Sýretti túsirgen – Jumabaı MUSABEK
Jańarǵan jaǵalaý, zamanaýı júıe
Kól jaǵasynda tolqynmen arpalysqan jaǵalaýdy qorǵaıtyn arnaıy bekitý bógetteri turǵyzyldy. Keıingi jyldary qys mezgilindegi iri muz massalary men qatty jelden kóterilgen tolqyndar jaǵalaýdy shaıyp, demalys oryndaryna qaýip tóndirgen. Osyǵan baılanysty oblys ákimdigi Alakól jaǵalaýynyń 13 km aýmaǵyn qamtıtyn aýqymdy qorǵanys jobasyn qolǵa aldy. Kóktuma aýylynda 960 metr, Aqshı aýylynda 200 metr aýmaqta jaǵalaýdy bekitý jumystary júrgizildi.
– Jaǵalaýdy nyǵaıtý bógetiniń qurylysy byltyr bastaldy, bıyl jumystar jalǵasyp jatyr. Qazir qosymsha adam kúshi men tehnıka jumyldyryldy. Jumysshylar sanyn 150-ge, tehnıka sanyn 300-ge jetkizdik. Bul – jeldi kúnderi kól tolqyny ekpininiń jaǵalaýdy shaıyp ketýin boldyrmaý turǵysynda qolǵa alynǵan joba, – deıdi qurylys ýchaskesiniń bastyǵy Arman Júnisqalıev.
Alakóldiń basty máseleleriniń biri bolǵan káriz, aǵyn sý júıesi de kezeń-kezeńimen sheshimin taýyp keledi. Aqshı aýylynda 69 km káriz jelisiniń qurylysy tolyq aıaqtaldy. Aqshı men Kóktuma aýyldarynan shyǵatyn aǵyn sýlardy qabyldap, tazalap, tehnıkalyq maqsatta qaıta paıdalanýǵa múmkindik beretin zamanaýı tazartý qondyrǵylary salynyp jatyr. Qýaty táýligine 6500 tekshe metr bolatyn nysan bıyl qazan aıyna deıin tolyq ınjenerlik jelilerge qosylady.
– Qurylys jumystary 2025 jyly mamyr aıynda bastaldy. Qazir jumystyń 30 paıyzy aıaqtaldy. Osy jerde Aqshı men Kóktuma aýyldarynan shyqqan káriz qaldyqtary tazartylady. Jumysty sapaly ári ýaqtyly aıaqtaýǵa bar kúsh-jigerimizdi jumsaımyz, – deıdi qurylys ýchaskesiniń bastyǵy Samat Ybyraı.
Shomylý maýsymy qarsańynda kól jaǵalaýyna qosymsha 100 qoqys konteıneri, 40 kıim aýystyratyn oryn, 40 bıodárethana, 40 qutqarý munarasy, 13 shaqyrym býı jelileri, 8 pırs ornatyldy.
– Byltyr Alakóldiń jaǵalaýyndaǵy Beskól men Aqshı aýyldary arasynda 57 km elektr jelisi men 2 qosalqy stansanyń qurylysy aıaqtalyp, paıdalanýǵa berildi. Aqshı aýylynda káriz júıesin salý jumystary júrgizildi. 2024 jyly birinshi kezeńi jasalyp, káriz qubyrlary tolyq salynyp bitti. Qazirde kól jaǵalaýyn bekitý bógeti qurylysynyń birinshi kezeńi júzege asyrylyp, ekinshi kezeńi jónindegi joba memlekettik saraptamadan ótip jatyr. Júzý quraldarynyń qozǵalysyn baqylaýdy kúsheıtý, demalýshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda oblysta Jalpy sý paıdalanýdyń qaǵıdalary bekitildi, – dedi óńir basshysy B.Isabaev.
Aınalanyń ajary – tazalyǵy
Búginde Alakól jaǵalaýynda kommýnaldyq ınfraqurylym jańaryp, tazalyq jumystary jańa deńgeıge kóterildi. Alakól aýdandyq ákimdiginiń málimetinshe, jaǵalaýdy turaqty kútip ustaý maqsatynda arnaıy «Alakól Tazalyq» kommýnaldyq memlekettik mekemesi qurylyp, onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy 21 birlik arnaıy tehnıkamen tolyqtyrylǵan. Endi kól jaǵalaýyndaǵy qoqysty shyǵarý, qoǵamdyq aýmaqtardy tazalaý, jaǵajaılardy kútip ustaý jumystary júıeli túrde uıymdastyrylady. Aýdan ákimi Almas Saparǵalıulynyń aıtýynsha, kól jaǵalaýynyń kelbeti jyldan-jylǵa jańaryp keledi.
– Alakólge keletin týrısterdiń sany artyp otyrǵandyqtan, jaǵalaýdaǵy qyzmet kórsetý sapasyn da únemi jaqsartyp kelemiz. Bıyl «Alakól Tazalyq» mekemesi qurylyp, tazalyq jumystary bir júıege tústi. Eń bastysy, kól jaǵalaýy jyl saıyn jańaryp, demalýshylarǵa qolaıly ári qaýipsiz aımaqqa aınalyp keledi, – deıdi aýdan ákimi.
