Talqylaýǵa Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıev, Parlament depýtattary, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa músheleri, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń, qoǵamdyq uıymdardyń, óńirdiń zańgerlik jáne sarapshylyq qaýymdastyǵynyń ókilderi qatysty.
Jıyn jańa Konstıtýsııa jobasyna jáne 15 naýryzda ótetin respýblıkalyq referendýmǵa arnaldy. Qatysýshylar Ata zańdy jańartý qoǵamnyń zamanaýı suranystaryna saı bolýǵa tıis ekenin atap ótti. Onyń ishinde quqyqtyq kepildikterdi nyǵaıtý, azamattardyń basqarý isine qatysýyn keńeıtý, sıfrlyq dáýir jaǵdaıynda adamdy qorǵaý máseleleri bar.
– Birinshiden, jańa Konstıtýsııanyń basty ózegi – azamattyń múddesi men eldiń uzaqmerzimdi turaqty damýy. Bul qujatta memlekettiń baǵyty, qoǵamnyń qandaı qundylyqtarǵa súıenip damıtyny, bılik pen halyq arasyndaǵy qatynastyń jańa sapasy aıqyn kórinis tapqan. Jańa preambýlada alǵash ret adam quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń negizgi basymdyǵy retinde kórsetildi. Iаǵnı memleket adamnyń múddesin qorǵaýdy óz qyzmetiniń basty máni retinde aıqyndap, bıliktiń bar tetigi azamat ıgiligine jumys isteýge tıis degen qaǵıda Ata zańnyń ózegine aınalyp otyr. Konstıtýsııa kirispesinde ulttyq bolmys, tarıhı sabaqtastyq jáne memlekettiliktiń tereń tamyry naqty kórsetilgen, – dedi vıse-premer.
Aıda Balaeva «Ádiletti Qazaqstan» ıdeıasy, «Zań men tártip» qaǵıdattary jáne tabıǵatqa jaýapkershilikpen qaraý alǵash ret konstıtýsııalyq deńgeıde bekitiletinin atap ótti. Sonymen qatar Ata zańda ulttyq valıýta – teńgeniń mártebesi men emıssııa quqyǵynyń tek Qazaqstanǵa tıesili ekeni konstıtýsııalyq deńgeıde kórinis tapqanyn sóz etti.
Májilis depýtaty Baqtyqoja Izmuhambetov elimizdiń otyz jyl boıy qalyptasý jolynan ótip, búginde jańa tarıhı kezeńde ómir súrip otyrǵanyn tilge tıek etti. Al májilismen Serik Egizbaev jańa Konstıtýsııa jobasy qoǵamnyń el basqarýdaǵy rólin kúsheıtip, azamattardyń tikeleı qatysý tetikterin bekitetinin aıtty. О́z kezeginde Májilis depýtaty Sergeı Ponomarev jańashyldyqtardyń qatarynda vıse-prezıdent ınstıtýtyn qaıtarý, bir palataly Parlament – Quryltaı qurý jáne zań shyǵarý bastamasy quqyǵyna ıe bolatyn qoǵamdyq dıalogtiń jańa ınstıtýtyn engizý bar ekenin jetkizdi.
Oblys ákimi Narıman Tóreǵalıev usynylyp otyrǵan reforma «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyna negizdelgen saıası júıeni jańǵyrtýdy kózdeıtinin eske saldy.
Sapar barysynda Jalpyulttyq koalısııa músheleri Oral qalasyndaǵy «Jaıyq Arena» sport kesheninde kreatıvti jáne belsendi jastarmen júzdesti. Kezdesýde joba normalarynyń basym bóligi dál búgingi jastarǵa arnalǵany erekshe atap ótildi. Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııa bilimge, ǵylymǵa, mádenıetke jáne ınnovasııaǵa negizdelgen jańa damý modeline kóshýge baǵyttalǵanyn aıtty.
– Prezıdent eldiń uzaqmerzimdi básekege qabilettiligin ǵylymdy, tehnologııany jáne bilimdi ilgeriletý arqyly qamtamasyz etýdi strategııalyq mindet retinde aıqyndap otyr. О́ıtkeni shynaıy tabysty memleket – bul ıntellektýaldyq áleýeti myqty, mádenıeti joǵary, jańasha oılaıtyn ult. Bul úderiste sizderdiń rólderińiz asa mańyzdy. Sondyqtan konstıtýsııalyq bastamalarda ǵylym men bilimge qatysty negizgi qaǵıdattardyń – ǵylymı shyǵarmashylyq erkindiginiń, ǵalym mártebesiniń, bilimniń adam men azamattyń ajyramas quqyǵy retinde tanylýynyń bekitilýi strategııalyq mánge ıe, – dedi vıse-premer.
