Bıometrııalyq tólem: Jańashyldyq pen qaýipsizdik

Atalǵan jańashyldyq qarjylyq qyzmetterdiń tıimdiligin arttyratynyna daý joq, áıtse de aqparattyq qaýipsizdik pen jeke derekterdi qorǵaý máselesi de qoǵamdy oılandyrmaı qoımaıdy.

Bluescreen jasaǵan zertteýde «Tarlan Payments» kompanııasynyń dırektory Andreı Sedenko bıometrııalyq tólemderdiń shynaıy jaǵdaıyn jan-jaqty taldap, onyń múmkindigi men táýekelin qatar kórsetedi.

«Bıometrııalyq tólemniń taralýy men adamdardyń ony qabyldaýy teńese qoımady. Tehnologııa daıyn, jumys istep tur, alaıda halyqtyń senimi áli tolyq qalyptaspaǵan. Sebebi adam ózi­niń jeke derekterin júıege tapsyrady. Sondyqtan negizgi másele «qoldaný ońaı ma?» degende emes, «qaýipsiz be?» degen suraqta jatyr. Bıometrııanyń basty ereksheligi – ony keıin ózgerte almaı­syń. Mysaly, karta joǵalsa jańasyn ala­syń, parol buzylsa aýystyrasyń. Al bıometrııalyq derek – adamnyń ózi. Eger ol tarasa, ony qaıtarý múmkin ­emes. Sondyqtan úlken jaýapkershilik qa­­jet. Elimizde bul baǵyt áli tolyq ret­telgen joq. Bıometrııalyq derekter jeke málimet retinde qarastyrylǵany­men, ony naqty qorǵaıtyn arnaıy zań ­joq», dep túsindirdi A.Sedenko.

Álemdik tájirıbe de bul tujy­rymdy dáleldeıdi. Mysaly, «Amazon» iske qosqan «Amazon One» júıe­si alaqan arqyly tólem ja­saý­dyń alǵashqy iri jobalarynyń biri boldy. Tehnologııa tamyr qury­lymyn ınfraqyzyl kame­ra arqyly anyqtap, bıometrııalyq profıl qalyptastyrady. Birneshe jyl ishinde júıe mıllıondaǵan tran­zak­sııa jasap, júzdegen dúkende qolda­nyldy. Alaıda keń aýqymda taralýyna qaramastan, bul júıe qoǵam tarapynan tolyq qoldaý tappady. Qaýipsizdik máseleleri kóptegen elde qarsylyq týdyrdy. Keıbir jobalar tipti toqtatylǵan.

«Qytaıda júrgizilgen zertteýlerge qaraǵanda, halyqtyń 95,7%-y QR-kodpen tóleýdi jón kóredi. О́ıt­keni ol – qarapaıym, úırenshikti ári senimdi tásil. Al bıometrııalyq tólem kópshilik­ke ázirge qosymsha táýekel sııaqty kóri­nedi. Iаǵnı tehnologııa bar bolǵany­men, oǵan degen naqty suranys tolyq qalyptaspaǵan. Eýropa men Japonııa­da da jaǵdaı osyǵan uqsas. Jańa júıe­ler engizilip jatyr, biraq keń taralýy baıaý. Bu­ǵan qurylǵylardyń qymbattyǵy, tir­keý­diń kúrdeliligi, adamdardyń saq­tyq­pen qaraýy áser etedi. Bizde de jaǵ­daı sondaı. Biraq »Kaspi Alaqan« sekil­di júıeler alaqandaǵy tamyr qury­lymyn skanerleý arqyly tólem ja­saýǵa múmkindik berip, qaýipsiz­digi jo­ǵary ádisterdiń biri retinde baǵalanyp otyr», dep túsindirdi sarapshy.

