Zertteý jumystary «Ekolıder» klýby aıasynda uıymdastyrylyp, oǵan tájirıbeli mamandar da tartylǵan. Jobaǵa hımııa-bıologııa pániniń muǵalimi Baqytgúl Jaqsylyqova men táýelsiz sarapshy, klýbtyń aǵa volonteri Ádilbek Qozybaqov jetekshilik etken. Osylaısha, jas zertteýshiler kásibı qoldaýǵa súıene otyryp, máseleni tereńirek zerdelep, onyń aldyn alý joldaryn qarastyrǵan.
Sara men Ámına «Ekolıder» klýbynyń «Qarakól saqshylary» jasaǵynyń quramynda jyl saıyn Qarakóldegi qustardyń qysqy, kúzgi jáne kóktemgi sanaqtaryna qatysyp, monıtorıng jumysyn júrgizip otyrǵan. Jas zertteýshiler qustardy ǵana baqylap qoımaı, olardyń meken etý ortasy – kól sýynyń, topyraǵy men aýasynyń ekologııalyq ahýalyn PASCO symsyz laboratorııa kómegimen zerttep, taldaý jasaǵan.
«Zertteý jumysyn júrgizý barysynda Qarakólge jaqyn ornalasqan qonaqúıleriniń birinen qubyr arqyly káriz sýlary quıylyp jatqandyǵy baıqaldy. Memlekettik organdardyń resmı málimetinshe ólgen aqqýlardan qus tumaýy tabylǵanymen, syrtqy faktordyń áserinen qustardyń ımmýnıteti álsirep, qus tumaýyna shaldyqqan bolýy múmkin degen boljam jasap, biz osy boljamdy ǵylymı turǵydan zertteýge kiristik», dedi ǵylymı joba jetekshisi Baqytgúl Jaqsylyqova.
Zertteý barysynda oqýshylar máseleni birneshe qyrynan qarastyryp, derekterdi keshendi túrde jınaqtaǵan. Olar tek baqylaýmen shektelmeı, tájirıbe jasap, alynǵan nátıjelerdi ǵylymı turǵydan saralaǵan.
«Joba barysynda tek teorııalyq bilimmen shektelmeı, praktıkalyq zertteýlerdi de júrgizdik. Bul kezeń erekshe jaýapkershilikti talap etti, sebebi alynǵan nátıjelerdiń dáldigi búkil jobanyń sapasyna áser etedi. Zertteý kezinde keıde kúmán men sharshaý sezimi bolǵanymen, jobanyń mańyzdylyǵy men maqsaty bul sezimderden áldeqaıda joǵary turdy. Ekologııalyq máselelerdi zertteý barysynda tabıǵat pen adam áreketiniń ózara baılanysyn tereń túsindik. Biz Qarakóldiń sý quramyn, ondaǵy qustar álemin, bul aımaqtyń qonys aýdaratyn qustarǵa qanshalyqty qolaıly ekenin zerttedik. Qyzyl kitapqa engen túrleri týraly málimetterdi sarapshylar men resmı derekter negizinde qarastyrdyq. Jetekshilerimizben birge júrgizgen tájirıbelerdiń nátıjesin taldap, kól sýynyń bıohımııalyq quramynyń qustardyń aýrýǵa shaldyǵýyna áseri bolýy múmkin degen boljamymyzdy ǵylymı turǵydan dáleldedik», dedi Sara Saıranova.
Osylaısha, Ámına men Sara Reseı Federasııasynyń Sankt-Peterbor qalasynda ótken V.Iа.Kýrbatov atyndaǵy «Hımııa: ǵylym jáne óner» mektep, gımnazııa, lıseı jáne kolledj oqýshylary arasyndaǵy XIV halyqaralyq olımpıada-konkýrsyna qatysyp, «Hımııa jáne ekologııa» seksııasy boıynsha jeńimpaz atandy.
«Bul joba óte ózekti taqyrypty qamtıdy. Qarakóldegi aqqýlardyń qyrylýy tek Qazaqstan men Ortalyq Azııanyń ǵana emes, álemdegi osyndaı tehnogendik sýly-batpaqty aýmaqtardyń da mańyzdy máselesi. Sondyqtan bul zertteýdiń ǵylymı ári tabıǵatty qorǵaý turǵysynan mańyzy zor», dedi professor, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, Menzbır ornıtologııalyq qoǵamynyń prezıdenti Eldar Rýstamov.
Kól sýynyń hımııalyq quramyn zertteý qorytyndysynda ruqsat etilgen shekti konsentrasııadan kóptegen hımııalyq komponenttiń birneshe ese artyq mólsheri anyqtalyp, quzyrly organdarǵa resmı habarlanǵan. Nátıjesinde, tıisti tekseris júrgizilip, Qarakólge káriz sýlary quıylyp jatqan qubyr alynyp tastalyp, kináli tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, memleket qazynasyna aıyppul óndirilgen.
«Biz on jyldan beri eriktilerimizben birge memlekettik organdarǵa Qarakóldi saqtaýǵa baılanysty usynym berip kelemiz. Solardyń biri – Qyzyl kitapqa engen qustar mekendeıtin sýly-batpaqty alqapty táýlik boıy qorǵaýǵa alý týraly. Osy jobamyzdyń nátıjesinde tıisti oryndar janaıqaıymyzǵa qulaq asyp, qazirgi tańda Ústirt memlekettik tabıǵı qoryǵy Qarakóldi 24/7 formatynda vahtalyq ádispen qorǵap keledi», dedi «Ekolıder» klýbynyń aǵa volonteri Ádilbek Qozybaqov.
Al jas ǵalymdardyń jetekshisi Baqytgúl Jaqsylyqovanyń sózinshe, bul jetistik jastardyń ǵylymı volonterlikpen aınalysýǵa áleýeti mol ekenin aıqyn kórsetti.
«Ǵylym mektep tabaldyryǵynan bastalady. Sebebi zertteý jumystaryna qyzyǵýshylyq qazirgi jastarda oqýshy kezinde qalyptasyp, ári qaraı stýdent, magıstrant, doktorant kezderinde damıdy. Ustaz oqýshy boıyndaǵy daryndylyǵyn aıqyndap, qabiletin ashyp, ǵylymǵa baýlý arqyly ǵylymǵa úles qosa alady. Mektepten bastap, ǵylymı zertteý daǵdysy qalyptasqan oqýshy ǵylymsúıer tulǵaǵa aınalary sózsiz. Ǵylym damysa, elimiz de damıdy, kórkeıedi, ekonomıkasy da, áleýmettik jaǵdaıy da dúnıejúzi boıynsha aldyńǵy qatarly damyǵan eldermen teńesedi. Osylaı biz bolashaq Sátbaevtardy, Asfendııarovtardy, Esenovterdi tárbıeleı alamyz degen senimim mol», dedi ol.
