Memlekettik qyzmet týraly zań jobasy maquldandy

Ata zańdy zańnamalyq turǵydan bekitý mańyzdy

Otyrysty ashqan Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov aldy­men referendým nátıjesine qatys­ty pikirimen bólisti. Ol elimiz qýatty, ádiletti jáne progressıvti Qazaqstandy qurý jolynda batyl qadam jasaǵanyn aıtty.

– Referendým elimizdiń Prezı­dent baǵdarynyń mańaıyna uıy­syp, barynsha tutastana túskenin kór­setti. Jurtshylyqtyń osy tarıhı iske belsene qatysyp, jańa Kons­tı­tý­sııany 87% qoldap da-ýys berýi – ha­lyqtyń Prezıdentke degen zor seni­miniń aıqyn dáleli. Ata zańǵa tike­leı uıytqy bolyp, oǵan kóp­teg­en progressıvti novella engiz­gen Prezıdenttiń naǵyz je­ńisi. Bu­ǵan álem elderi de nazar aýdaryp, la­ıyq­ty baǵasyn berdi, – dedi E.Qoshanov.

Sondaı-aq Májilis spıkeri Memleket basshysynyń atyna shet memleketterdiń basshylarynan quttyqtaýlar kelip jatqanyn atap ótti. Sonymen qatar jańa Kons­tı­týsııanyń halyqtan jappaı qoldaý tapqany – Parlamentke de úlken mereı ekenin jetkizdi.

– Depýtattar koalısııa qura­myn­da barlyq aımaqty aralap shyqty. Eńbek ujymdarymen kez­de­sip, aýyl-aýylda, aýdandar men qala­larda turǵyndarmen ashyq áń­gi­me órbittik. Jańa Ata zań máti­nin ázirleýge de áriptesterimiz bir kisi­deı atsalysty. Sol úshin búkil de­pý­tat­tyq korpýsqa shynaıy alǵy­sym­dy bildiremin, – deı kele Májilis tóraǵasy depýtattar qysqa merzim ishinde konstıtýsııalyq ózgeristerdi zańnamalyq turǵy­dan bekitýdi qamtamasyz etýi kerek ekenin atap ótti.

Jaqyn arada birqatar zań jobasy Parlament qaraýyna engiziledi. Prezıdent, Quryltaı, Halyq keńesi, Astananyń mártebesi, elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly jańadan bes konstıtýsııalyq zań qabyldanady. E.Qoshanovtyń aıtýynsha, Parlament taǵy 8 kons­tıtýsııalyq zań men 60-tan asa túrli zańǵa túzetý engizedi. 

Memlekettik qyzmet sapalanady

Kún tártibine sáıkes, salalyq komıtetter «Mamandandyrylǵan mekemelerdiń artyqshylyqtary men ımmýnıtetteri týraly konven­sııaǵa Qazaqstan Respýblıkasy­nyń eskertpesi men málimdemesin alyp tastaý» jáne «el Úkimeti men BUU arasyndaǵy Qazaqstanda BUU-nyń Ortalyq Azııa men Aýǵanstan úshin ornyqty damý maqsattary jónindegi óńirlik ortalyǵyn qurý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý» týraly, osyǵan uqsas taǵy bir zań jobasyn jumysqa qabyldady.

Buǵan qosa, Májilis «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» zań jobasynyń jańa redaksııasyn jáne oǵan ilespe túzetýlerdi birinshi oqylymda ma­quldady. Qujattar Memleket bas­shysynyń memlekettik qyzmet júıesin odan ári jetildirý jónin­degi tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatymen ázirlengen.

Ondaǵy negizgi jańashyl­dyqtardy Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy Darhan Jazyqbaı túsindirdi. Onyń aı-týynsha, zań jobasynda memlekettik qyzmetshilerge qoıylatyn talaptar men olardyń mindetteri aıqyndalǵan. Olardyń qatarynda patrıotızm, kásibılik, ashyqtyq, ádeptilik, minsiz bedel, quqyq buzý­shylyqtar men múddeler qaqty­ǵysyna tózbeýshilik bar.

