Ekonomıka • Búgin, 08:40

Salyq tóleýdi keıinge qaldyrǵandar utty...

4 mın
oqý úshin

Bıylǵy 1 qańtardan bastap elimizde Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qo­rynan tólenetin qarajatqa jeke tabys salyǵy salynbaıdy. Jańa Salyq kodeksindegi bul ózgeris qyzý talqylanǵan máselege aınaldy. Sebebi keıingi birneshe jylda myńdaǵan otandasymyz zeınetaqy jına­ǵyn­­daǵy «ar­tyq aqshasyn» turǵyn úı alýǵa, ıpoteka jabýǵa nemese em­delýge paı­dalanyp, sol kezde 10 paıyz salyq tólegen edi. Endi kóp­shi­lik­tiń kókeıin­de «buryn tólengen salyq qaıtaryla ma?» degen suraq tur.

Salyq tóleýdi keıinge qaldyrǵandar utty...

Buǵan deıin Biryńǵaı jınaqtaý­shy zeınetaqy qorynan alynatyn tó­lemder tabys retinde eseptelip, oǵan 10 paıyz kóleminde jeke tabys salyǵy salynatyn. Bul talap mindetti zeınetaqy jarnalary, mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary  men erikti zeınetaqy jarnalary esebinen qalyptasqan barlyq tólemge ortaq boldy. Qol­danystaǵy júıede azamattarǵa eki túrli tańdaý berilgen-tin. Biri – salyqty aqsha túsken sátten birden tóleý. Ekinshisi – salyqty keıinge qaldyryp, zeınetke shyqqan kezde bólip óteý.

Zeınetaqy qoryndaǵy jınaq­ty paıdalanǵan kezde keı azamattar jeke tabys salyǵyn keıin tóleý tásilin tańdasa, endi biri salyǵyn sol mezette birden tólep tastaǵan edi. Qazir zań ózgerip, keı normalar kúshin joıǵan soń kópshilik salǵan aqshasy qaıtady dep úmittenip júr. Biraq salyq mamany Baljan Baqytqalıqyzynyń sózinshe, zań­nyń keri kúshi bolmaıdy.

«Jańa Salyq kodeksi aıasyn­da zeınetaqy qorynan aqsha al­ǵan kezde jeke tabys salyǵy ustal­maıdy. Biraq buryn tólengen salyq keri qaıtarylmaıdy. Sebebi zań búgin qabyldansa, ol erteńnen bastap kúshine enedi, biraq bu­rynǵy kezeńge qoldanylmaıdy. Keı jaǵdaıda ǵana erekshe retros­pektıvti norma­lar bolýy múmkin. Biraq týra osy sanatqa ondaı tetik qarasty­rylmaǵan. Sondyqtan buryn bıýdjetke aýdarylyp ketken salyq qaıta­dan zeınetaqy qoryna qaıta­rylmaıdy», deıdi maman.

Al eger azamat «salyqty zeı­netke shyqqanda ustasyn» de­gen belgini qoıǵan bolsa she? «BJZQ» aksıonerlik qoǵamy fılıalynyń basqarýshy dırektory Murat Shá­ripov bul suraqqa jaýap ber­di. «Turǵyn úıge nemese emdelý­ge paı­­dalanylǵan zeı­netaqy jınaqtaryna qatysty keıinge qaldyrylǵan jeke tabys salyǵy mindettemeleri tolyqtaı joıyldy. Iаǵnı zeınetaqy qoryn­daǵy artyq aqshasyn paıda­lanyp, salyq tóleýdi keıin­ge qaldyrǵandar endi bul salyq­ty tólemeıdi. Jańa Salyq ko­dek­sine baılanysty mundaı min­­det­teme joq endi. Alaıda Ko­deks­te buryn ustalǵan nemese tó­len­gen jeke tabys salyǵyn keri qaıtarý qarastyrylmaǵan», dedi M.Sháripov.

О́zgerister erikti zeınetaqy jarnalaryna da qatysty. Jańa kodeks boıynsha 2026 jyldan bas-tap erikti zeınetaqy jarnalaryna beriletin salyqtyq shegerimder joıylady. Erikti jarnalar ese­binen tóle­ne­tin qarajat ta jeke tabys saly­ǵynan bosatylady. So­ny­men qatar jumys berýshiniń min­detti zeınetaqy jarnalary da kezeń-kezeńimen ósip keledi. Bıyl onyń mólsheri qyzmetker jala­qysynyń 3,5 paıyzyna deıin kóte­rildi. Bul júıe negizinen 1975 jyl­dan keıin týǵan azamattarǵa arnal­ǵan. Sebebi olardyń 1998 jylǵa deıingi eńbek ótili az nemese múlde joq.

Nátıjesinde, bolashaqta mun­daı azamattardyń zeınetaqysy úsh bólikten quralady. Birinshisi – memleket tóleıtin bazalyq zeınetaqy, ekinshisi – azamattyń óz jınaǵy, úshinshisi – jumys berýshi aýdaratyn mindetti zeınetaqy jarnalary. Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń málimetinshe, qazir qor aktıvteri 25,9 trln teńgege jetken. Keıingi bes jylda otandastarymyz turǵyn úı, emdelý jáne ózge de maqsattarǵa shamamen 5,7 trln teńge paıdalanǵan. Onyń edáýir bóligi ıpoteka men kredıt jabýǵa jumsalǵan.