Jıynǵa memlekettik organdar ókilderi, ǵylymı jáne sarapshylyq qaýymdastyq músheleri, saıası partııalar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdary men jastar uıymdarynyń belsendileri qatysty. Qatysýshylar jańa Konstıtýsııanyń eldiń qoǵamdyq-saıası damýyna yqpaly týraly pikir almasyp, onyń óńirlik saıasatty jetildirýdegi rólin talqylady.
Jıynda oblys ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev jańa Konstıtýsııa elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirindegi jańa kezeńniń bastaýyna aınalatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, konstıtýsııalyq reformanyń basty maqsaty – memlekettik basqarý júıesin jańǵyrtyp qana qoımaı, óńirlerdiń el damýyna qosatyn úlesin arttyrý.
– Jańa Konstıtýsııanyń basty qaǵıdaty – adamǵa baǵdarlaný. Iаǵnı memleket saıasatynyń ózeginde adam jáne onyń qajettilikteri turady. Bul, eń aldymen, atqarýshy bılikke, sonyń ishinde óńirlik ákimdikterge qoıylatyn naqty talap. Indýstrııalyq-tehnologııalyq óńir sanalatyn Qaraǵandy oblysy úshin negizgi zań jobasynda kórinis tapqan jańa ıdeologııalyq ustanymdardyń mańyzy erekshe. Eńbekqorlyq, progress, bilim qundylyqtary men joǵary ekologııalyq mádenıet – qoǵam damýynyń jańa baǵdaryn aıqyndaıdy. Jańa Konstıtýsııa jumyspen qamtý, sıfrlandyrý, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne adam kapıtalyn damytýǵa baǵyttalǵan uzaqmerzimdi baǵdarlamalardy turaqty qoldaýdyń berik quqyqtyq negizin qalyptastyrady, – dedi óńir basshysy.
Konstıtýsııalyq reformanyń negizgi mindetteriniń biri – quqyqtyq memleket qaǵıdattaryn nyǵaıtý men azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý kepildikterin kúsheıtý. Osy turǵyda Senat tóraǵasynyń orynbasary Jaqyp Asanov sot júıesin jańǵyrtý men onyń táýelsizdigin qamtamasyz etý máselelerine toqtaldy.
Ol jańa Konstıtýsııanyń qoldanystaǵy Konstıtýsııadan aıyrmashylyǵy, ne sebepti dál qazir jańa Konstıtýsııa qabyldaý qajet ekenin, bul ózgerister sot pen quqyq qorǵaý júıesine qalaı áser etetinin túsindirdi.
Onyń aıtýynsha, 1995 jyly qabyldanǵan Konstıtýsııa táýelsizdigin endi alǵan jas memlekettiń qalyptasýyna qyzmet etti. Al jańa Konstıtýsııa elimizdiń myńjyldyq tarıhy bar memleket ekenin, Uly dala órkenıetiniń murageri ekenin aıqyndap, táýelsizdik pen jer tutastyǵyn ózgermeıtin basty qundylyq retinde bekitedi.
– Eger Konstıtýsııa zaman talabynan qalyp qoısa, bul memleket úshin eń qaýipti jaǵdaıǵa aınalady. Konstıtýsııa – dáýirdiń tili, qoǵamnyń aınasy. Aına eskirse, búgingi shyndyqty kórý qıyn. Al shyndyqty kórmegen memleket erteń durys sheshim qabyldaı almaıdy, – dedi senator.
Onyń aıtýynsha, jańa qujat qazirgi geosaıası jaǵdaıdy, qoǵamdaǵy ózgeristerdi jáne ulttyq qaýipsizdik máselelerin eskere otyryp ázirlengen. Sonymen birge azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan birqatar mańyzdy normalar engizilgen. Atap aıtqanda, adamdy tek óz moıyndaýy negizinde sottaýǵa tyıym salý, ustalǵan sátten bastap advokat kómegin alý quqyǵyn qamtamasyz etý, sýdıalardyń táýelsizdigin nyǵaıtý jáne quqyqtyq kepildikterdi arttyrý qarastyrylǵan.
