Raqymshylyq týraly zań qabyldanady
Otyrysty ashqan Máýlen Áshimbaev jańa Konstıtýsııany iske asyrýdy zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etýge qatysty aldaǵy mindetterdi aıqyndap berdi. Sondaı-aq ol júıeli jańǵyrýdyń kelesi kezeńine arnalǵan jospar Memleket basshysynyń jańa Ata zańdy iske asyrý jónindegi sharalar týraly Jarlyǵyna sáıkes belgilenýge tıis ekenin atap ótti.
«Respýblıkalyq referendým Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamalary jalpyhalyqtyq qoldaýǵa ıe ekenin aıqyn kórsetti. Azamattarymyzdyń 87 paıyzdan astamy jańa Konstıtýsııany qoldap daýys berdi. Otandyq jáne halyqaralyq baıqaýshylar daýys berýdiń ashyq ári ádil ótkenin aıtty. Osy aptada Memleket basshysy Konstıtýsııaǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyn iske asyrý jónindegi sharalar týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Osyǵan baılanysty Parlamenttiń aldynda jańa konstıtýsııalyq zańdardy qaraý men qoldanystaǵy zańnamaǵa ózgerister engizý sııaqty mańyzdy mindetter tur. Sondaı-aq Prezıdent sessııanyń sońyna deıin ákimshilik ister boıynsha raqymshylyq týraly zań qabyldaýdy tapsyrdy. Osy aýqymdy jumysty Májilispen jáne Úkimetpen birlesip, ýaqtyly ári sapaly júzege asyrýymyz kerek», dedi Senat tóraǵasy.
Kún tártibine sáıkes otyrysta, aldymen, Memleket basshysynyń Erlan Qosmuratovty Joǵarǵy sot sýdıasy qyzmetinen bosatý týraly usynýy qaraldy. Bul másele aldyn ala Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetinde talqylandy. Sonyń nátıjesinde senatorlar Prezıdent usynýyn qoldaý týraly sheshim qabyldady.
Mańyzdy qujattar maquldandy
Palata otyrysynda «Halyqaralyq azamattyq avıasııa týraly konvensııanyń 50 a)-babyn ózgertýge qatysty hattamany jáne Halyqaralyq azamattyq avıasııa týraly konvensııanyń 56-babyn ózgertýge qatysty hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań da qaralyp, maquldandy. Talqylaý kezinde atalyp ótkendeı, hattamany ratıfıkattaý Qazaqstannyń halyqaralyq avıasııalyq saıasatty qalyptastyrýǵa neǵurlym belsendi qatysýyna múmkindikterdi keńeıtýge jaǵdaı týǵyzady. Sondaı-aq elimizdiń kandıdatýrasyn IKAO organdarynyń quramyna ilgeriletý úshin alǵysharttar jasaıdy.
Sonymen qatar senatorlar «Bir taraptan Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti jáne ekinshi taraptan Halyqaralyq Qaıta qurý jáne damý banki, Halyqaralyq Qarjy korporasııasy men Investısııalar Kepildiginiń kópjaqty agenttigi arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń ornyqty damýyna jáne órkendeýine járdemdesý maqsatynda yntymaqtastyqty keńeıtý jónindegi áriptestik týraly negizdemelik kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Bul zań ekonomıkanyń ornyqty ósýine, halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, shyǵystardy neǵurlym shuǵyl jáne áleýmettik baǵdarlanǵan jobalarǵa qaıta bólý esebinen memlekettik bıýdjetke júktemeni azaıtý kózdelip otyr.
Dúnıejúzilik banktiń ulttyq jobalarǵa qarjylyq turǵyda qatysýy IJО́-niń turaqty ósýin, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdy, ınnovasııalar men jumys oryndaryn qurý arqyly elimizdiń ınfraqurylymyn júıeli jańǵyrtýdy qamtamasyz etedi.
Senat otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jetildirý, jumyskerlerdiń eńbek quqyqtaryn qorǵaý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań da eki oqylymda qaralyp, maquldandy.
«Atalǵan zań qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaýdyń qosymsha tetikterin engizýdi jáne eńbek jaǵdaılaryn jetildirýdi kózdeıdi. Naqty aıtqanda, keıbir áleýmettik osal toptaǵy azamattarǵa qatysty eńbek shartyn jumys berýshiniń bastamasymen buzýǵa tyıym salynady. Sondaı-aq jumys berýshilerdiń áleýmettik jaýapkershiligin kúsheıtýge baǵyttalǵan sharalar naqtylandy. Zańdy qabyldaý elimizdegi eńbek adamdarynyń quqyqtyq kepildigin kúsheıtýge jáne jumys berýshilerdiń jaýapkershiligin arttyrýǵa úles qosady dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Medısınalyq oqý oryndaryn damytý qajet
Otyrys barysynda depýtattar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Nurtóre Júsip óziniń depýtattyq saýalynda medısınalyq negizgi joǵary oqý oryndaryn odan ári damytý qajettigi týraly sóz qozǵady.
Senatordyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmalary aıasynda elimizde medısınalyq kómektiń sapasyn arttyrý men bilikti kadrlardy daıarlaý maqsatynda densaýlyq saqtaý salasynda júıeli reformalar iske asyp keledi. Depýtat tarıhy baı ári halyqaralyq deńgeıde tanymal Astana medısınalyq ýnıversıtetiniń maman daıarlaý men salany damytýda mańyzy zor ekenin atap ótti. Demek, onyń áleýetin odan ári nyǵaıtýdy ýaqyttyń ózi talap etip otyr.
«Ýnıversıtet bakalavrıattan bastap rezıdentýra, magıstratýra jáne PhD-ǵa deıingi barlyq deńgeıde 80-nen asa bilim baǵdarlamasyn iske asyrady. Ýnıversıtette 11 myńnan asa bilim alýshy, onyń ishinde 20 elden 700-den asa sheteldik stýdent oqıdy. Keıingi 3 jylda memlekettik bilim berý tapsyrysy boıynsha túlekterdiń jumysqa ornalasý deńgeıi 99%-dy qurady. Ýnıversıtettiń strategııalyq baǵyty – profılaktıkalyq medısına jáne halyq densaýlyǵyn saqtaý. Bul baǵyt otandyq densaýlyq saqtaý mektebiniń negizin qalaýshylardyń biri, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Tóregeldi Sharmanulynyń ǵylymı murasymen tolyq úılesedi», dedi N.Júsip.
Senator osyǵan baılanysty Astana medısına ýnıversıtetine «Ulttyq ýnıversıtet» mártebesin berý múmkindigin qarastyrýdy, sondaı-aq joǵary oqý ornyna akademık Tóregeldi Sharmanovtyń esimin berýdi usyndy. Ol, sonymen qatar, osy bastamalardy iske asyrý úshin quqyqtyq jáne uıymdastyrý tetikterin pysyqtaý qajettigin atap ótti.
Jol-kólik apaty azaıar emes
Senator Gennadıı Shıpovskıh depýtattyq saýalynda jol-kólik oqıǵalarynyń kóbeıýine jáne júrgizýshilerdi daıarlaý sapasynyń tómendeýine nazar aýdardy. Depýtattyń málimetinshe, 2023 jyly elimizde 15 886 jol-kólik apaty tirkelgen. 2024 jyly bul kórsetkish kúrt ósip, 31 597-ge jetken. Al 2025 jyly 36 146 jol apaty bolǵan. Sonymen qatar keıingi 3 jylda myńdaǵan adam qaza taýyp, 100 myńnan asa adam túrli jaraqat aldy.
«Júrgizýshilerdi daıarlaý máselesi de erekshe nazar aýdarý qajet. IIM-niń «Avtomektep» avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesiniń málimetine sáıkes, búginde elimizde 727 avtomektep tirkelip otyr, al sonyń 160-y – memlekettik, al 567-si – jekemenshik. Sonymen qatar keıingi jyldary osy saladaǵy memlekettik baqylaý aıtarlyqtaı qysqartylǵany belgili. Atap aıtqanda, 2016 jyldan bastap avtomektepterdi ashý ruqsat berý tártibinen habarlama berý tártibine aýystyrylyp otyr. Al 2018 jyly ishki ister organdarynyń avtomektepter qyzmetine memlekettik baqylaý júrgizý fýnksııalary tolyq alynyp tastaldy. Nátıjesinde, júrgizýshilerdi daıarlaý sapasyna qatysty talaptardyń álsireýi týraly qoǵamda alańdatýshylyq jıi aıtylyp júr», dep atap ótti senator.
Osyǵan baılanysty G.Shıpovskıh avtomektepterge qoıylatyn memlekettik baqylaý men akkredıtteý talaptaryn qalpyna keltirýdi, sondaı-aq oqý baǵdarlamalary men praktıkalyq daıyndyq standarttaryn kúsheıtýdi usynady.
Otyrysta, sondaı-aq, senatorlar Bekbol Orynbasarov, Sáken Arýbaev, Altynbek Nýhuly, Rýslan Rústemov, Bıbigúl Jeksenbaı óz depýtattyq saýaldaryn joldap, qoǵamdy alańdatyp turǵan mańyzdy máselelerdi kóterdi.
