Foto: JI kómegimen jasalǵan
– Qazirgi ýaqytta qoǵamdyq tamaqtaný oryndaryndaǵy tekseristerdiń zańdy negizi qandaı? Jalpy, bul jumystar josparly kestege sáıkes pe álde jospardan tys júrgizile me?
– Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Kásipkerlik kodeksi men «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodeksine sáıkes júzege asyrylady. Baqylaý birneshe nysanda júrgiziledi: profılaktıkalyq baqylaý, tekserý jáne tergep-tekserý.
Tekserýler eki túrge bólinedi: biliktilik talaptaryna sáıkestigin tekserý jáne jospardan tys tekserýler. Josparly tekserýler táýekel dárejesine baılanysty júrgiziledi: joǵary, ortasha jáne tómen táýekel obektilerinde tekserý jıiligi ártúrli (joǵary táýekelde – jarty jylda 1 ret, ortasha – 2 jylda 1 ret, tómen – 3 jylda 1 ret).
Sonymen qatar jospardan tys tekserýler buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda nemese shaǵymdar men jedel habarlamalar negizinde júrgiziledi. Tekserý jospary táýekel deńgeıi men túrli obektıvti jáne sýbektıvti krıterıılerdi eskere otyryp avtomatty túrde qalyptastyrylady.
– Jospardan tys tekserýler júrgizýge qandaı faktorlar negiz bolady?
– Jospardan tys tekserýler birneshe negiz boıynsha júrgiziledi. Olarǵa jeke jáne zańdy tulǵalardyń, sondaı-aq memlekettik organdardyń naqty zııan keltirý faktileri boıynsha túsken shaǵymdary jatady. Sonymen birge juqpaly aýrýlar nemese ýlaný jaǵdaılary tirkelip, bir obektimen baılanysty 3 jáne odan da kóp jaǵdaı anyqtalǵan kezde jedel tekserý taǵaıyndalady.
Budan bólek, monıtorıng nátıjeleri men baqylaý barysynda anyqtalǵan buzýshylyqtar da jospardan tys tekserýge negiz bola alady.
– Astanada 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha jáne bıylǵy jyldyń basynan beri qansha obekt tekserildi? Sońǵy ýaqytta taǵamnan ýlaný jaǵdaılary tirkeldi me?
– 2025 jyly qoǵamdyq tamaqtaný obektilerine qatysty 75 tekserý júrgizilip, 53 obektide zań buzýshylyq anyqtaldy. Nátıjesinde 44 aıyppul salynyp, jalpy somasy 14 mln teńgeden astam qarajat óndirildi, sondaı-aq 24 jedel shara qoldanyldy.
2026 jyldyń qańtar-aqpan aılarynda 9 tekserý júrgizilip, 6 nusqama berildi, 5 aıyppul salynyp, 3 materıal sotqa joldandy.
Taǵamnan ýlaný jaǵdaılaryna kelsek, 2025 jyly ishek ınfeksııasymen 3 toptyq syrqattaný tirkelip, 49 adam zardap shekti. Al 2026 jyldyń esepti kezeńinde taǵamnan ýlaný jaǵdaılary tirkelgen joq.
Astanada arnaıy ruqsatsyz jumys istegen tamaqtaný oryndary anyqtaldy
– Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerinde qandaı zań buzýshylyqtar jıi anyqtalady?
– Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý kezinde eń jıi kezdesetin buzýshylyqtarǵa obektilerdiń ruqsat qujattarynsyz jumys isteýi (qorytyndy nemese habarlamanyń bolmaýy), jobalyq qýattylyqtyń saqtalmaýy jáne óndiristik prosesterdiń durys uıymdastyrylmaýy jatady.
Sondaı-aq jeldetý júıeleriniń talapqa saı bolmaýy, qyzmetkerlerdi mindetti medısınalyq tekserýlerden jáne gıgıenalyq oqytýdan ótkizbeı jumysqa jiberý jıi anyqtalady. Taǵam daıyndaý tehnologııasynyń buzylýy da kezdesedi: shıkizatty durys eritpeý, qaıta muzdatý, saqtaý merzimderin saqtamaý, tańbalaýdyń bolmaýy.
Budan bólek, taýarlyq kórshilestik qaǵıdalaryn buzý, shıki jáne daıyn ónimderdi birge saqtaý, qural-jabdyqtardy durys tańbalamaý, dezınfeksııa men jeke gıgıena talaptarynyń saqtalmaýy, sondaı-aq óndiristik baqylaýdyń tolyq júrgizilmeýi jıi tirkeledi.
– Taǵam daıyndaý blogynda (as daıyndaý aımaǵynda) qandaı negizgi sanıtarııalyq talaptar bar?
– Taǵam daıyndaý aımaǵynda sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes tehnologııalyq prosestiń aǵymdylyǵyn saqtaý mańyzdy, ıaǵnı shıkizat pen daıyn ónimderdiń, sondaı-aq taza jáne las ydystardyń aralasýyna jol berilmeýi tıis.
