Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Aldyn ala daıyndalǵan abzal
«Naýryz» ıpotekalyq baǵdarlamasy – turǵyn úıge muqtaj azamattardy qoldaýǵa baǵyttalǵan jańa joba. «Otbasy banktiń» málimetinshe, baǵdarlamaǵa qatysýǵa ótinim qabyldaý 10 naýryzda bastalyp,
31 naýryzǵa deıin jalǵasady. Osy ýaqyt aralyǵynda úmitkerler qujattaryn tapsyryp, qatysýǵa múmkindik alady. Bank ókilderi azamattarǵa qujattardy aldyn ala daıyndap, óz múmkindigin saralap alǵan durys dep otyr. Sebebi baǵdarlamaǵa qatysýdyń birneshe talaby bar. О́tinim beretin azamattyń atynda keıingi 5 jyl ishinde turǵyn úıi bolmaýǵa tıis. Sonymen qatar qatysýshynyń resmı tabysy bolýy kerek. Budan bólek, keıingi 6 aıdaǵy zeınetaqy jarnalary aýdarylyp turǵany da tekseriledi. Taǵy bir mańyzdy talap – «Otbasy bankinde» keminde 2 mln teńge jınaǵy bolýy shart.
Baǵdarlama talaptaryna sáıkes, ıpotekanyń paıyzdyq mólsherlemesi azamattyń sanatyna baılanysty belgilenedi. Eger áleýmettik sanatqa jatsa, oǵan ıpoteka 7% mólsherlememen beriledi. Al qalǵan qatysýshylar úshin mólsherleme 9% deńgeıinde bolady. Bastapqy jarna da satyp alynatyn baspananyń jaǵdaıyna baılanysty ózgeredi. Eger turǵyn úı taza árlengen kúıde bolsa, bastapqy jarna 10% bolady. Al árleý jumysy júrgizilmegen páter bolsa, bastapqy jarna 20% bolýy múmkin.
Nesıe somasynyń kólemi de óńirge qaraı ártúrli belgilengen. Mysaly, Almaty men Astana qalalarynda nesıe mólsheri 36 mln teńgege deıin jetse, basqa óńirlerde 30 mln teńgege deıin beriledi. Ipotekany berýdiń eń uzaq merzimi 19 jylǵa deıin qarastyrylǵan. Bul azamattarǵa aı saıynǵy tólemdi az-azdan bólip tóleýge múmkindik beredi.
«Otbasy bank» AQ Basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımovanyń aıtýynsha, baǵdarlama aıasynda otandastarymyz tek baspana alýshy ǵana emes, sonymen birge ınvestor da bola alady. Bank bıylǵy 12 naýryzda KASE bırjasyna áleýmettik oblıgasııalardy ornalastyryp, baǵdarlama qatysýshylaryn qarjylandyrý úshin shamamen 200 mlrd teńge tartýdy josparlaǵan. Bir oblıgasııanyń quny – 1 myń teńge. Osy oblıgasııalardan alynatyn syıaqyǵa salyq salynbaıdy, al olardy jeke tulǵalar Alatau City Invest, bcc.kz, Halyk Finance sııaqty brokerlik platformalar arqyly satyp ala alady.
– Qazir baǵdarlamaǵa qatysty suraq óte kóp túsip jatyr. О́zderińizge málim, byltyrǵy qarashada qosymsha irikteý kezeńi ótti. Sol kezde maquldaý alǵan azamattar jeltoqsan aıynda Baspana Market portaly arqyly óz páterlerin alyp jatty. Bul úderis qańtardyń sońy men aqpannyń basyna deıin qalypty túrde jalǵasty. Sondyqtan mundaı jaǵdaıda asyǵýdyń qajeti joq. О́ıtkeni «Naýryz» baǵdarlamasy arqyly adam ómirinde bir ret qana óziniń alǵashqy baspanasyn tańdaıdy. Sol sebepti barlyq nusqany muqııat qarap shyǵý mańyzdy. Qaı jerde balabaqsha bar, mektep qaıda ornalasqan, aýdan qanshalyqty yńǵaıly – osynyń bárin oılanyp, durys tańdaý jasaý kerek. Budan bólek, tólem qabilettiligin baǵalaý merzimi – 6 aı, ıaǵnı, shamamen 180 kún kúshinde bolady. Eger siz jeltoqsan aıynda tólem qabilettiligin rastaýdan ótken bolsańyz, onda páter tańdaýǵa jetkilikti ýaqyt bar, – deıdi L.Ibragımova.
Eń mańyzdysy – depozıttegi jınaq pen syıaqy
Jalpy, baǵdarlamaǵa qatysyp, keıin konkýrs nátıjesinde óte almaı qalǵan adamdar az emes. Turǵyn úı mamany Maqsat Serikulynyń aıtýynsha, basty másele – baǵdarlamanyń ball júıesin kópshiliktiń tolyq túsinbeýinde.
