Mamannyń sózinshe, balalar gadjetti qoldanǵanda rejımdi qatań saqtaý qajet. Ásirese qarańǵyda nemese uıyqtar aldynda telefon ustaýǵa qatań tyıym salynýy tıis.
«Balalar telefonǵa úńilip, basyn tómen túsirip uzaq otyrsa, bul densaýlyqqa zııan. Moıyn aımaǵyndaǵy arterııalar qysylyp qalýy múmkin. Sonyń saldarynan sóıleý tiliniń damýynyń kesheýildeýi (ZRR) týyndaıdy. Qazirgi tańda bul keń taralǵan máselege aınaldy. Kóp jaǵdaıda ata-analar ony aýtızmmen shatastyryp jatady», deıdi Aıbek Erǵalı.
Dáriger atap ótkendeı, gadjetti shamadan tys jáne baqylaýsyz qoldaný balanyń psıhoemosııalyq jáne tildik damýyna keri áser etip, «sıfrlyq aýtızm» dep atalatyn qubylysqa da ákelýi múmkin. Sondyqtan ekran aldynda ótkiziletin ýaqytty shekteý óte mańyzdy.
(Foto: Halyq-uni.kz)
Mysaly, mektepke deıingi balalar úshin telefon kórý ýaqyty 15-20 mınýttan aspaý kerek. Mektep oqýshylary úshin bul ýaqyt 30-40 mınýtqa deıin bolýy múmkin, ár kórý júktemesinen keıin 5-10 mınýt úzilis jasaý qajet. Úzilis kezinde ekranǵa emes, alysqa qaraǵan durys. Kózden kitapqa nemese ekranǵa deıingi qashyqtyq keminde 30-35 sm bolýy tıis. Sonymen qatar ústelde durys otyrý qalpyn saqtaý mańyzdy.
Balalardyń kórý qabiletin saqtaý úshin durys tamaqtaný da mańyzdy. Ásirese A dárýmeni bar taǵamdar paıdaly: sábiz, asqabaq, órik, shpınat, brokkolı, jumyrtqa, baýyr, balyq jáne balyq maıy. Sondaı-aq C, E dárýmenderi jáne omega-3 maı qyshqyldary da mańyzdy.
Kúndizgi serýendeý de kózdiń kórý qabiletin qorǵaýda sheshýshi ról atqarady. Táýliktiń kúndizgi ýaqytynda kún saıyn keminde 2 saǵat dalada bolý balalardyń mıopııanyń damýy qaýpin edáýir tómendetedi. Tabıǵı kún sáýlesi kórý qabiletin durys qalyptastyrýǵa yqpal etedi.
Sonymen qatar qurǵaq kóz sındromynyń aldyn alý úshin, ásirese sabaqty kóbine gadjet arqyly oqıtyn oqýshylarǵa kózdi ylǵaldandyratyn tamshylar qoldaný usynylady. Maman balalarǵa «20-20-20» erejesin saqtaý mańyzdy ekenin eskertedi: ár 20 mınýt saıyn 20 sekýnd úzilis jasap, shamamen 6 metr qashyqtyqtaǵy nysanǵa qaraý qajet. Alaıda balalar bul erejeni jıi saqtamaıdy, sondyqtan mıopııa damýy múmkin.
(Foto: emmaclinic.ru)
Mıopııa degenimiz − adamnyń jaqyn ornalasqan zattardy jaqsy kórýi, mundaıda adam alystaǵy nysandardy anyq ajyrata almaıdy.
«Balalardy úıde otyrǵyza bermeı, dalaǵa shyǵaryp serýendetý kerek. Tabıǵı jaryq pen ashyq keńistik kózdiń durys damýyna yqpal etedi. Negizinen adamnyń kózi týǵannan jeti jasqa deıin qarqyndy ósedi. Osy kezeńde balanyń nazaryn telefonǵa emes, dalaǵa, jazyq keńistikke aýdarý durys», deıdi oftalmolog.
Qoryta aıtqanda, balalardyń kórý júıesiniń saýlyǵy kóbinese ómir saltyna baılanysty. Durys kórý rejımi, gadjetterdi shekteý, kózge arnalǵan gımnastıka, durys tamaqtaný, serýendeý jáne oftalmologqa ýaqtyly barý kóptegen jyldar boıy jaqsy kórýdi saqtaýǵa kómektesedi.