Úı-jaılar sanıtarııalyq talaptarǵa saı bolyp, ońaı jýylatyn jáne dezınfeksııalanatyn materıaldardan jasalýy qajet. Qaýipsiz jabdyqtar qoldanylyp, shıkizat pen daıyn ónim úshin bólek tehnologııalyq jáne tońazytqysh jabdyqtar, sondaı-aq arnaıy tańbalanǵan quraldar paıdalanylýy kerek.
Sonymen qatar ónimderdi saqtaý temperatýralyq rejımderi men taýarlyq kórshilestik saqtalady. Qyzmetkerler jeke gıgıena talaptaryn oryndap, medısınalyq tekserýden ótedi jáne taǵam daıyndaý barysynda óndiristik baqylaý júrgiziledi.
– О́nimniń jaramdylyq merzimi men saqtaý temperatýrasy qalaı baqylanady?
– О́nimderdiń jaramdylyq merzimi men saqtaý temperatýrasy óndiristik baqylaý aıasynda jáne sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý barysynda tekseriledi. Baqylaý ónimdi qabyldaý kezinde jáne saqtaý prosesinde júrgizilip, tek jaramdylyq merzimi ótip ketpegen, durys tańbalanǵan ónimder ǵana qabyldanady.
Saqtaý kezinde taýarlyq kórshilestik qaǵıdalary saqtalyp, shıkizat, jartylaı fabrıkattar jáne daıyn ónimder bólek ornalastyrylady. Temperatýralyq rejım tońazytqysh jáne muzdatqysh jabdyqtar arqyly qamtamasyz etilip, termometrler men arnaıy jýrnaldar arqyly turaqty túrde tirkelip otyrady.
Qurǵaq qoımalarda temperatýra men ylǵaldylyq gıgrometrlermen baqylanady. Jaramdylyq merzimi ótken nemese saqtaý talaptary buzylǵan ónimder aınalymnan alynyp, satýǵa jiberilmeıdi.
– Qyzmetkerlerdiń medısınalyq kitapshalary qanshalyqty jıi tekseriledi?
– Qyzmetkerlerdiń medısınalyq tekserýlerden ótýi óndiristik baqylaý aıasynda obektiniń jaýapty tulǵasy tarapynan turaqty qadaǵalanady, sondaı-aq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý organdary tekserý barysynda bul talaptardyń saqtalýyn tekseredi.
Qoǵamdyq tamaqtaný obektileriniń qyzmetkerleri jumysqa qabyldanar aldynda mindetti medısınalyq tekserýden ótedi, al keıinnen ár 6 aı saıyn merzimdik tekserýden ótip otyrady.
– Shıkizat pen daıyn ónimderdi bólek saqtaý talaptary saqtala ma?
– Iá, bul talap barlyq qoǵamdyq tamaqtaný obektileri úshin mindetti. Degenmen, tájirıbede keıbir jaǵdaılarda onyń saqtalmaýy kezdesedi.
– Dezınfeksııa, dezınseksııa jáne deratızasııa jumystaryn júrgizý jıiligi qandaı bolýy tıis?
– Bul jumystar Densaýlyq saqtaý mınıstriniń № 68 buıryǵymen bekitilgen sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes júrgiziledi.
Deratızasııa jumystary, eger basqa talaptar kózdelmese, úı-jaılarda 2-3 aıda 1 ret, al aýmaqta jylyna 4-6 ret júrgiziledi. Kemirgishter kóp bolǵan jaǵdaıda óńdeý jıiligi aıyna 1 retke deıin arttyrylady, al olardyń uzaq ýaqyt boıy bolmaýy kezinde óńdeý jıiligi qysqartylady.
Dezınseksııa jumystaryn júrgizý jıiligi entomologııalyq kórsetkishterge baılanysty anyqtalady.
– Anyqtalǵan buzýshylyqtar úshin qandaı ákimshilik sharalar qoldanylady? Aıyppul mólsheri qandaı? Qaıtalanǵan buzýshylyqtar úshin qandaı qatań sharalar qarastyrylǵan?
– Sanıtarııalyq talaptardy buzǵany úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń ÁQBtK-niń 425-baby boıynsha ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylady. Eger buzýshylyq adam densaýlyǵyna zııan keltirmese, jeke tulǵalarǵa, laýazymdy tulǵalarǵa jáne kásipkerlik sýbektilerine aıyppul salynady (mólsheri sýbekt sanatyna qaraı ártúrli).
Al eger buzýshylyq adam densaýlyǵyna zııan keltirse, aıyppul kólemi aıtarlyqtaı ósedi jáne qosymsha retinde qyzmetti ýaqytsha toqtatý nemese ónimdi tárkileý sııaqty sharalar qoldanylýy múmkin. Qaıtalanǵan buzýshylyqtar kezinde de qatań ákimshilik sharalar qoldanylady.
