Ornyqtylyqty negizdeıtin nátıjeli is

Oljas Bektenov Memleket bas­­shysy aıqyndaǵan mindetter kezeń-kezeńimen iske asyrylyp jatqanyn aıtty. Prezıdent Úki­mettiń keńeıtilgen otyrysynda ekonomıkanyń sapaly ári or­nyq­ty ósimin qamtamasyz etý qa­jettigin atap ótken edi. Bul baǵyt óńdeý ónerkásibin damytý, ın­vestısııalyq belsendilikti art­tyrý, óndiristi tehnologııalyq jań­ǵyrtý arqyly júzege asyrylady.

«Bıylǵy birinshi toqsan qory­tyn­dysy ishki jalpy ónimniń naqty ósimi 3 paıyz deńgeıinde qalyptasqanyn kórsetti. Ekono­mıkalyq belsendilik negizinen shıkizattyq emes sektor esebinen qamtamasyz etilgen. О́ńdeý óner­kásibi, kólik, qurylys, saýda sa­­la­laryndaǵy serpin jalpy dı­­na­mıkaǵa oń yqpal etti. Qa­lyp­­tasqan úrdis syrtqy ahýal kúr­deli kezeńde naqty sektordyń ornyq­tylyǵyn ańǵartady», dedi Premer-mınıstr.

Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Azamat Ámrın usynǵan derekter de osy baǵyt­taǵy ózgeristerdi rastaıdy. Qań­tar-naýryz aılarynda qyz­met kórsetý salasy 3,7 paıyzǵa, naqty sektor 2,1 paıyzǵa ulǵaıǵan. Qurylys salasynda 14,8 paıyz­dyq ósim tirkeldi. Kólik qyz­metteri 12,8 paıyzǵa artqan. О́ń­deý ónerkásibiniń ósimi 8,5 paıyz­ǵa jetti. Alǵashqy eki aıda syrtqy saýda aınalymy 21,7 mlrd dollardy qurap, 2,4 mlrd dol­lar kóleminde oń aıyrma qalyptasty.

Ekonomıka qurylymyndaǵy ózgerister aıqyn baıqalady. Byltyr óńdeý ónerkásibiniń úlesi 12,7 paıyzǵa jetip, ekinshi jyl qatarynan ken óndirý salasynyń deńgeıinen joǵary qalyptasty. Munaı sektorynyń ishki jalpy ónimdegi úlesi 2010 jylǵy 16,5 paıyzdan 2024 jyly 8,1 paıyzǵa deıin tómendegen. Bul úrdis ekonomıkanyń ártaraptaný baǵyty kúsheıip kele jatqanyn kórsetedi.

Otyrysta memlekettik qar­jy­nyń oryndalý barysy da qaraldy. Qarjy mınıstri Mádı Takıevtiń málimetinshe, trans­fertterdi eseptemegende mem­leket­tik bıýdjet kirisi 6,4 trln teńgeni quraǵan. Bul ótken jyl­dyń sáıkes kezeńinen 931 mlrd teńgege joǵary. Respýb­lıkalyq bıýdjetke 4,2 trln teńge túsip, jospar 102 paıyz deńgeıinde oryndaldy.

Kiris dınamıkasyna syrt­qy faktorlar yqpal etken. Mu­naı­dyń ortasha baǵasy barre­line 80,6 dollar deńgeıinde qalyp­tasyp, eksporttyq kedendik baj salyǵynan qosymsha 40,5 mlrd teńge tústi. Ulttyq valıýta baǵa­mynyń kúsheıýi kiris kólemin 146 mlrd teńgege tómendetti. Esepti kezeńde áleýmettik mindettemeler tolyq oryndalyp, bul maqsatqa 1,8 trln teńge baǵyttalǵan. Qarjy saıa­saty qarajatty tıimdi paıdalaný qaǵıdatyna negizdelip otyr.

Energetıka salasyndaǵy jaǵdaı da talqylandy. Ener­ge­tıka mınıstri Erlan Aqkenje­novtiń málimetinshe, úsh aıda munaı men gaz kondensatyn ón­dirý kólemi 19,7 mln tonnaǵa jet­ken. Qarashyǵanaq ken ornyn­da óndiristi turaqtandyrý baǵytyndaǵy jobalar iske asyrylyp jatyr. Úsh aıda munaı eksporty 15,3 mln tonnany qurady. Jyl qorytyndysynda bul kórsetkish 76 mln tonna deńgeıinde qalyptasady degen boljam bar.

