Depýtat Qazaqstannyń taýly aımaqtaryndaǵy sel qaýipsizdigi men tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý júıesiniń qazirgi jaı-kúıine alańdaýshylyq bildirip, bul baǵytta júıeli ári shuǵyl sharalar qabyldaý qajettigin atap ótti. Ol sondaı-aq Memleket basshysynyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtqan «tabıǵı apattardy boljaý úshin sıfrlyq tásilderdi paıdalanbasaq, jumystyń bári bosqa ketedi. Bizde qajetti tehnologııanyń bárin paıdalanýǵa múmkindik bar. Tek sonyń barlyǵy qanshalyqty jaýapty ári júıeli túrde qoldanylady degen suraq týady», degen sózin tilge tıek etti.
Onyń aıtýynsha, sel qaýipsizdigi tek jedel áreketpen shektelmeýi tıis, bul – uzaq merzimdi josparlaýdy talap etetin keshendi sala. 2021-2025 jyldar aralyǵynda Qazaqstan aýmaǵynda 17 sel oqıǵasy tirkelgen. Alaıda olardyń barlyǵy «mınımaldy áser» sanatyna jatqyzylǵanymen, bul tabıǵı qaýiptiń tolyq baǵalanǵanyn bildirmeıdi.
«Qoldanystaǵy derekterdiń bir bóligi tym jalpylanǵan sıpatta bolyp, naqty qaýip-qaterdi boljaýǵa qajet egjeı-tegjeıli aqparat jetkiliksiz. Táýekelderdiń yqtımaldyǵy, eldi mekenderdiń osaldyǵy jáne ssenarıılik modeldeý tolyq deńgeıde qarastyrylmaı otyr», dedi depýtat.
Injenerlik qorǵanys ınfraqurylymyna toqtalǵan depýtat sońǵy jyldary bul baǵytta tek bir iri joba iske asqanyn atap ótti. Ol Almatydaǵy «Aıýsaı» selge qarsy bógetin mysalǵa keltirdi.
«Bul kórsetkish sel qaýpi joǵary Almaty, Jetisý jáne Jambyl óńirlerindegi naqty táýekel deńgeıimen sáıkes kelmeıdi», dedi Ábýtálip Mútáli.
Sıfrlandyrý máselesine qatysty «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» arqyly monıtorıng júrgiziletinin, jergilikti júıeler bar ekenin aıtqanymen, olardyń jetkiliksiz ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, elde jasandy ıntellektke negizdelgen tolyqqandy boljaý júıesi joq, al sensorlyq derekterdi biryńǵaı analıtıkalyq platformaǵa biriktirý deńgeıi tómen.
Ábýtálip Mútáli sondaı-aq keıbir sensorlardyń maýsymaralyq kezeńde óshiriletinin aıtyp, munyń úzdiksiz baqylaýǵa kedergi keltiretinin jetkizdi.
Tótenshe jaǵdaılar týraly erte eskertý júıeleriniń qamtý deńgeıi shamamen 50,5% ekenin aıtqan depýtat bul kórsetkishtiń jetkiliksiz ekenin atap ótti.
«Tótenshe jaǵdaı týyndaǵan kezde, halyqtyń jartysyna jýyǵy ýaqtyly eskertý almaýy múmkin degen sóz. Aqparat aǵynyna qaqpan joq aqparattyq dáýirde osyndaı syn saǵattarda alypqashpa áńgime men jalǵan sóz azamattarymyzdyń ómirine qaýip tóndirýi yqtımal», dedi ol.
Sondaı-aq ol sel qaýipsizdigine bólinetin turaqty qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigine nazar aýdaryp, sońǵy jyldary bul baǵytta arnaıy baǵdarlamalyq qarjylandyrýdyń júıeli túrde júrgizilmegenin synǵa aldy.
Sıfrlyq sheshimder boıynsha «Mass Alert» júıesiniń kezeń-kezeńimen engizilip jatqanyn, alaıda ol barlyq sel qaýpi bar aımaqtardy tolyq qamtymaıtynyn jáne boljaý júıelerimen ıntegrasııasynyń álsiz ekenin aıtty.
Halyqaralyq tájirıbege toqtalǵan depýtat Japonııa men Shveısarııa úlgisin mysalǵa keltirdi.
«Mysaly Japonııa keshendi tásildi qoldanady. Bul degenimiz ınjenerlik qorǵaýmen qatar damyǵan monıtorıng jelisi jáne tótenshe jaǵdaıdyń oryn alýyn modeldeý qamtamasyz etilgen. Osyndaı ádistiń arqasynda qorǵanys qalqany dene qaýipsizdigin ǵana emes, qaýipti jaǵdaıǵa tap bolǵan myńdaǵan adamnyń aqparatsyz abdyramaı, áreketi túzý bolǵanyn kózdeıdi.
Dáldikti mentalıtet etken Shveısarııa transport júıesin saǵat tiliniń mehanızmindeı ýysynda ustap otyrýymen áıgili bolǵanyndaı, bizdiń kóterip otyrǵan máselemizde de ustanymdaryna berik. Barlyq sensorlyq derekter jasandy ıntellekt negizinde jumys isteıtin taldamaly platformalarǵa jınaqtalyp, óńdeledi. Bul óz kezeginde qaýip-qaterdi dál boljaýǵa múmkindik beredi. Al seldik qaýipsizdikti úzdiksiz qarjylandyrý memleketke azamattardy dabyl berý júıelerimen 100% qatamasyz etýge múmkindik beredi», dep atap ótti.
Osyǵan baılanysty depýtat Úkimetke birneshe usynys joldady. Atap aıtqanda, sel qaýipsizdigi boıynsha biryńǵaı memlekettik baǵdarlama ázirleý, sel qaýpi bar aımaqtardaǵy qorǵanys qurylystaryna aýdıt júrgizý, erte eskertý júıelerin 100% qamtý jáne jasandy ıntellektke negizdelgen boljaý júıelerine tolyq kóshý máseleleri usynyldy.
Sondaı-aq ol qabyldanǵan sharalar boıynsha zańnamada belgilengen merzimde jazbasha jaýap berýdi surady.