– Baǵdarlamada naqty krıterııler bar. Soǵan sáıkes ball jınalady. Biraq keıbir azamattar tek ótinim bersem boldy, avtomatty túrde ótemin dep oılaıdy. Shyn máninde bári jınalǵan upaıǵa baılanysty anyqtalady. Mysaly, eger azamat áleýmettik jaǵynan osal topqa kirip, turǵyn úı kezeginde tursa, oǵan 10 ball beriledi. Otbasynda bala bolsa, taǵy 10 ball qosylady. Bul jerde bala sany mańyzdy emes. Bir bala bolsa da, birneshe bala bolsa da, báribir 10 ball beriledi. Sonymen qatar otbasyly azamattarǵa – 5 ball, al jasy 35 jasqa deıingi qatysýshylarǵa taǵy 5 ball qosylady. Osylaısha, negizgi talaptarǵa sáıkes kelgen adam eń kóp – 30 ball jınaıdy. Odan keıingi mańyzdy faktor – depozıttegi syıaqy. Iаǵnı, Otbasy bankindegi depozıtte jınalǵan syıaqy mólsheri joǵary bolǵan saıyn konkýrsqa ótý múmkindigi de artady, – deıdi maman.
Sarapshynyń aıtýynsha, ball depozıttiń ózinen emes, depozıtten jınalǵan syıaqydan esepteledi. Árbir 1 myń teńge syıaqyǵa 1 ball beriledi. Sondyqtan depozıtti erterek ashyp, syıaqy jınaǵan adamnyń konkýrstan ótý múmkindigi áldeqaıda joǵary bolady.
– Keıingi kezde ótken konkýrstardyń nátıjesi de osyny kórsetedi. Mysaly, 2025 jyldyń basynda bolǵan konkýrstardyń birinde 12 myń adam irikteýden ótken. Bertindegi konkýrstardyń birinde shamamen 9 myń adam iriktelgen. Sol konkýrstarda eń joǵary ball 1556 bolǵan. Al eń tómengi ótken ball shamamen 121 deńgeıinde tirkelgen, oǵan jetý úshin 90 myńnan astam teńge syıaqy bolýy kerek. Sondyqtan konkýrsqa qatysatyn adamdarǵa depozıttegi syıaqy sheshýshi ról atqarady. Baǵdarlamaǵa 18 jastan 63 jasqa deıingi azamattar qatysa alady. Bul degenimiz, stýdentterdiń ózi de baǵdarlamaǵa qatysa alady degen sóz. Olar tabysyn stıpendııa arqyly rastaı alady. Baǵdarlamaǵa qatysamyn degen adam tek ótinim berýmen shektelmeýi kerek. Eń mańyzdysy – depozıttegi jınaq pen syıaqy. Eger syıaqy joǵary bolsa, konkýrsqa ótý múmkindigi de joǵary bolady, – deıdi sarapshy M.Serikuly.
Nesıe alyp, qaryzǵa batýdyń qajeti joq
Ras, kóptegen otandasymyzǵa bul baǵdarlama – úlken múmkindik. Tipti keıbir azamattar baǵdarlama úshin nesıe alyp jatqan kórinedi. Osy turǵyda adam quqyqtary jónindegi zańger Álisher Qojaǵulov qatysýshylarǵa mańyzdy eskertý jasady.
– Adamdar ótinim berer aldynda depozıttegi somany kóbeıtý úshin jedel túrde kredıt alyp, esepshotty toltyryp jatady. Olar osy arqyly ball kóbeıedi dep oılaıdy. Biraq is júzinde bul strategııa jumys istemeıdi. Baǵdarlamada eń basty kórsetkish – depozıttegi syıaqy. Iаǵnı aqsha qansha ýaqyt jatqan bolsa, soǵan qaraı ball beriledi. Al konkýrs aldynda esepshotqa iri somany birden salý nátıjege aıtarlyqtaı áser etpeıdi. Ipotekalyq baǵdarlamaǵa qatysý – uzaqmerzimdi qarjylyq mindetteme. Sondyqtan adamdar aldymen óz múmkindigin durys eseptep alýy kerek. Qatysamyn dep kredıt alyp, qaryzǵa batýdyń qajeti joq. Eń durysy – jınaqty aldyn ala qalyptastyryp, qarjylyq sheshimdi salqynqandy qabyldaý, – deıdi zańger.
Áleýmettik jelilerdi baqylaǵanda túsingenimiz, kóptegen qatysýshy 2 mln teńge bolsa jetkilikti dep qatelesip júr. Biraq bul qarajat tek konkýrsqa qatysýǵa ǵana qajet. Konkýrstan ótkennen keıin úıdiń bastapqy jarnasyn tóleý kerek. Ipoteka sarapshysy Aqerke Bodaýbekqyzy osy máseleni naqty túsindirip berdi.
– Mysaly, eger 30 mln teńgege páter alatyn bolsańyz, sizdiń esepshotyńyzda keminde 6 mln teńge bolýǵa tıis. Tabysty rastaý kezeńinde de kedergiler bar. Ony da eskerý kerek. Sebebi bank adamnyń barlyq shyǵynyn esepke alady. Mysaly, otbasyndaǵy balalar sany, sondaı-aq buryn alynǵan nesıelerdiń barlyǵy shyǵyn retinde qarastyrylady. Sondyqtan ıpotekaǵa ótinim bermes buryn qoldanystaǵy nesıelerdi jaýyp, olardyń jabylǵany týraly anyqtama alǵan durys. Bul banktiń tólem qabilettiligin baǵalaýy kezinde sheshýshi ról atqarady. Eger bıyl baǵdarlamaǵa óte almaı qalsańyz, ýaıymdaýdyń qajeti joq. Bul joba 7 jylǵa josparlanǵan. Qazirdiń ózinde onyń birneshe jyly ótti, biraq áli shamamen tórt jyldaı ýaqyt bar. Sol ýaqytty tıimdi paıdalanyp, qarjylyq jaǵdaıdy jaqsartyp, jınaq kólemin arttyrýǵa bolady, – deıdi A.Bodaýbekqyzy.
