Sýretti túsirgen – Esenjol Isabek
Qarttar úıindegi qarııalardyń taǵdyry – qalam terbeıtin kez kelgen jannyń júregin syzdatatyn taqyryp. Olardyń kóz jasy – aıtylmaǵan ókpe, saǵynysh pen jalǵyzdyqtyń belgisi. Qarttar úıiniń esiginen attaǵanda aldyńnan erekshe bir aýyr tynyshtyq shyǵady. Terezege telmirgen jaýtań kózder. Bul – taǵdyrdyń soqqysyna kóngen, biraq kóńili áli de kúder úzbegen jandardyń mekeni. Kezinde «Qarty bar úıdiń qazynasy bar» dep tórden oryn usynǵan halyqtyń búgingi urpaǵy qarııasyn qaýqarsyz etip, memleket qaraýyna ótkizýi – júrek aýyrtar shyndyq. Olardyń kóz jasy – tas bolyp qatqan meıirimsiz júrekterge aıtylǵan sharasyz narazylyq.
Aımaýytov atyndaǵy Pavlodar oblystyq qazaq mýzyka-drama teatrynda belgili qalamger Sáken Sybanbaıdyń «Úmit úıi» dep atalatyn áńgimesiniń jelisi boıynsha dramalyq premera ótti. Qazaqstan teatr qaıratkerleri odaǵynyń «Úzdik rejısser–2025» atalymynyń ıegeri Juldyzbek Jumanbaıdyń rejısserligimen qoıylǵan dramanyń ataýy – «Balam, qashan kelesiń?..» Ataýynyń ózi aýyr dramanyń tusaýkeserine kórermen joǵyn izdep kelgendeı lyq tola jınaldy.
Sahnadan qarttar úıindegi alty taǵdyrdyń ıesin kórdik. Bul mekende ýaqyt toqtap qalǵandaı, tek esiktiń árbir shıqyly júrekti dúrsildetedi. Altaýynyń qarttar úıiniń tabaldyryǵyn attaý sebebi de ártúrli. Bulardyń janynda qartaıǵan shaǵynda psıhologııalyq aýytqýǵa ushyrap, uly men kelininiń shańyraǵyn shaıqaltqan jyndy kempirdiń ómiri myń ese artyq pa dep oılaısyń. Sebebi jalǵyz sheshesin óz janynan artyq kóretin balasy basyn taýǵa da, tasqa da soǵyp, tarazy basy teńselgende satqyndyq kórsetken zaıybyn tárk etip, asyl anasynyń janynda qaldy. Anasyn qarttar úıine jibermedi. Al mynaý «Úmit úıindegi» altaýdyń ekeýi – mekeme tabaldyryǵyn óz nıetimen attaǵandar. Zaqash – ómir boıy shahtada eńbek etken, qolynan ishimdiktiń shólmegi túspegen beıbaq shal. Balalaryma meıirim tókpedim, oınatpadym, jeksuryn áke boldym dep ózin jazǵyryp, kempiri qaıtqan soń qarttar úıine ketip qalǵan. Hadısha ájeıdiń jóni bólek, pushpaǵy qanamaǵan, birneshe ret turmysta bolsa da qartaıǵan shaǵynda jalǵyz qalǵan. Sińlisi úıin tartyp alyp qoıǵan soń osy jerdi panalaýǵa májbúr bolǵan. Baqtybaı qarııa ozbyr balasynan taıaq jep, qarttar úıine ótkizilse, úsh ulynan qaıyr kórmegen Seıfolla qarttyń da basynan ótkermegeni joq.
