“KIELI QOBYZ QUDIRETI”
Jýyrda Semeıdegi “Talant” baspasynan jergilikti sazger, óner zertteýshisi, professor Orazǵalı Seıitqazynyń “Kıeli qobyz qudireti” atty kólemdi eńbegi jaryq kórdi. Onda halqymyzdyń ulttyq mýzyka aspaby jóninde jáne sonymen birge oryndaýshylyq dástúr jaıynda keńinen áńgime qozǵalǵan. Avtor bul eńbeginde burynǵy óner zertteýshileriniń eńbegine, basqa da tarıhı, arheologııalyq jáne etnografııalyq derekterge súıene otyryp, halqymyzdyń kıeli mýzykalyq aspaby – qobyzdyń Qorqyt zamanynan búgingi kúnge deıingi tarıhı jolyn ǵylymı turǵydan júıelegen.
Arnaıy mýzykalyq bilim beretin oqý oryndarynyń stýdentterine, sondaı-aq jalpy ónersúıer qaýymǵa arnalǵan bul kitap eki bólimnen turady. Onyń alǵashqy bóliminde qobyz aspabynyń shyǵý tarıhy men áıgili qobyzshylar týraly sóz bolsa, al ekinshi bólimde qyryqqa jýyq qobyz sarynynyń notasy berilgen. Bul jerde bir atap aıta ketetin jaıt sol, olardy qylqobyzǵa laıyqtap óńdegen avtordyń ózi. Solardyń ishinde dala danyshpany atanǵan Shákárim qajy arqyly búgingi kúnge jetken “Qorqyt saryny” da bar. Kitapqa tek “Baqsy sarynynyń” alty túri engizilgen. Janaq, Shóje, Túbek saryndary da osynda. Mundaǵy “Qypshaq áýeniniń” de jóni bólek. Professor-sazgerdiń osy baǵyttaǵy otyz jyldyq eńbegi dittegen jerden shyqqandyǵy birden ańǵarylady.
Endi avtor týraly bir aýyz sóz. Orekeń búginde Ámire Qashaýbaev atyndaǵy Semeı memlekettik fılarmonııasyna basshylyq jasap keledi. Ony mundaǵy ónersúıer qaýym tamasha sazger, bilikti qobyzshy jáne dırıjer retinde de jaqsy biledi. Qobyz syndy kóne aspap jónindegi bul baǵaly basylym esimi Semeı óńirine keńinen tanymal mesanat, osyndaǵy “Aqshyń” korporasııasynyń prezıdenti, qalalyq máslıhattyń depýtaty Marat Qurmanbaıdyń demeýshiligimen jaryq kórip otyrǵanyn da aıta ketkenimiz jón bolar.
Dáýlet SEISENULY, Semeı.
ASTANAǴA QARAP BOI TÚZEGEN
Atasý – aımaqtaǵy eń kórikti kent
Elordamyzdaı jaınap-qulpyrý barsha qalalar men eldi mekenderge úlgili úrdis bolyp qalyptasyp kele jatqandyǵynyń jarqyn kórinisi Jańaarqa óńirinen de baıqalar qubylys. 
Aýdan ortalyǵy – Atasý aımaqtaǵy eń ádemi kent sanalýy soǵan aıǵaq. Byltyr 80 jyldyǵyna oraı kógaldandyrý men kóriktendirýge arnalǵan kóptegen ıgi is-sharalar atqarylsa, ol bıyl jalǵasyp, kent tipti sándene túsýde.
Qaraǵandy jaqtan kireberis syrtqy jol aınalymynan Kólik oramyna deıin uzyndyǵy 1100 metrden astam joldyń eki jaq qaptalyna ornatylǵan 70 dekoratıvti jaryq shamdar ymyrt úıirile aınalany samaladaı jarqyratady. Abaı, S.Seıfýllın kóshelerine 2600 sharshy metr tósemtastar tóselip, bordıýrler qoıyldy. Sarysý kóshesindegi jańa shaǵyn aýdanda 35 jeke menshik úı salýshylarǵa ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym jasaldy.
Kenttegi aınalma jolǵa byltyr “Qanatty tulpar” stellasy ornatylsa, jastar alańyna, balalar baǵyna, mádenıet úıiniń aldyna qos arystan, barys, bulaq basyndaǵy elik sııaqty ań músinderi osy jyly ornap, búldirshinderdiń kózqýanyshyna aınaldy.