Rasynda, qazir dúkenderde keń qol­danysqa engeni – «Kaspi Alaqan». Bul júıeni qalaı qosýǵa bolatynyn bilý maqsatynda redaksııamyzǵa jaqyn mańdaǵy bank bólimshe­sine bardyq. Baıqaǵanymyz, úderis kúrdeli emes, birneshe mınýttyń ishinde aıaqtalady. Qyzmetti 16 jastan bastap paıdalanýǵa bolady. Alaqandy tirkeýdiń eki joly bar eken. Birinshisi – bankomat arqyly mázirden «Alaqan» bólimin tańdap, ­nus­qaýlardy oryndaý qajet. Ekinshisi – dú­kendegi arnaıy qurylǵy arqyly «qo­sý» batyrmasyn basyp, QR-kodty qo­symsha arqyly skanerlep, tirkeýdi aıaq­taısyz. Qajetti bankomatty tabý úshin «Maps» servısin paıdalanýǵa bo­lady. Júıeni qosyp bolǵan soń, bank qyz­metkerlerinen tolyq aqparat aldyq.

«Alaqanmen tólem jasaý óte jyldam júzege asady. Paıdalanýshy alaqanyn qurylǵyǵa jaqyndatady, sodan keıin ekrannan tólem tásilin tańdaıdy: Kaspi Gold, Kaspi Red+, nesıe nemese bólip tóleý, ne bolmasa Kaspi Pay shoty. Tań­dalǵannan keıin qarajat birden she­geriledi, qosymshaǵa PUSH-habarlama keledi. 50 myń teńgege deıin telefon­syz tóleýge bolady. Bul somadan assa, habar­lama arqyly rastaý qajet bolady. Qyzmet tolyqtaı tegin. Iаǵnı qosylý da, paıdalaný da eshqandaı komıssııasyz,» dep túsindirdi Asyltas esimdi qyzmetker.

Qazir bul qyzmet Astana men Al­maty qalalarynda qoljetimdi. Alda­ǵy ýaqytta tehnologııa elimizdiń basqa óńirlerine de taralady. Degen­men jańa júıege birden úırenise almaı jatqan qoldanýshylar da bar. Keı­biri alaqanyn tirkeı almaı, túrli qatelerge tap bolady. Bul jónin­de «Finratings.kz» sarapshysy Genna­dıı Savıskııdiń aıtýynsha, keı aza­mattardyń bul qyzmetten bas tartýy­nyń sebebi kóbine tehnıkalyq nemese fızıkalyq faktorlarǵa baılanysty.

«Kóp jaǵdaıda júıe alaqandy durys kórmegendikten tirkeý sátsiz aıaq­talady. Munda adamnyń ózi baı­qa­maıtyn qarapaıym jaıttar úlken ról atqarady. Mysaly, alaqannyń temperatýrasy. Eger qol tym sýyq bolsa, kamera qan tamyrlarynyń qury­lymyn anyqtaı almaıdy. Sondyqtan skaner aldynda qoldy jylytyp alǵan durys. Sonymen qatar alaqan kameraǵa tym jaqyn nemese tym alys ornalassa da, júıe ony durys oqı almaıdy. Sondaı-aq alaqandaǵy fızıkalyq ózgerister de áser etedi. Tereń kúıik, tyrtyq nemese tańǵyshtyń bolýy tamyrdy dál tanýǵa, júıeniń qabyldaýyna kedergi keltiredi. Al teriniń qatty lastanýy da bıometrııalyq derekterdi burmalaýy múmkin», deıdi G.Savıskıı.

Jańa tólem júıesi iske qosyl­ǵa­ly beri halyq arasynda bul qyzmetke qatysty suraq kóbeıdi. Ásirese «sáýlesi zııan emes pe?», «jeke derekterdiń qaýipsizdigi qalaı bolady?», «alaqandy sýretpen aldaýǵa bola ma?» degen qı­syn­dy-qısynsyz saýaldar jıi aıtylady. Onyń jaýabyn bank qyzmetkerinen surap bildik.  Eń aldymen kópshilikti alańdatqan másele – densaýlyqqa áse­ri. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, alaqandy skanerleý adam aǵzasyna esh­qandaı zııan keltirmeıdi.