Memlekettik apparatty kásibı­lendirý de kózdelgen. Osy maqsat­pen tómengi jáne basshylyq laýazym­darǵa (erte kásibı baǵdarlaý aıasynda) memlekettik qyzmetke kirýge daıyndyq ınstıtýty engiziledi. Sondaı-aq quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jónindegi jańa qyzmet qurylady.

Zań jobasynda jaýapkershilikti jeńildetetin (teris saldardyń bolmaýy) jáne aýyrlatatyn mán-jaılar (qyzmettik mindetterdi óreskel buzý, tártiptik teris qylyqty alkogoldik, esirtkilik, ne ózge de mas kúıde jasaý) naqty aıqyn­dalady. Tártiptik teris qy­lyq­tyń aýyrlyǵy men kiná dáreje­sin eskere otyryp, tártiptik jaza­lar­dyń qoldanylý merzimi 2 aı­dan 6 aıǵa deıin saralanady.

Jańa redaksııaǵa sáıkes mem­lekettik qyzmetshilerdiń qyzmetine negizsiz qysym jasaýǵa, aralasýǵa, dálelsiz aıyp taǵýǵa jol berilmeıdi.

– Memlekettik qyzmetshilerdiń áleýmettik qorǵalýyna da erekshe nazar aýdarylady. Zań jobasy qyz­mettik aýystyrýlar (peredısloka­sııa, rotasııa, aýysý) kezinde kepil­dik­terdi, demalys jáne mereke kún­deri jumysqa tartylǵany úshin mindet­ti ótemaqyny, sondaı-aq memleket­tik qyzmettegi eńbek ótiline baılanysty qosymsha demalys kúnderin bekitedi. Sonymen qatar memlekettik qyzmettegi eńbek ótili keminde 25 jyl bolǵan qyzmetshilerge zeınetke shyqqanda 4 laýazymdyq jalaqy mólsherinde mindetti tólem qarastyrylǵan, – dedi D.Jazyqbaı.

Mansaptyq ósýdiń jańa tujy­rym­damasy engiziledi. Endi vertıkaldy ósý ǵana emes, laýazym sheńberinde kásibı damý qaras­tyrylady. 

Kásibı damý kókeıkesti

Talqylaý barysynda Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek memlekettik qyzmetshilerdiń ózin-ózi damytýyna arnaıy kún bólip, olardy jumys mindettemesinen bosatýdy usyndy.

– Jańa zań jobasy aıasynda nemese keıinirek aptanyń bir kúnin, mysaly jumany nemese kez kelgen kúndi tolyqtaı aǵartý kúni, shyǵarmashylyq kún retinde belgileý kerek. Mundaı tásil sheneýnikter­diń mádenıeti men kásibılik deń­geıin arttyrýǵa kómektesedi, – dedi B.Bazarbek.

Al Májilis depýtaty Oljas Quspekov kóptegen memlekettik qyzmetshi jumys ýaqytynan tys qosymsha jumys isteýge májbúr ekenin aıtyp, másele kóterdi.

– Eńbek kodeksine sáıkes, aptalyq jumys ýa­qy­ty 40 saǵattan, ıaǵnı kúnine 8 saǵat­­tan aspaýǵa tıis. Alaıda keıbir salalardaǵy memlekettik qyzmet­kerler artyq jumys isteýge májbúr, – dedi ol.

D.Jazyqbaı bul másele bo-ıynsha naqty jumys júrgizilip jatqanyn aıtty. Onyń aıtýynsha, 2020 jyly tıisti zań qabyldanǵan. Buǵan deıin jumys ýaqytyn baqy­laý mindeti Eńbek mınıstrli­gi­ne júktelgen bolsa, 2023 jyldan bastap bul quzyret Memlekettik qyzmet isteri agenttigine berilgen.

– Qazirgi ýaqytta memlekettik qyzmetkerlerdiń jumysqa kelýi men ketýi «E-qyzmet» júıesine tir­ke­ledi. Osy júıe arqyly agent­tik qyz­met­kerlerdiń jumys ýaqy­tyn baqylap, monıtorıng júr­gizedi. Eger qyzmetkerlerdiń artyq ju­mys istegen ýaqyty úshin qosym­sha demalys berilse nemese aqy tólense, eshqandaı másele týynda­maıdy. Al eger ótemaqy qarastyryl­masa, agenttik apparat basshylaryna qa­tysty ákimshilik quqyq buzý­shy­lyq boıynsha is qozǵaýǵa quqyly, – dep túsindirdi agenttik tóraǵasy. 