Sonymen qatar Aıda Balaeva Konstıtýsııa jobasynda alǵash ret sıfrlyq qaýipsizdikke, derbes derekterdi qorǵaýǵa jáne ınternet-alaıaqtyqqa qarsy normalar bekitilgenin tilge tıek etti.
– Jańa Konstıtýsııa jobasynda Memleket basshysynyń erekshe baqylaýyndaǵy zııatkerlik menshikti qorǵaý máselesi de kórinis tapty. Bul normany Ata zań deńgeıinde bekitý – kreatıvti ındýstrııany derbes ári ekonomıkalyq mańyzy bar sala retinde qarastyrýdyń aıqyn dáleli. О́ner, ǵylym, sıfrlyq tehnologııalar, dızaın, medıa jáne mádenı kontent salasynda qyzmet etetin jastar úshin bul quqyqtyq kepildikterdiń kúsheıgenin bildiredi, – dedi A.Balaeva.
Jıynda «Assambleıa jastary» jastar qanaty jetekshisiniń orynbasary Zalına Alıeva da sóz sóıledi. Ol jastardyń balalarmen atqarylatyn jobalaryn, etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan bastamalary týraly aıtyp, referendýmǵa qatysty jastardyń ustanymyn jetkizdi.
Odan keıin delegasııa M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıtetiniń professor-oqytýshylar quramy jáne stýdentterimen bas qosty. Jıynda Premer-mınıstrdiń orynbasary jańa Konstıtýsııa jobasy elimizdiń bilim berýdi damytý jáne adam kapıtalynyń rólin arttyrý baǵytyndaǵy strategııalyq baǵdaryn kórsetetinin jetkizdi.
– Qazir álemdik tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, turaqty ekonomıkalyq ósimge qol jetkizgen memleketter eń aldymen bilim berý júıesine ınvestısııa salyp, ǵylymı-zertteý qyzmetin qoldaýǵa basymdyq bergen. Sebebi joǵary tehnologııalyq óndirister, sıfrlyq ekonomıka jáne kreatıvti ındýstrııa dál osy adam kapıtalynyń sapasyna negizdeledi. Ǵylym men ınnovasııany damytý – ekonomıkany ártaraptandyrýdyń basty tetikteriniń biri. Bul jańa óndiristerdi qalyptastyrýǵa, tehnologııalyq táýelsizdikti qamtamasyz etýge jáne ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Osy rette jańa Konstıtýsııa jobasynda bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa salalaryna erekshe kóńil bólinýi – Qazaqstannyń bilimge negizdelgen ekonomıka qurýǵa baǵyttalǵan strategııalyq tańdaýynyń aıqyn kórinisi dep bilemin, – dedi A.Balaeva.
Sonymen qatar Úkimet basshysynyń orynbasary jańa Konstıtýsııa jobasynda eldiń bolashaǵyn aıqyndaıtyn adam, onyń bilimi, quzyrettiligi, áleýeti damý modeliniń ortasyna qoıylatyndyǵyn jáne osy baǵytta eldiń damýynyń jańa kezeńine ótýdiń zańdy negizderi qarastyrylǵanyn atap ótti.
– Jańa Konstıtýsııa jobasynyń 3-babynyń 2-tarmaǵynda: «Qazaqstan Respýblıkasy adam kapıtalyn, bilimdi, ǵylymdy jáne ınnovasııany damytýdy memleket qyzmetiniń strategııalyq baǵyty dep tanıdy» dep naqty kórsetilgen. Bul norma endigi jerde bilim berý júıesin damytý, ǵylymı zertteýlerdi qoldaý jáne ınnovasııalyq bastamalardy ilgeriletý tek áleýmettik saıasattyń bir baǵyty ǵana emes, ulttyq damýdyń negizgi strategııalyq basymdyǵyna aınalatynyn bildiredi. Iаǵnı memleket bolashaǵy eń aldymen azamattardyń zııatkerlik áleýetine, kásibı daıarlyǵyna jáne shyǵarmashylyq múmkindikterine táýeldi bolady, – dedi Premer-mınıstrdiń orynbasary.