Gaz óndirý kólemi 13,6 mlrd tekshe metrge jetti. Jyl qory­tyn­dysynda 62,7 mlrd tekshe metr deńgeıine jetý kózdelip otyr. Uzaqmerzimdi resýrstyq bazany keńeıtý maqsatynda jańa ken oryndaryn ıgerý jospary júzege asyrylyp jatyr. Bıyl Qashaǵan ken ornynda jyldyq qýaty 1 mlrd tekshe metr bolatyn gaz óńdeý zaýytyn iske qosý josparlanǵan.

О́nerkásip salasynda da oń serpin baıqalady. О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵas­paevtyń aıtýynsha, úsh aıda óńdeý ónerkásibi 8,5 paıyzǵa artqan. Mashına jasaý, hımııa ónerkásibi, qurylys materıal­daryn shyǵarý, rezeńke men plastmassa buıymdary óndirisi, jeńil ónerkásip baǵyttarynda ósim bar. Mashına jasaý salasynyń kórset­kishi 21,9 paıyzǵa ulǵaıǵan. Qury­lys jumysynyń kólemi 1,2 trln teńgege jetip, 3,9 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilgen.

Úkimet basshysy jahandyq ekono­mıkalyq jaǵdaı kúrdeli kezeń­de ekonomıkanyń ornyqty ósimin qamtamasyz etý negizgi mindet ekenin aıtty. Jyl qory­tyn­dysynda ósimdi 5 pa­ıyzdan joǵary deńgeıge jetkizý kózdelip otyr. Naqty jobalardy iske asyrý, ınfraqurylymdy jańartý, sıfrlyq tehnologııalardy engizý mańyzdy baǵyt retinde belgilendi. Qarjylyq tártipti kúsheıtip, áleýmettik qoldaý tetikterin ádil qalyptastyrý qajettigi aıtyldy.

«Inflıasııa deńgeıin tómen­detý mindeti de kún tártibinde tur. Naýryz aıynda ınflıasııa 11 paıyz­ǵa deıin baıaýlaǵan. Azyq-túlik ón­dirisin ulǵaıtý, qaıta óńdeý kóle­min arttyrý, saqtaý men logıs­tıka ınf­ra­qurylymyn damytý baǵy­tyn­daǵy jumys jalǵasady. Baǵanyń negizsiz ósýine jol bermeý turaqty baqylaýda bolady», dedi Oljas Bektenov.

Iri kóterme saýda alańdaryn­daǵy deldaldyq áreketterge tos­qaýyl qoıý qajet ekeni aıtyldy. Baǵany qoldan kóterý tájirıbesi joıylýǵa tıis. Tarıftik saıasat­tyń boljamdylyǵy saqtalýy kerek. Naryqtardy demonopolızasııalaý, básekeni damytý mańyzdy mindet retinde belgilendi.

О́ńdeý ónerkásibiniń úlesi ken óndirý salasynan joǵary qa­lyptasqanyna qaramastan, naqty sektordy qoldaý sharalary jal­ǵasady. Metallýrgııa men hımııa ónerkásibindegi jobalardy iske qosý, óndiris áleýetin arttyrý mindeti qoıyldy. Qashaǵandaǵy gaz óńdeý zaýyty, Jańaózendegi óndiris nysandary, gaz tasymaldaý ınfraqurylymy baǵytyndaǵy jobalar iske asyrylyp jatyr. «Beıneý – Bozoı – Shymkent» ma­gıstrali strategııalyq mańyzǵa ıe.

Qurylys salasynda turaqty qarqyn qalyptastyrý kerek ekeni nazarǵa alyndy. Jal­ǵa beri­letin turǵyn úı quryly­syn qar­jylandyrý tetikterin jetildirý, ınjenerlik ınfraqurylymdy ýaqtyly tartý máselesi ózekti. О́ńirler usynǵan ótinimder qajetti kólemnen tómen ekeni atap kórsetildi. Osyǵan baılanysty qarjylandyrý quraldaryn jetildirý tapsyryldy.

«Kólik ınfraqurylymyn jańǵyr­tý jalǵasady. Temirjol jelisiniń ót­kizý qabiletin arttyrý, Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytý, Aqtaý men Quryq porttaryn jańǵyrtý asa qajet. Bıyl 11 myń shaqyrym avtojol qurylys pen jóndeý jumysymen qamtylady», dedi Úkimet basshysy.

