Keıingi jyldary Ertiske bosatylatyn kóktemgi sýdyń kólemi kópshilikti qýantyp júr. Burynǵydaı emes, mol sý jaıylmaǵa barynsha jaıylady. Sý resýrstary komıtetiniń sý resýrstaryn paıdalaný jáne qorǵaý jónindegi «Ertis» basseındik ınspeksııasy basshysynyń orynbasary Eleýsiz Qambarov bıyl Abaı oblysyndaǵy Shúlbi sý qoımasynan jalpy kólemi 6,3 tekshe kılometr sý jiberiletinin málimdedi. Bul – ótken jylmen deńgeıles.
– Vedomstvoaralyq komıssııanyń sheshimimen elimizdiń shyǵysyndaǵy Shúlbi sý qoımasy alǵashqy sý jiberý sharasyn bastap ketti. Sý jiberý sharasy negizgi úsh kezeńnen turady – daıyndyq, negizgi ıadro, aıaqtalý kezeńi. Alǵashqy úsh kúnde sý jiberýdiń deńgeıi birtindep arttyrylady. Odan soń 10 kún boıy sekýndyna 3 500 tekshe metr sý Ertiske quıyla bastaıdy. Qosymsha taǵy eki kún sekýndyna 3 400 tekshe metr sý bosatylady. Ertis jaıylmasynyń sýǵa qanyǵýyna dál osy 12 kún asa mańyzdy. Osy ýaqytta ózen betinde búıirlik aǵyndardyń esebinen úlken tolqyndar paıda bolyp, zor ekpinmen kelgen sý jaıylmaǵa shyǵyp ketedi. Búıirlik aǵyndardy kúsheıtetin Oba, Úlbi ózenderiniń sýy da mol ekeni ańǵarylady, – deıdi E.Qambarov.
Bıyl Buqtyrma 75%-ǵa, Shúlbi 95%-ǵa paıyzǵa tolǵan. Iаǵnı qoımalarda sý jetkilikti. «Qazgıdromettiń» málimeti boıynsha, Ertiske saı-saladan aǵyp, búıirlik aǵyndy kúsheıtetin ózenderde osy ýaqytta sý mol bolady. Iаǵnı ol Shúlbiden bosatylatyn sýdyń kólemi men ekpinin arttyryp, jaıylmaǵa jetetin sý tolqyndaryn bıiktetedi.
– Gıdrograftyq málimetter keıde boljamǵa sáıkes kelmeı qalýy da yqtımal. Eger Shúlbiden bosatylatyn sýdyń ekpini oılaǵan kólemnen kem shyǵyp jatatyn bolsa, onda jetpegen sýdy Buqtyrma qoımasynan alamyz. Mysaly, josparǵa sáıkes sekýndyna 100 tekshe metr sý qajet delik, biraq Shúlbiden 60 tekshe metr ǵana shyǵýy múmkin. Ondaı kezde 40 tekshe metrdi Buqtyrmadan aǵyzamyz. Osylaısha, sýdyń kólemi men ekpinin saqtap qalýymyzǵa bolady, – dep qosty ınspeksııa ókili.
Mamandardyń sózine súıensek, alǵashqy eki kúnde jiberilgen ortasha ekpindegi sý kólemi ózen betindegi muzdy qalypty jaǵdaıda aıdap áketýge qaýqarly. Negizgi sý shamamen 5–7 kúnde Pavlodar oblysynyń shekarasyna jetedi. Úlken sýdyń kelýi shamamen 20–21 sáýirde kútilip otyr. Osy ýaqytta Ertis ózeni mańynda oryn tepken eldi mekenderdiń turǵyndaryna saq bolý qajet. Qazir óńirde jaǵalaýlar men bógetterdi nyǵaıtý jumysy júrgizilip jatyr.
Pavlodar oblysyndaǵy Ertis ózeni jaıylmalarynyń jalpy aýmaǵy 377 myń gektardan asady. Bıyl bosatylatyn sý sonyń shamamen 90%-daı bóligine jaıylady dep boljanyp otyr. Negizinen tirshilik nári oıpańdaý jerde ornalasqan Aqtoǵaı, Ertis, Tereńkól, Pavlodar aýdandarynyń jaıylmalaryn kóbirek basady.
«Ertis ózenine osynshama kólemde mol sýdyń jiberilýi ekologııalyq, ekonomıkalyq turǵydan asa mańyzdy. Jaıylmalardan mal azyǵyn daıyndaıtyn azamattarǵa paıdaly. Osy ýaqytta taıaz sýlarǵa shyǵyp, ýyldyryq shashatyn balyqtarǵa da sýdyń kóptigi tıimdi áser etedi», deıdi Pavlodar oblysy ákiminiń orynbasary Áıgerim Qabyltaeva.
Negizi Ertis ózenine bosatylatyn sýdyń ekpinin tejeıtin faktor kóp. Mysaly, 2024 jyly Semeıdegi kópir qurylysyna baılanysty Ertiske aǵyzylyp jatqan sýdyń qarqyny 3 500 tekshe metrden 3 200 tekshe metrge deıin báseńdep qalǵan edi. Bıyl ondaı jaǵdaı qaıtalanbaıdy dep úmittenemiz.
Pavlodar oblysy