Astana kúni qarsańynda Atasý kelbetin ashqan taǵy bir belgi qoıyldy. Basty kóshe basyna altyn tústes, sán-sáýleti kúnmen shaǵylysyp, ótken shaqtan bolashaqqa qaryshty qadam basqan, Jer sharynan ǵaryshqa qanat qaqqan “Qanatty Barys” músini ornatyldy. Onyń jalpy bıiktigi – 9 metr, oryntaǵynyń tórt qabyrǵasynda ótken tarıhymyzdan syr shertetin saq, skıf qolónerine negizdelgen boıaýmen aıshyqtalǵan mıfologııalyq ań beınesindegi bedertas alystan kóz tartady. Aldyndaǵy alańqaıda demalýshylarǵa oryndyqtar qoıylǵan.
Jalpy, aýdanda jyl basynan beri is-sharalardyń barlyǵy da arý qala Astanaǵa arnalyp ótkizilip keledi. Bilim oshaqtary men mádenı mekemelerde, kitaphanalarda elordamyzǵa arnalǵan kezdesýler, kórmeler, baıqaýlar uıymdastyrylyp, “Astanamen birge ósemiz” atty aksııa aıasy kúnnen-kúnge keńeıe túsýde. Sonyń biri “Táýelsizdik” saıabaǵyndaǵy “Týǵan kúnińmen, Astana” atty shoý baǵdarlama men teatrlandyrylǵan qoıylym aýdan turǵyndaryn ádemi áserge bólep, umytylmastaı este qaldy.
Bul saıabaq – atasýlyqtardyń árqashan súısine tynyǵatyn orny. Onyń bir shetine dala ashanalary, káýáphanalar men saýda-sattyq ortalyqtary ornalasqan. Kelesi betinde aýylsharýashylyq ónimderinen jármeńke uıymdastyrylyp turady. Et, sút, qurt, maı, irimshik, qymyz, qaımaq kópshilikke arzandatylǵan baǵamen satylady.
Al jurtshylyqqa eń qyzyqtysy – mádenı baǵdarlamalarda kórkemónerpazdar uıymdarynyń konsertterine úlken jol berilýi bolyp tabylady. Án men kúıge búırekteri erekshe buratyn jergilikti qaýymnyń sondaı-aq sport ónerine de asa den qoıatyny baıqalady. Sondyqtan oıyn-saýyqtarda bir jaqtan ásem áýender qalyqtasa, ekinshi tusta balýandar beldesip, fýtbolshylar saıysyp jatady. Astana kúni merekesinde 6 sporttyq sharaǵa 8 komanda qatysyp, baq synasty. Jarys qorytyndysy boıynsha Jańaarqa belgi berý jáne baılanys dıstansııasynyń, Jańaarqa stansasynyń kúzet mekemesiniń komandalary jeńimpazdar atandy. T.Muqajanov, Ǵ.Turǵambekov, M.Ybyraev, T.Jahmetov sııaqty jigitter talapty sportshylar retinde tanyldy.
Barlyq jaǵynan Astanaǵa uqsaýǵa umtylǵan alystaǵy Atasýdaǵy búgingi tynys-tirshilik osyndaı. Sáni men sáýleti óskeleń ómir talap-talǵamyna saı jarasyp jarqyraı túsýde.
Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy oblysy, Jańaarqa aýdany.
“ÁNIM SAǴAN, QARAǴANDY”
Kenshiler qalasynyń ózindik ereksheligin án arqyly tanytýǵa arnalǵan konkýrstyń bastapqy qorytyndysy shyǵaryldy. Budan eki aı buryn jarııalanǵan bul shyǵarmashylyq baıqaýǵa áýesqoı sazgerlerden 81 án túsken bolatyn. Qazylar alqasy solardyń ishinen 12-sin iriktep aldy. Endi tańdaýlynyń tańdaýlysy Shahter kúni merekesinde belgili bolady. Oǵan deıin radıo, teledıdar arqyly shyrqalyp, tyńdaýshylar talǵamy aqtyq synaqta sheshýshi daýys retinde eskeriledi.
Qaraǵandy týraly jańa án kenshiler merekesi ótetin “Shahter” stadıonyna jınalǵandar aldynda shyrqalatyn bolady.
QARAǴANDY.