Jıynda sóz alǵan Qaraǵandy ındýstrııalyq ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektor Baqyt Jáýtikov ǵylymı qaýymdastyqtyń jańa saıası júıeni qalyptastyrýdaǵy róline toqtaldy. Onyń pikirinshe, akademııalyq orta azamattyq mádenıetti damytýda, saraptamalyq taldaý júrgizýde jáne jańa qoǵamdyq-saıası ınstıtýttar úshin kásibı kadrlar daıarlaýda mańyzdy qyzmet atqarady.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń zań qyzmeti departamentiniń dırektory Serik Berkamalov eńbek quqyqtaryn qorǵaýdyń quqyqtyq tetikterin jetildirý máselelerine toqtalyp, eńbek zańnamasyn jańǵyrtý áleýmettik ádilettilikti qamtamasyz etýdiń mańyzdy sharty ekenin aıtty.
Ekologııalyq turaqtylyq máseleleri de jıyn barysynda keńinen sóz boldy. «Elektr energetıkasyn jáne energııa únemdeýdi damytý ınstıtýty» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi, basqarma tóraǵasy Eldos Abaqanov tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalaný men energııa únemdeý saıasatynyń qazirgi memlekettik basqarýdaǵy mańyzdy baǵyttardyń birine aınalǵanyn atap ótti.
Al «Amanat» partııasy Qaraǵandy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Bekzat Altynbekov jańartylǵan saıası arhıtektýra jaǵdaıynda partııalyq júıeni damytý máselesine toqtalsa, Genderlik teńdik máseleleri jónindegi oblys ákiminiń shtattan tys keńesshisi Aıjan Qııasova jańa Konstıtýsııanyń otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýdaǵy rólin aıtyp ótti. Ol otbasylyq qundylyqtardy qoldaý men áıelder men erlerdiń teń múmkindikterin qamtamasyz etý qoǵamnyń turaqty damýynyń mańyzdy negizderiniń biri ekenin aıtty.
Qazaqstan Halyq partııasynyń oblystyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary Erbolat Zakırov jastardyń qoǵamdyq-saıası ómirdegi belsendiligine toqtalyp, Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda jas býynnyń bastamalary men ıdeıalary mańyzdy ról atqaratynyn atap ótti.
– Jastar – kez kelgen memlekettiń bolashaǵy. Sondyqtan olardyń qoǵamdyq ómirge belsendi aralasýy, el damýyna óz úlesin qosýy asa mańyzdy. Jańa reformalar jastar úshin jańa múmkindikterge jol ashatyny anyq, – dedi ol.
Dóńgelek ústel barysynda qatysýshylar konstıtýsııalyq reformanyń mańyzyn jan-jaqty talqylap, qoǵamdyq dıalogti damytý men sarapshylyq pikir almasýdy kúsheıtýdiń qajettigin atap ótti. Sarapshylardyń pikirinshe, óńirlerdiń bastamalary men usynystary eldiń jańa ınstıtýsıonaldyq arhıtektýrasyn qalyptastyrýda erekshe ról atqarady.
Jıyn sońynda qatysýshylar konstıtýsııalyq reformany sarapshylyq turǵydan qoldaý, qoǵamdyq dıalogti nyǵaıtý jáne jańa qoǵamdyq-saıası júıeni qalyptastyrý úderisine óńirlerdiń belsendi qatysýy mańyzdy ekenin atap ótti. Sarapshylar men qoǵam ókilderiniń ortaq paıymynsha, jańa Konstıtýsııa Qazaqstannyń demokratııalyq damý jolyn nyǵaıtyp, memleket pen qoǵam arasyndaǵy senimdi arttyrýǵa jáne óńirlerdiń áleýetin tolyq ashýǵa múmkindik beredi.