– Jalpy tekserilgen nysandardyń qansha paıyzy bekitilgen talaptarǵa salǵyrttyq tanytyp otyr jáne olardyń ishinde qyzmeti ýaqytsha toqtatylǵan nemese múldem jabylǵandary bar ma? Sondaı-aq elordanyń qaı aýdandarynda sanıtarııalyq buzýshylyqtar jıi tirkeledi?
– Iá, 2025 jyly sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qorytyndynyń bolmaýyna baılanysty 6 qoǵamdyq tamaqtaný obektisine qatysty jedel sharalar qabyldanyp, olardyń qyzmeti ýaqytsha toqtatyldy.
Buzýshylyqtardyń anyqtalýy naqty aýdanǵa emes, qoǵamdyq tamaqtaný obektileriniń sanyna, jańa kásiporyndardyń ashylýyna jáne túsken shaǵymdarǵa baılanysty. Degenmen, Esil, Nura jáne Almaty aýdandarynda obektiler kóp bolǵandyqtan, buzýshylyqtar da jıirek tirkeledi.
2025 jylǵy málimet boıynsha, tekserilgen 75 obektiniń 53-inde buzýshylyqtar anyqtalǵan, bul shamamen 70,6%-dy quraıdy.
– Kóbine qandaı ónim túrleri táýekel tobyna jatady?
– Qoǵamdyq tamaqtaný obektilerinde tez buzylatyn ónimder táýekel tobyna jatady, sebebi olardyń ylǵaldylyǵy men aqýyz mólsheri joǵary bolyp, mıkroorganızmderdiń kóbeıýine qolaıly orta qalyptastyrady. Olarǵa kóp komponentti salattar, soýsty salattar, farsh jáne odan jasalǵan ónimder, daıyn garnırler, kremdi kondıterlik ónimder, sondaı-aq jumyrtqa jáne odan jasalatyn taǵamdar jatady.
– Kásipkerlermen qandaı profılaktıkalyq jáne túsindirme jumystary júrgiziledi?
– Buzýshylyqtardyń aldyn alý jáne sanıtarııalyq mádenıetti arttyrý maqsatynda Departament birqatar profılaktıkalyq sharalardy júzege asyrady. Atap aıtqanda, kásipkerler úshin oqytý semınarlary ótkiziledi, sanıtarııalyq-aǵartý jumystary júrgizilip, áleýmettik jeliler men resmı paraqshalarda aqparat jarııalanady.
Sonymen qatar jappaı is-sharalar uıymdastyrylyp, sanıtarııalyq erejelerdi túsindiretin eskertkishter taratylady, áńgimeler men dárister ótkiziledi. О́ndiristik baqylaýdyń júrgizilýi de qadaǵalanady.
2023 jylǵy sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes, kásipkerlerde óndiristik baqylaý baǵdarlamasy bolýy, laboratorııalyq zertteýler júrgizilýi jáne eseptilik ýaqtyly usynylýy tıis. Osy talaptardyń saqtalýy profılaktıkalyq baqylaý aıasynda tekserilip, kemshilikter anyqtalǵan jaǵdaıda usynystar beriledi.
Mysaly, 2025 jyly buzýshylyqtardy joıý boıynsha 129 usynys berilgen.
– Qyzmet kórsetý sapasy tómen nemese ýlaný faktisi bolǵan jaǵdaıda azamattar qaıda júginedi?
– Sanıtarııalyq erejeler buzylǵan nemese taǵamnan ýlaný jaǵdaıy oryn alǵan kezde azamattar Departamentke nemese onyń aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý basqarmasyna júginedi. О́tinishti jeke túrde nemese e-О́tinish júıesi arqyly berýge bolady, onda obektiniń ataýy kórsetilip, jaǵdaı sıpattalyp, rastaıtyn qujattar qosa berilýi tıis.
Al qyzmet kórsetý sapasyna qatysty máseleler Departament quzyretine kirmeıdi.
– Qoǵamdyq tamaqtaný obektisin tańdaǵanda tutynýshylar neni eskerýi tıis?
– Tutynýshylar eń aldymen sanıtarııalyq jaǵdaıǵa mán berýi kerek: tazalyq, jaǵymsyz ıisterdiń bolmaýy. Ydystar men quraldardyń taza jáne bútin bolýy da mańyzdy.
Qyzmetkerlerdiń syrtqy kelbeti, sanıtarııalyq kıimi jáne gıgıenany saqtaýy da nazarda bolýy tıis. Sonymen qatar taǵamnyń syrtqy túri, ıisi men sapasyna kóńil bólý qajet. Eger taǵamnyń sapasyna kúmán týsa, ony tutynýdan bas tartyp, obekt ákimshiligine júgingen jón.
– Áńgimeńizge raqmet!