«Júıede qoldanylatyn tehnologııa ınfraqyzyl jaryqqa negiz­delgen. Bul – qazirgi fıtnes-bile­zikter men smart-saǵattarda júrek soǵysyn nemese qandaǵy ottegi deń­geıin ólsheýge paıdalanylatyn sensorlarmen bir­deı. Mundaı sáýle terige tereń enbeı­di, ony qyz­dyr­maıdy, eshqandaı iz qaldyr­maıdy. Sondyqtan alaqan­men tólemdi jıi qoldaný densaýlyqqa qaýip tóndirmeıdi. Derekterdiń qaýipsiz­digi men qupııalylyǵyna basa mán ber­dik. Bıometrııalyq tólem júıesi adamnyń alaqanyndaǵy qan tamyrlarynyń ishki qurylymyn skanerleıdi. Júıe tek «tiri alaqandy» ǵana tanıdy. Iаǵnı tek syrtqy beıneni emes, qan aınalymy bar naqty tamyrlar órnegin anyqtaıdy. Sondyqtan jaı foto nemese kóshirme arqyly júıeni aldaý múmkin emes», dep túsindirdi bank qyzmetkeri.

Sonymen qatar otandyq qar­jy uıymdaryndaǵy taǵy bir jańa­shyl­dyq – «Halyk Bank» bet-álpet­ti taný arqyly tólem jasaıtyn «Face Pay» jú­ıesin iske qosty. Júıe jasandy ıntellekt kómegimen adam­nyń bet-álpetin jyldam tanyp, birneshe sekýnd ishinde tólemdi júzege asyrady. Halyqara­lyq sarapshylar bıometrııalyq tólem júıeleriniń bolashaǵyn joǵary baǵa­laıdy. Máselen, «Visa» men «McKinsey» zertteýlerinde aldaǵy jyldary tó­lem­derdiń edáýir bóligi dál osyndaı sáı­kestendirý tásilderi arqyly júze­ge asatyny aıtylǵan. Sebebi bıometrııa – joǵalmaıtyn, umytylmaıtyn jáne kóshirip alýǵa qıyn derek. Bul ony dástúrli karta men parolge qaraǵan­da áldeqaıda senimdi etedi. Al «Halyk Bank» basqarma tóraǵasynyń orynbasary Jumabek Mamýtov bul jobanyń mánin keńirek túsindirdi.

«Halyk» elimizde alǵash bolyp bet-álpetti taný arqyly tólem jasaý ser­vısin iske qosty. Bul júıe tólem­di jeńildetip qana qoımaı, ony álde­qaı­da jyldam ári yńǵaıly etedi. My­saly, telefonyńyz óship qalsa nemese kartańyzdy úıde umytyp ketseńiz de alańdamaýǵa bolady. Tek «Face Pay» qyzmetine qosylyp, týrnıketke ja­qyndasańyz jetkilikti. Júıe sizdi ta­nyp, tólemdi avtomatty túrde júr­gi­zedi. Bul – klıentterimizdiń ómirin jeńildetýge baǵyttalǵan tehnolo­gııalyq sheshimderimizdiń biri», dedi ol.

Júıeni paıdalaný úshin «Halyk» mobıldi qosymshasyndaǵy «Tó­lem­der» bóliminde «Face Pay« qyzmetin qosyp, bank kartasyn baılanystyrý jetkilikti. Odan keıin týrnıkettegi «Face Pay» ar­qyly tóleý belgisiniń al­dyna kelip, qurylǵyǵa qarasańyz bol­ǵany, tólem avtomatty túrde júzege asady.

Saıyp kelgende, bıometrııalyq tó­lem júıeleri qarjy salasyna tyń ser­pin berip, kúndelikti operasııalardy edáýir jeńildetýge múmkindik usynyp otyr. Degen­men, bul baǵyttaǵy árbir qadam tek tehnologııalyq jańa­shyl­dyq tur­ǵysynan ǵana emes, qaýipsizdik talaptary turǵysynan da jan-jaqty saralanyp, qoǵam senimine ıe bolýy mańyzdy.