Jalpy, dramada rejısser Dámegúl ájeı men Omarhan aqsaqaldyń muńdy oqıǵalaryna kóbirek mańyz berse kerek, negizgi qoıylymdar solardyń aınalasynda órbidi. Biraq... Bezbúırek urpaǵynyń zardabyn tartyp otyrǵan qos qarııanyń shyn jan kúızelisin sahnadan kóre almadyq. Dámegúl apaı rólindegi Raýza Tájibaeva men Omarhan atany beınelegen Jumahan Dospaev aǵamyzdyń akterlik obrazdarynda jasandylyq baıqala berdi. «Shyn jylasa, soqyr kózden jas shyǵady» degen halqymyz. Qarııalardyń fızıologııalyq qubylysyn ańǵarǵanymyzben, tartqan qaıǵylarynyń psıhologııalyq aýyrtpalyǵyn sezine almadyq. Bul jerde qoıýshy rejısser men aǵa býyn akterler túsinise almady ma, álde daıyndyq jetkiliksiz boldy ma, ol jaǵy beımálim.
Premeralyq qoıylymnyń tutastyǵyn buzbaı, alǵa súırep shyqqan eki akterdiń obrazyn jeke-dara atar edik. Ol eń áýeli Zaqash qartty somdaǵan Dáýren Ádil. Akterdiń buǵan deıin komedııalyq rólderdi kelisti oryndap shyqqanyna kýá bolǵanbyz. Dramada jańa qyrynan jarq etti. Biz Zaqash qarttyń oqıǵasyna uıydyq, onyń keýdesin janartaý lavasyndaı kúıdirip bara jatqan ókinishin basymyzdan ótkerdik. Keıbir sátte oǵash qylyqtarymen kórermenin kúldirse, endi birde qarttyq shaqta shekken zardabyna júregimiz aýyrdy.
Ekinshisi – anasyn qarttar úıine tapsyrýdan bas tartyp, sol úshin áıelimen ajyrasyp ketetin Dastan rólindegi Medet Sadyǵazın. Medet – kópqyrly akter, adamdy tartyp turatyn harızmasy bar. Qaı róldi somdamasyn, sahnada jarqyrap shyǵa keledi. Is-áreketi men aýzynan shyqqan ár sózi qabysyp, mol denesine qaramastan urshyqsha ıirilip júre beretin jigit. Rejısser oǵan bul obrazdy senip tapsyrǵany tájirıbesine sengeni dep túıdik. Qoıylymǵa óń bergen sátti obraz dep esepteımiz.
«Úmit úıi» úmitsiz emes eken. Qoıylym shyrqaý shegine jetkende Omarhan aqsaqaldy ozbyr balasy izdep kelip, aıaǵyna jylap keshirim suraıdy. Qarttar úıine «kirgen iz kóp, shyqqan iz joq» dep oılaıtyn mekeme qyzmetkerleri bul qarııalar panajaıynyń tarıhyndaǵy alǵashqy izgi oqıǵa ekenin aıtady. Ádette tóbe kórsetpeıtin balalary men nemereleri kempir-shal pensııasyn alǵan kúni qarttar úıinde qaptap ketetin kórinis te sátti kirikken. Sońynda mekeme basshysy men zańgerdiń bos qalǵan oryndyqtardy aq kebinmen orap, qarııalardyń ómirden ozyp ketkenin bildiretin kórinister tragedııany meńzep tur. Rejısserlik sheshim oıǵa oralymdy.
Sóz sońynda jalpy dramalyq premeranyń ıdeıasy myqty bolǵanymen, mazmuny jetkilikti ashyla qoımady ma degen kúdik qaldy kókeıde. Kórermenniń talǵamy ártúrli. Keıbir áserli sátterde jylap otyrǵandardy kóz shaldy. Bul – rejısser men akterdiń jeńisi.
Aıtyp óteıik, «Balam, qashan kelesiń?..» dramasy – Juldyzbek Jumanbaıdyń Ertis boıyndaǵy debıýttik qoıylymy. Onyń rejısserlik etýimen buǵan deıin M.Áýezov atyndaǵy qazaq ulttyq drama teatrynda, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatrynda, Ǵ.Músirepov atyndaǵy qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatrynda jáne basqa da birqatar teatrda qoǵamdaǵy ózekti taqyryptardy arqaý etken qoıylymdar sahnalanǵan. О́ner ıesiniń pavlodarlyq ujymmen yntymaqtastyǵy akterlerimizdiń tyń tájirıbeler ıgerýine múmkindik berdi degen senimdemiz.
Pavlodar oblysy