Aıta keterligi, Alakólge jetý de burynǵydan áldeqaıda jeńildedi. Jalpy uzyndyǵy 488 km bolatyn «Taldyqorǵan – Úsharal», «Úsharal – Dostyq» avtomobıl joldary qaıta jańǵyrtylyp, kólik qatynasy edáýir jaqsardy. Úsharal áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵy jóndelip, iri áýe kemelerin qabyldaýǵa múmkindik jasaldy. Qazir áýejaıdy qaıta jańartý jobasy ázirlenip jatyr. О́tken jyly áýejaıdan 18 myń adam ushqan. Sonymen qatar Astana, Almaty, О́skemen, Semeı, Pavlodar, Qyzylorda qalalarynan Alakól baǵytyna 12 poıyz qatynaıdy. 2023 jyldan beri «Astana – Dostyq» baǵytynda «Talgo» poıyzy júredi.
– Temirjol qatynasy da keńeıip keledi. Bıyl Alakól baǵytynda 12 temirjol marshrýty júzege asyrylady. Aqshı stansasy arqyly 6 baǵytta turaqty poıyzdar qatynaıdy. Byltyr táýligine 500-800 jolaýshyny qabyldadyq. Bıyl meımandar sany artsa da, vagon jetkilikti. Qajet bolsa jańa baǵyt ashýǵa múmkindik bar, – deıdi Aqshı vokzalynyń dırektory Janar Ybyraıhanova.
Búginde Alakól jaǵasynda 277 týrıstik nysan jumys isteıdi. Tek 2025 jyldyń ózinde 17 jańa týrıstik nysan paıdalanýǵa berilgen. Bul – óńir týrızminiń qarqyndy damyp kele jatqanynyń aıqyn dáleli.
Qaýipsizdik – basty nazarda
Qaýipsizdik máselesi de nazardan tys qalǵan emes. Aqshı aýylyndaǵy qutqarý bólimshesinde 13 qutqarýshy men 11 motorly qaıyq táýlik boıy kezekshilik atqarady. Jazdyń aptap kúninde kólge aǵylatyn jurttyń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin qutqarý munaralary kóbeıtildi.
Kól jaǵalaýyndaǵy qoǵamdyq tártipti saqtaý turǵysynda bıyl jazǵy maýsymda jalpy 50 polısııa qyzmetkeri jumyldyrylyp, táýlik boıy patrýldik qyzmet atqarady. Onyń ishinde Aqshı aýylynda 40 polısııa qyzmetkeri jumys istese, Kóktuma aýylynda 2 maman jaıaý patrýl, avtopatrýl, dron arqyly baqylaý júrgizedi. Aqshı aýyldyq ýchaskelik polısııa pýnktinde qosymsha 8 qyzmetker rezervte bolady. Sonymen qatar jaǵalaý boıyna ornatylǵan 39 beınebaqylaý kamerasy arqyly qaýipsizdik baqylaýy kúsheıtilgen. Kameralardan túsetin beınejazbalar oblystyq polısııa departamentiniń mobıldi baılanys keshenine, qajet jaǵdaıda Jedel basqarý ortalyǵyna tikeleı joldanady. Bul demalýshylar qaýipsizdigin qamtamasyz etýmen qatar, quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
– Densaýlyq saqtaý salasynda da daıyndyq kúsheıtilgen. Aqshı, Kóktuma aýyldaryndaǵy dárigerlik ambýlatorııalar jazǵy maýsymda táýlik boıy qyzmet kórsetedi. Bul – týrıster kóp shoǵyrlanatyn aımaqta jedel medısınalyq kómektiń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etetin mańyzdy qadam, – deıdi aýdan ákimi.
Jetisý oblysy qurylǵaly beri týrızm salasyna erekshe basymdyq berilip keledi. Keıingi jyldary týrızmdi damytýǵa bólingen qarjy oblystyń damý bıýdjetiniń shamamen 30 paıyzyn qurady. Qarjy ınfraqurylymdyq jol, elektr jelisi, t.b. mańyzdy jobalarǵa baǵyttaldy. Byltyrǵy jyl qorytyndysynda týrıstik nysandardyń sany 18 paıyzǵa ósti. Týrıster sany 11 paıyzǵa kóbeıip, Jetisýǵa kelýshiler qatary 2 mln-ǵa jetti. Alys-jaqyn shetelden keletin qonaqtardyń sany 60 paıyzǵa artty.
Oblys ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, 2022–2025 jyldary óńirde jalpy 60 ınvestısııalyq joba júzege asqan. 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan josparǵa sáıkes, taǵy 21 ınvestısııalyq joba qolǵa alynady. Bul bastamalar Alakól jaǵalaýyn halyqaralyq deńgeıdegi zamanaýı týrıstik ortalyqqa aınaldyra túspek.
Jetisý oblysy