QYZYQTY О́TKEN ShARA
О́tken aptada Lebıaji aýdanynyń ortalyǵy – Aqqýlyda “Segiz qyrly ákim kim eken?” degen taqyrypta aýyl ákimderi arasynda baıqaý bolyp ótti. Maqsaty: aýyl ákimderiniń rýhanı, mádenı-ádebı oı-óristeri, ana tiline, ulttyq ónerge degen qurmet-talaptary qandaı dárejede ekendigin baǵamdaý boldy.
Aýdandyq mádenıet bólimi uıymdastyrǵan bul baıqaý shynynda qyzyqty ótti. Aldymen ákimder “Aýyldyń sálemin” jetkizdi. Odan keıin “Suraq-jaýap”, “Meniń aýylym, aýdanym, elim, jerim”, “Ákim bol, halqyńa jaqyn bol”, “О́nerge árkimniń-aq bar talasy” atty tórt bólimnen turatyn baıqaý sharttaryn oryndady. Baıqaýdyń “Suraq-jaýap” bóliminde ákimder atqaryp júrgen qyzmetterine saı “memlekettik qyzmet”, “saıası qyzmetshi”, “jemqorlyqqa jolama” sııaqty sózderdiń mazmuny men mánin ashyp kórsetti.
Bul shara qorytyndysynda aýyl ákimderi bar ónerlerin saldy. Án de shyrqady, dombyra da tartty. Sóıtip, Jambyl aýyldyq aýmaǵynyń ákimi Nurman Aıtýǵan jeńimpaz atandy.
Farıda BYQAI Pavlodar oblysy.
Aýdan ortalyǵy – Atasý aımaqtaǵy eń ádemi kent sanalýy soǵan aıǵaq. Byltyr 80 jyldyǵyna oraı kógaldandyrý men kóriktendirýge arnalǵan kóptegen ıgi is-sharalar atqarylsa, ol bıyl jalǵasyp, kent tipti sándene túsýde.
Qaraǵandy jaqtan kireberis syrtqy jol aınalymynan Kólik oramyna deıin uzyndyǵy 1100 metrden astam joldyń eki jaq qaptalyna ornatylǵan 70 dekoratıvti jaryq shamdar ymyrt úıirile aınalany samaladaı jarqyratady. Abaı, S.Seıfýllın kóshelerine 2600 sharshy metr tósemtastar tóselip, bordıýrler qoıyldy. Sarysý kóshesindegi jańa shaǵyn aýdanda 35 jeke menshik úı salýshylarǵa ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym jasaldy.
Kenttegi aınalma jolǵa byltyr “Qanatty tulpar” stellasy ornatylsa, jastar alańyna, balalar baǵyna, mádenıet úıiniń aldyna qos arystan, barys, bulaq basyndaǵy elik sııaqty ań músinderi osy jyly ornap, búldirshinderdiń kózqýanyshyna aınaldy.
Astana kúni qarsańynda Atasý kelbetin ashqan taǵy bir belgi qoıyldy. Basty kóshe basyna altyn tústes, sán-sáýleti kúnmen shaǵylysyp, ótken shaqtan bolashaqqa qaryshty qadam basqan, Jer sharynan ǵaryshqa qanat qaqqan “Qanatty Barys” músini ornatyldy. Onyń jalpy bıiktigi – 9 metr, oryntaǵynyń tórt qabyrǵasynda ótken tarıhymyzdan syr shertetin saq, skıf qolónerine negizdelgen boıaýmen aıshyqtalǵan mıfologııalyq ań beınesindegi bedertas alystan kóz tartady. Aldyndaǵy alańqaıda demalýshylarǵa oryndyqtar qoıylǵan.
Jalpy, aýdanda jyl basynan beri is-sharalardyń barlyǵy da arý qala Astanaǵa arnalyp ótkizilip keledi. Bilim oshaqtary men mádenı mekemelerde, kitaphanalarda elordamyzǵa arnalǵan kezdesýler, kórmeler, baıqaýlar uıymdastyrylyp, “Astanamen birge ósemiz” atty aksııa aıasy kúnnen-kúnge keńeıe túsýde. Sonyń biri “Táýelsizdik” saıabaǵyndaǵy “Týǵan kúnińmen, Astana” atty shoý baǵdarlama men teatrlandyrylǵan qoıylym aýdan turǵyndaryn ádemi áserge bólep, umytylmastaı este qaldy.
