Búginde óńirdegi áleýmettik salany damytýdyń birden-bir joly – ınvestısııa tartý. Sol maqsatta byltyr Shyǵysta halyqaralyq «Altai Invest–2025» forýmy uıymdastyryldy. Alys-jaqyn shetelderden kelgen kásipkerler túrli salaǵa qarjy quıatyndaryn aıtyp, ekijaqty memorandýmdarǵa qol qoıysqan. Osy saladaǵy sandarǵa kóz salsaq, negizgi kapıtalǵa salynǵan ın-vestısııalar kólemi 105,2%-ǵa, qurylys jumystary 109,3%-ǵa, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi 102,0%-ǵa, saýda salasy 108,5%-ǵa artqan eken. Sonymen qatar 407,4 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip, ósim 101,4%-dy qurady.
– Qazir ulttyq ınvestısııalyq sıfrlyq platforma aıasynda óńirde jalpy quny 1,8 trln teńgeni quraıtyn 65 ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Onyń ishinde 18 joba iske qosylyp, 105,5 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy, 1 128 jumys orny ashyldy. Bul jumystar halyqtyń ál-aýqatyn arttyryp, ómir súrý sapasyn kóteredi. Sondaı-aq ortasha aılyq jalaqy da 9,5%-ǵa ósti. Oblysta jumyssyzdyq deńgeıi 4,6%-dan aspaıdy. Keıingi kezeńde 28,7 myń jumys orny quryldy, onyń 21,8 myńy turaqty jumys oryndary, – dedi oblys basshysy Nurymbet Saqtaǵanov.
Oblys ákiminiń aıtýynsha, óndiris salasynda bıyl da birqatar jospar júzege asady. Atap aıtsaq, «Shyǵysmashzavod» AQ sehynda jańǵyrtý jumystary aıaqtalady, «О́skemen armatýralyq zaýyty» AQ óndiristik qýaty jańartylady, «Altyn Shyghys» JShS-da maıdy rafınasııalaý, dezodorasııalaý sehy salynady. Sondaı-aq «Maıqapshaǵaı» kólik-logıstıkalyq ortalyǵyn salý da josparǵa engizilgen. Bul jobalardyń jalpy ınvestısııa kólemi 51,5 mlrd teńgeni quraıdy, 529 jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.
Budan bólek, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa, kólik ınfraqurylymyn damytýǵa ári halyqty sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylǵan. Aýyzsý máselesi uzaq jyldar sheshimin tappaı kele jatqan aýyldarda da sý qubyrlary rettelip, turǵyndarǵa sý tartyldy. Búginde oblys 100% aýyzsýmen qamtylǵan.
– Topqaıyń aýylyndaǵy aýyzsý sheshilmesteı úlken másele edi. Qazirde bastalǵan jumys aıaqtaldy. Oblys basshysynyń qadaǵalaýymen aýyzsý keldi. Qaladaǵydaı úıdiń ishinde sýymyz aǵyp tur. Kir jýatyn mashınaǵa deıin ornatyp aldyq, – deıdi Topqaıyń aýylynyń turǵyny Gúlnar Táýkenova.
Jalpy, halyqtyń qalypty, sapaly ómir súrýine kóp nárse qajet emes, aýyzsý, joǵary jyldamdyqtaǵy ınternet, asfalt jol bolsa jetkilikti. Shyǵys Qazaqstan oblysynda logıstıka men kólik ınfraqurylymyn damytý da basym baǵyt. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2024 jyly Buqtyrma kópiri paıdalanýǵa berildi, bıyl Zaısan men Katonqaraǵaıda jańa áýejaılar iske qosylady. Byltyr «Omby – Maıqapshaǵaı», «О́skemen – Taldyqorǵan», «О́skemen – Semeı» respýblıkalyq mańyzy bar kólik joldarynda jóndeý jumystary aıaqtaldy. Búginde «О́skemen – Rahman qaınary» baǵytyndaǵy Tereńsaı ýchaskesindegi respýblıkalyq avtojoldy qaıta jańǵyrtý jumysy jalǵasyp jatyr. Kópir salý jumystary da qolǵa alynady. О́skemendegi Úlbi ózeni men Shemonaıha qalasyndaǵy Úbi ózeninen ótetin jańa kópirlerdiń qurylysy bastalady. Sonymen qatar týrızmdi damytý, Marqakól kóline kólik qatynasyn jaqsartý maqsatynda «Terekti – Uranhaı», «Tósqaıyń – Shanaǵaty» joldaryn jóndeý josparlanǵan. Byltyr jalpy uzyndyǵy 856 shaqyrym respýblıkalyq, jergilikti mańyzy bar joldar jóndelse, bıyl 308 shaqyrym joldy normatıvtik talaptarǵa sáıkestendirý josparlanyp otyr.
