Otyz jyl ǵumyryn osy mýzeıge arnaǵan Erǵazy Isataevtyń árbir jasaǵan dúnıesi bir maqalanyń júgin arqalaıdy. Ol uzaq jyl tarıhı jádigerlerdi zerttep, arheologııalyq derekterge súıene otyryp, kóne buıymdardy ǵylymı negizde qaıta jańǵyrtqan. XVIII–XIX ǵasyrlar men XX ǵasyrdyń basyndaǵy qazaqtyń dástúrli turmysyn, mádenıetin, zergerlik ónerin tanytatyn buıymdar, zergerlik áshekeıler, batyrlardyń qarý-jaraqtary men at ábzelderin jasap, keleshek urpaqqa usynyp keledi.
Biz kórgen turmysqa qoldanatyn dúnıe «Asadal» dep atalady. Onyń ishine daıyn asty saqtaıdy. Sheber HIH ǵasyrdyń aıaǵy HH ǵasyrdyń basynda paıdalanǵan, eski dúnıeni qaıta óńdep shyǵarǵan. Aıtýǵa ońaı, ertede turmystyq zattardy jasaýǵa shege, jelim qoldanbaǵan. Sol dástúrdi ustanǵan sheber «Asadaldy» qaıta shashyp, jınaǵan. Aǵashtaryn bir-birimen kiriktirip, synamen jasaǵan.
Kádimgi temirdi balqytyp, oshaq pen shoqaıaq jasaǵan. Shoqaıaq oshaqtyń ortasynda turady. Shoqty salyp, ústine aqquman qoıady. Bul – sırek kezdesetin dúnıe. Mýzeılerdiń kóbinde joq. Muny Erǵazy kezinde kitaptan oqyǵan. Onyń qasynda keseqap qoıylǵan. Atynda turǵandaı keseqaptyń ishine bes-alty keseni salyp, aýzyn baılap qoıady. Qanjyǵaǵa ilgende, ishindegi kese synbaıdy. Kónek, ıaǵnı bıe saýatyn shelekti qyzyqtap turǵanda, Erǵazy Keńesuly: «Eń úlkeni qymyz jınaıtyn mes. Mes tórt jylqynyń terisinen jasalady. Sabany bilesiz. Saba-aıaq degendi túsindireıin. Ol – sabanyń astyna qoıatyn tuǵyry, aǵashtan jasalady. Saba jylqynyń terisinen ǵana jasalýy kerek. О́ıtkeni jylqynyń súti quıylady. Sıyrdyń terisinen jasalsa, qymyzdyń dámi buzylýy múmkin. Sabadan keıin torsyq. Torsyqty kúndelikti qanjyǵaǵa baılap alyp júredi...», dep tanystyrdy. Ol Ulytaý oblysynyń jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishiniń memlekettik tizimine engen Talmas atanyń sadaq salatyn qoramsasyn, oǵyn jasaǵan. Sadaqtyń ózi Altyn orda dáýiriniń úlgisine jatatyn kórinedi. Kishkentaı saqınalardy jymdastyryp jasaǵan Kireýke saýytty jınaýǵa jarty jyldaı ýaqytyn jumsaǵan. Batyrdyń saýytyn da jasaǵan. Bul qundy dúnıe búginde Astana qalasyndaǵy Ulttyq mýzeıdegi etnografııa bóliminde kórmede tur.
Qolóner sheberi terimen, súıekpen, aǵashpen jumys isteıdi, báriniń «tilin» biledi. Bir ǵana qamshynyń qyryq túri bar. Sonyń bárin keıingi urpaqqa mıras etse, eńbeginiń janǵany.
Erǵazy Keńesuly eki oqý ornyn – Almatydaǵy N.Gogol atyndaǵy kórkem ýchılısheden zerger mamandyǵyn, Arhıtektýralyq akademııadan dızaıner mamandyǵyn alyp shyqqan. Almatyda ulaǵatty ustazdary qolóner sheberi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Dárkenbaı Shoqparuly jáne zerger Dúısen Seıdýalıevtiń «ustahansynan» ótken. 1990 jyly Almatyda halyqaralyq mýzykalyq festıval ótetin boldy. Ustazy Dúısen Seıdýalıev 1989 jyly osy festıvalǵa qatysatyn ánshi Maqpal Júnisovadan kúmisten zergerlik buıym jasaýǵa tapsyrys alǵan eken. Bul tapsyrysty eti tiri, qolynan óner tamǵan shákirti Erǵazyǵa júkteıdi. Ol kóz jaýyn alatyn syrǵa, júzikti jasaýǵa biraz ter tókti. Alystan jarqyrap kórinetin kúmis buıymynyń sátti shyqqanyna erekshe qýanǵany esinen ketpeıdi.
Jastaıynan eńbekqor, óz kásibin sheksiz súıetin sheber alpysty alqymdasa da Jezdi kentinde Máken Tóregeldın atyndaǵy taý-ken jáne balqytý isi tarıhy mýzeıi men «Ulytaý» ulttyq tarıhı-mádenı jáne tabıǵı mýzeı-qoryǵynda restavrasııa jumysymen aınalysady.
Alǵashqy kórmesin 1995 jyly Almatydaǵy Á.Qasteev atyndaǵy О́ner mýzeıinde áıgiledi. Odan keıin Qazaqstandaǵy sheberlerdiń baıqaýynan ozyp shyǵyp, Fransııa, Ystanbul, Kýveıttegi halyqaralyq kórmelerge qatysty. Erǵazynyń qolynan shyqqan at ábzelderi, er turman, qarý-jaraqtardy kórgen ózge memlekettiń adamdary tańdaıyn qaqty. Shetelde sheberlik synyp sabaǵyn ótkizdi.
Jaqynda ǵana Ulttyq mýzeıde Mádenıet qaıratkeri Erǵazy Isataevtyń «Usta murasy: sheberlik pen dástúr» atty jeke kórmesi ashyldy. Kórme Ulytaý oblysynyń tarıhı-arheologııalyq mýzeıimen birlese uıymdastyryldy. Ekspozısııaǵa sheberdiń jeke kolleksııasy men mýzeı qoryndaǵy qundy jádigerler qoıyldy. Ulttyq mýzeı dırektory Berik Ábdiǵalıuly sheberdiń eńbekteri elimizdiń birneshe mýzeıinde saqtalǵanyn atap ótti.
«Qolóner adamnyń kóz maıyn alatyn dúnıe. Tózimdilik kerek. Mýzeıdiń shegesine deıin qoldan jasaımyn. Teriden jasaǵanda da baıaǵy ata-babam jasaǵan kóne tehnologııany paıdalanamyn. Temirdiń ózin joný kerek. Keıbiri qaıraqqa salady. Men egeýmen egegendi jaqsy kóremin. Qaıraqqa salǵan tez bolsa da, shıkileý shyǵa ma dep oılaımyn. О́zimniń ustahanam bar. Qara temirmen aınalysatyn adamdy qara usta, zergerlikpen aınalysatyn adamdy aq usta deıdi. Ekeýin birge alyp júrmin» deıdi Erǵazy Keńesuly.
Ulytaý oblysy