Agrarlyq sektordy qoldaý sharalary da qaraldy. Astyq tasymaly shyǵyndaryn sýbsıdııa­laý, aýyl sharýashylyǵy sýbek­tilerine kepildik berý quraldaryn engizý josparlanǵan. Áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar ar­qyly agroónerkásip keshenin qar­jylandyrý múmkindigi keńeı­tiledi.

Otyrysta óńirlerdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damý kór­set­kishteri de qaraldy. Premer-mınıstr birqatar oblys­ta jalpy oń dınamıka baıqal­ǵany­men, jekelegen baǵyt­tar­da josparlanǵan ósimge qol jetkizilmegenin aıtty.

«О́ńirlerge keletin bolsaq, Túrkistan, Jambyl, Almaty, Qyzyl­­orda, Pavlodar, Batys Qazaq­­stan oblys­tary, Astana men Almaty qalalary barlyq negizgi makro­kórsetkishter boıyn­sha ósim kórsetip otyr. Biraq keıbir óńirler josparly ósim­di qamtamasyz ete alǵan joq. Aqmola oblysynda úsh kórset­kish, Atyraý oblysynda tórt kórsetkish tómendegen», dedi O.Bektenov.

О́z kezeginde kórsetkishteri tómen­degen Aqmola men Atyraý oblystary ákim­deriniń esepteri tyńdaldy. Úki­met basshysy óńir­lerdegi ahýaldy jan-jaq­ty saralap, naqty sheshimder qabyl­daý qajet ekenin aıtty. «О́ńir ákim­­derine qalyptasqan jaǵdaıǵa jan-jaq­ty taldaý júrgizip, qajet­ti sharalar qabyl­daýdy tap­syramyn. Barlyq óńir negiz­gi kór­setkishterdi turaqty baqy­laýda ustasyn, olardyń tómen­deýine múlde jol berýge bolmaıdy», dedi Premer-mınıstr.

Jalpy, óńirlerdegi ekono­mıka­lyq belsendilikti art­tyrý, jos­parlanǵan ındıkator­lardyń oryndalýyn qamta­masyz etý baǵytyndaǵy jumys­ty kúsheıtýdi tapsyrdy. Negiz­gi makroekonomıkalyq kórset­kishterdiń turaqtylyǵy jalpy ekonomıkalyq ósim sapasyna tikeleı áser etedi.

Sózin qorytyndylaı kele, Premer-mınıstr bıyl naýryz aıynda 2026 jyly ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etý máseleleri jónin­degi keńeste ekonomıkanyń ósý rezerv­terin yntalandyrýǵa baǵyttalǵan tıis­ti sharalardyń maquldanǵanyn atap ótti, alaıda keıbir máseleler sozylyp ketken. Bul «Báıterek» hol­dıngin kapıtaldandyrýǵa jáne tur­ǵyn úıge ınjenerlik-kommý­nı­ka­sııalyq ınfraqurylym tartý úshin ákim­dikter­diń mem­leket­­tik baǵa­ly qaǵazdardy shyǵa­rýy jó­nin­degi sharalarǵa qatys­ty. Son­­daı-aq memlekettik kepil­dik esebi­­nen qarjylandyrý jospar­lanǵan avtojol jobalary boıynsha qujat­ta­many súıe­mel­deý úderisi baıaý jú­rip jatyr. Ekonomıkanyń basym salalarynda qosylǵan qundy arttyratyn ınvestısııalyq jobalardy anyqtaý jumysynyń da tıimdiligi tómen.

«Osy suraqtardyń bárin jedel sheshý kerek. Árbir basshyǵa salalar boıynsha ósýdiń josparly kórsetkishterine qol jetkizý úshin tikeleı jaýapkershilik júktelgen. Osyny taǵy da esterińizge salamyn. Konstıtýsııanyń qabyldanýymen elimiz damýdyń jańa kezeńine qadam basady. Bul oraıda, memlekettik apparatqa, birinshi kezekte basshylarǵa jańa talaptar qoıylady. Árbir basshy óziniń jumys tásiline de, ózine de túbegeıli jańasha kózqaraspen qaraýǵa tıis. Ol Memleket basshysy aıqyndaǵan jańa talaptarǵa, jań­ǵyrýdyń jańa jalpyulttyq kún tár­tibine sáıkes kele me? Árbir basshydan naqty nátıje bolýǵa tıis. Buny esten shyǵarmańyzdar», — dep atap ótti Oljas Bektenov.