Joldar jóndelse, álbette týrızm damı túsedi. Onyń ústine, Shyǵystyń týrızm salasyndaǵy áleýeti zor. Osy baǵytta júıeli jumys júrgizýge oblysta Týrızm basqarmasy quryldy. О́ńirdiń týrıstik kartasy bekitildi. Soǵan sáıkes, 23 basym týrıstik aýmaq aıqyndalyp, olarǵa qatysty ınfraqurylymdyq jobalar tizimi jasalyp jatyr. Saıahatshylardyń kóptep kelýine oraı, tabıǵatty taza ustaý máselesi de quqyq qorǵaý organdarynyń nazarynda. О́ńirde ekologııa máselesi de ótkir tur. Shyǵys Qazaqstan eldegi ónerkásibi damyǵan óńirlerdiń biri bolǵandyqtan, О́skemende atmosferalyq aýanyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizýge arnalǵan, «Qazgıdromet» RMK-ǵa qarasty 10 baqylaý beketi jumys isteıdi. Atmosferalyq aýanyń sapasyn baqylaıtyn 25 baǵdarlamalyq-apparattyq keshen ornatyldy. Sondaı-aq óńirde «О́skemen tynysy» ekologııalyq qorǵaý bıýrosy jumys istep tur. Bul uıym oblystaǵy ekologııalyq ahýalǵa qoǵamdyq baqylaý júrgizedi. Sońǵy bes jyl ishinde júzege asyrylǵan sharalar О́skemendegi atmosferalyq aýanyń lastaný deńgeıin 9%-ǵa tómendetýge múmkindik berdi. Qalanyń qazan shuńqyrda ornalasqandyǵy qolaısyzdyq týǵyzyp-aq keledi. Soǵan qaramastan, joǵaryda atap ótkendeı, qyrýar sharýa atqarylyp jatyr.
Jańadan Marqakól, Katonqaraǵaı, Samar, Tarbaǵataı syndy aýdandar quryldy. Bul aýdandardyń deni oblystyń shekara shebindegi strategııalyq mańyzdy aýmaqtarda qonys tepken. Sol turǵyda olardy demografııalyq, áleýmettik-ekonomıkalyqturǵydan nyǵaıtý kerek. Byltyr oblysqa 794 adam qonystandy, shekara mańyndaǵy 3 aýdanǵa 182 adam kóship keldi. Bul halyq sany azaıyp bara jatqan aýyldar úshin mańyzdy. Atap aıtqanda, Katonqaraǵaıǵa 71, Marqakólge 35, Tarbaǵataıǵa 76 adam qonystanyp, turaqty jumyspen qamtyldy. Kásipkerlikti qoldaý da naqty nátıjesin berdi. Marqakól, Katonqaraǵaı, Tarbaǵataı aýdandarynda jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa nıetti 32 adam memlekettik qaıtarymsyz granttardy ıelendi.
Bıyldan bastap oblysta shekara mańyndaǵy aýmaqtardy keshendi damytýǵa baǵyttalǵan «Shyǵys shaqyrady» arnaıy baǵdarlamasy iske qosylady. Bul tıimdi baǵdarlama Marqakól, Katonqaraǵaı, Tarbaǵataı, Samar aýdandaryn qamtıdy. Júzege asqan jaǵdaıda aýyldaǵy kásipkerlikti damytý arqyly turaqty jumys oryndary qurylady, qonys aýdarýshylar men qandastar zamanaýı turǵyn úımen qamtylady. Nátıjesinde, shekara mańyndaǵy aýdandardaǵy demografııalyq ahýal jaqsaryp, aýyldardyń áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyǵy qamtamasyz etiledi. Túıindeı kelgende, shekara mańyndaǵy eldi mekenderdiń áleýmettik jaǵdaıyn jetildirý, damytý maqsatynda júıeli jumys júrgizilip jatyr.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