Bul saıabaq – atasýlyqtardyń árqashan súısine tynyǵatyn orny. Onyń bir shetine dala ashanalary, káýáphanalar men saýda-sattyq ortalyqtary ornalasqan. Kelesi betinde aýylsharýashylyq ónimderinen jármeńke uıymdastyrylyp turady. Et, sút, qurt, maı, irimshik, qymyz, qaımaq kópshilikke arzandatylǵan baǵamen satylady.
Al jurtshylyqqa eń qyzyqtysy – mádenı baǵdarlamalarda kórkemónerpazdar uıymdarynyń konsertterine úlken jol berilýi bolyp tabylady. Án men kúıge búırekteri erekshe buratyn jergilikti qaýymnyń sondaı-aq sport ónerine de asa den qoıatyny baıqalady. Sondyqtan oıyn-saýyqtarda bir jaqtan ásem áýender qalyqtasa, ekinshi tusta balýandar beldesip, fýtbolshylar saıysyp jatady. Astana kúni merekesinde 6 sporttyq sharaǵa 8 komanda qatysyp, baq synasty. Jarys qorytyndysy boıynsha Jańaarqa belgi berý jáne baılanys dıstansııasynyń, Jańaarqa stansasynyń kúzet mekemesiniń komandalary jeńimpazdar atandy. T.Muqajanov, Ǵ.Turǵambekov, M.Ybyraev, T.Jahmetov sııaqty jigitter talapty sportshylar retinde tanyldy.
Barlyq jaǵynan Astanaǵa uqsaýǵa umtylǵan alystaǵy Atasýdaǵy búgingi tynys-tirshilik osyndaı. Sáni men sáýleti óskeleń ómir talap-talǵamyna saı jarasyp jarqyraı túsýde.
Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy oblysy, Jańaarqa aýdany.
“ÁNIM SAǴAN, QARAǴANDY”
Kenshiler qalasynyń ózindik ereksheligin án arqyly tanytýǵa arnalǵan konkýrstyń bastapqy qorytyndysy shyǵaryldy. Budan eki aı buryn jarııalanǵan bul shyǵarmashylyq baıqaýǵa áýesqoı sazgerlerden 81 án túsken bolatyn. Qazylar alqasy solardyń ishinen 12-sin iriktep aldy. Endi tańdaýlynyń tańdaýlysy Shahter kúni merekesinde belgili bolady. Oǵan deıin radıo, teledıdar arqyly shyrqalyp, tyńdaýshylar talǵamy aqtyq synaqta sheshýshi daýys retinde eskeriledi.
Qaraǵandy týraly jańa án kenshiler merekesi ótetin “Shahter” stadıonyna jınalǵandar aldynda shyrqalatyn bolady.
QARAǴANDY.
QYZYQTY О́TKEN ShARA
О́tken aptada Lebıaji aýdanynyń ortalyǵy – Aqqýlyda “Segiz qyrly ákim kim eken?” degen taqyrypta aýyl ákimderi arasynda baıqaý bolyp ótti. Maqsaty: aýyl ákimderiniń rýhanı, mádenı-ádebı oı-óristeri, ana tiline, ulttyq ónerge degen qurmet-talaptary qandaı dárejede ekendigin baǵamdaý boldy.
Aýdandyq mádenıet bólimi uıymdastyrǵan bul baıqaý shynynda qyzyqty ótti. Aldymen ákimder “Aýyldyń sálemin” jetkizdi. Odan keıin “Suraq-jaýap”, “Meniń aýylym, aýdanym, elim, jerim”, “Ákim bol, halqyńa jaqyn bol”, “О́nerge árkimniń-aq bar talasy” atty tórt bólimnen turatyn baıqaý sharttaryn oryndady. Baıqaýdyń “Suraq-jaýap” bóliminde ákimder atqaryp júrgen qyzmetterine saı “memlekettik qyzmet”, “saıası qyzmetshi”, “jemqorlyqqa jolama” sııaqty sózderdiń mazmuny men mánin ashyp kórsetti.
Bul shara qorytyndysynda aýyl ákimderi bar ónerlerin saldy. Án de shyrqady, dombyra da tartty. Sóıtip, Jambyl aýyldyq aýmaǵynyń ákimi Nurman Aıtýǵan jeńimpaz atandy.
Farıda BYQAI Pavlodar oblysy.
