdjetinde qarastyrylmaǵan. Sondyqtan qarajat Úkimet rezervinen bólinedi. Atalǵan somanyń 75 paıyzy ýchaskelik referendým komıssııalarynyń múshelerine jalaqy tóleýge jumsalady», dedi ol.
Referendýmda halyqaralyq jáne jergilikti baıqaýshylardyń jumysyn uıymdastyrýǵa da erekshe nazar aýdaryldy. Bizdiń tarapymyzdan qoıylǵan «Qansha halyqaralyq baıqaýshy kelýi múmkin jáne shamamen qaı memleketterden shaqyrylady?» degen suraqqa Nurlan Ábdirov 30-dan asa memlekettegi jýrnalısterge, odan bólek Ortalyq saılaý komıssııalarynyń basshylaryna, múshelerine shaqyrý jiberiletinin aıtty. Qalyptasqan praktıkaǵa sáıkes halyqaralyq uıymdardyń tizimin Syrtqy ister mınıstrligi pysyqtaıtynyn jetkizdi.