Kezdesý barysynda stýdentter tarapynan bilimdi nasıhattaýǵa jáne qorshaǵan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraýǵa baǵyttalǵan ekologııalyq jáne aǵartýshylyq jobalar sııaqty bastamalar kóterildi.
Sonymen qatar osy kúni Batys Qazaqstan mashına jasaý zaýytynyń sehynda kezdesý ótti.
– Eńbek adamy úshin Konstıtýsııanyń máni – abstraktili uǵym emes, naqty áleýmettik kepildikter júıesi. Jańa Ata zań jobasynda árbir adamnyń eńbek etý quqyǵy, qaýipsizdik pen gıgıena talaptaryna saı eńbek jaǵdaılaryna ıe bolý quqyǵy, sondaı-aq qandaı da bir kemsitýsiz eńbegi úshin laıyqty aqy alý quqyǵy naqty bekitilip otyr. Bul óte mańyzdy kepildikter Konstıtýsııa jobasynyń 27-babynyń 2-tarmaǵynda naqty kórsetilgen. О́ıtkeni eńbek adamyna degen qurmet uran deńgeıinde qalyp qoımaı, quqyqtyq qaǵıdattarmen qamtamasyz etilgen naqty normaǵa aınalýǵa tıis. Bul norma – óndiris oryndarynda eńbek etetin azamattardyń quqyqtary men qaýipsizdigin memleket deńgeıinde qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy quqyqtyq negiz. Sonymen qatar Jańa Ata zańda Qazaqstan Respýblıkasy qyzmetiniń negiz quraýshy qaǵıdattarynyń biri retinde eńbeksúıgishtik uǵymynyń engizilýi de aıryqsha mánge ıe. Bul – adal eńbek qoǵam damýynyń basty qozǵaýshy kúshi retinde tanylatynyn bildiredi. Iаǵnı memleket damýyndaǵy negizgi basymdyqtardyń biri – eńbek adamy, onyń biliktiligi, kásibıligi men áleýmettik qorǵalýy, – dedi A.Balaeva.
Jıynda eńbek ujymy ókilderi de óz pikirlerin bildirip, Konstıtýsııada azamattar úshin naqty kepildikterdiń jáne eńbek adamyna ádil kózqarastyń mańyzyna toqtaldy.
Oraldaǵy «Uniserv Medical Center» uıymy qyzmetkerleri de Jalpyulttyq koalısııa ókilderimen júzdesti. Áńgimelesý barysynda Aıda Balaeva densaýlyq saqtaý salasynyń Konstıtýsııadaǵy mańyzyna erekshe toqtaldy.
– Densaýlyq saqtaý salasy memlekettiń áleýmettik modelinde mańyzdy oryn alady. Konstıtýsııa preambýlasynda jáne birinshi babynda Qazaqstan áleýmettik memleket retinde sıpattalady, onyń joǵary qundylyǵy – adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary. Densaýlyq saqtaý qoǵamnyń tiregi ári halyqtyń ál-aýqatynyń kepili. Sala jumysynyń sapasy demografııalyq jáne áleýmettik turaqtylyqty saqtaýǵa, sondaı-aq ekonomıkalyq damýǵa eleýli áser etedi. Qoǵamdyq talqylaýda keıde áleýmettik saladaǵy memlekettik mindettemeler qysqarady degen jańsaq pikirler aıtylyp jatady. Alaıda Konstıtýsııa jobasynda mundaı mazmun joq. Kerisinshe, onda azamattardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa quqyǵy, sondaı-aq zańda belgilengen tártip pen kólemde ózderi tólemeıtin medısınalyq kómekti alý quqyǵy bekitiledi. Sonymen qatar memlekettik jáne jekemenshik medısınalyq uıymdarda aqyly medısınalyq qyzmet alý múmkindigi saqtalady, – dedi A.Balaeva.
Jıyn sońynda medısınalyq qyzmetkerler suraqtar qoıyp, óz usynystaryn bildirdi. Qatysýshylar densaýlyq saqtaý júıesi úshin turaqty erejeler, pasıentterdiń senimi men áleýmettik kepildikterdi sapaly iske asyrýdyń mańyzdy ekenin aıtty. Sondaı-aq olar Ata zańdy ýaqyt talabyna saı jańartýdy qoldady.