Eńbek quqyǵy qorǵalady

Otyrys barysynda Parlament depýtattary bastamashy bolǵan eńbek zańnamasyn jetildirý máse­leleri jónindegi zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Qujatta jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý kepildikteri kúsheıtilip, eńbek qatynastarynyń jekelegen rásimderi jetildiriledi.

– Jumyskerlerdiń zańdy múd­delerin qorǵaý maqsatymen eńbek sala­synda ar-namys pen qadir-qasıetti qorǵaý jónindegi normalardy bekitý usynylady. Túzetýler qyzmetkerdiń bastamasy boıynsha eńbek shartyn buzý tártibin de retteıdi, – dedi zań jobasy tóńi­reginde baıandama jasaǵan depýtat Arman Qalyqov.

Jıynda depýtattar Qazaqstan men Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Qurama Koroldigi arasyndaǵy strategııalyq áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkattady. 

О́zekti depýtattyq saýaldar

Zań jobalary qaralǵan soń depýtattyq saýaldarǵa kezek berildi. Depýtat Marhabat Jaıymbetov bir rettik qoldanýǵa arnalǵan qapta­manyń ekologııalyq keri áseri týraly máseleni kóterdi.

– Onlaın saýdanyń keńeıýi bir jaǵynan halyqqa úlken qolaılylyq ákelse, ekinshi jaǵynan ekologııalyq máselelerdi de alǵa shyǵaryp otyr. Birinshiden, ta­ýardy zaqymdanbaı jetkizý úshin plastık, plenka, karton sekildi kóptegen «shyǵyn mater-ıaly» qoldanylady. Jetkizilgennen keıin olardyń basym bóligi qoqysqa tas­talady. Saldarynan turmys­tyq qatty qaldyqtar quramyndaǵy qaptama úlesi artyp, polıgondarǵa túsetin júkteme jyldan-jylǵa kóbeıip keledi. Osyǵan baılanys-ty ekologııalyq júktemeni azaıtý jáne qaldyqtardy tıimdi basqarý maqsatynda naqty usynystardy qarastyrý kerek, – deı kele depýtat bir rettik qaptamany qysqartý bo-ıynsha naqty normatıvtik talaptar engizýdi usyndy.

Depýtat Ábýtálip Mýtáli sapasyz bilim beretin ýnıversıtetterdi baqylaý máselesine qatysty usynys aıtty.

– Keıbir jekemenshik ýnıversıtet, kolledjderde stýdentterdi resmı tirkeıdi, biraq ári qaraı «stýdent oqý úderisine qatysyp jatyr ma», «oqý baǵdarlamasyn meń­gerip júr me» – bul jaǵynan bilim berý mekemesi salǵyrttyq tany­typ otyr. Bul rette stýdent­ter oqýǵa qabyldanǵandar tizi­min­de bolǵanymen, is júzinde sabaq­tarǵa qatyspaıdy nemese baǵdar­lamalardy aıaqtamaıdy, biraq dıplomdaryn maman bolyp shyqty dep kedergisiz alyp jatyr. Bolashaqta mundaı qaǵaz júzinde ǵana kásibı mamandar jetistikke jete qoıady dep sený qıyn, – dedi Á.Mýtáli.

Májilismen Úkimetten jasandy ıntellekt bazasynda prok­torıngti, jeke tulǵany sıfr­lyq sáıkestendirýdi, tal­damalyq júıelerdi, sonymen qatar joǵary oqý oryndarynda bilimdi baqylaýdyń sıfrlyq teh­no­logııalaryn mindetti túrde paı­dalana otyryp, joǵary bilim­niń memlekettik standarttaryna ózgerister engizýdi qamtamasyz etýdi jáne «Memlekettik biryńǵaı prok­torıng júıesin» engizýdi surady.