«Qazaqstannyń kómir ónerkásibi: energetıkalyq qaýipsizdiktiń strategııalyq negizi» taqyrybyndaǵy jıynǵa tıisti memlekettik organ qyzmetkerleri, Parlament depýtattary, salalyq qaýymdastyqtar men jetekshi kómir óndirýshi kásiporyndardyń ókilderi qatysty. Forýmdy ashqan Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov elektr energııasyna suranystyń artýy, sıfrlyq ekonomıkanyń damýy men jańa óndiristerdiń iske qosylýy jaǵdaıynda senimdi bazalyq generasııanyń mańyzy kúsheıgenin aıtty.
Mınıstrdiń málimetinshe, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Úkimet 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan «Kómir generasııasyn damytý» ulttyq jobasyn bekitken. Qujat jańa energetıkalyq nysandar salýdy, qoldanystaǵy stansalardy jańǵyrtýdy ári olardyń qýatyn arttyrýdy kózdeıdi.
«Jańa generasııalyq qýattardy iske qosý kómir óndirý kóleminiń ósýimen, sondaı-aq kólik ınfraqurylymy men logıstıkanyń damýymen qatar júrýge tıis. Turaqty otyn bazasy bolmasa, jańa stansalar kútken nátıjeni bere almaıdy», dedi Erlan Aqkenjenov.
Onyń aıtýynsha, Ulttyq joba aıasynda kómirge qatysty uzaqmerzimdi otyn balansy jasalyp, ishki naryqtaǵy tutynýshylardy kómirmen qamtamasyz etýdiń turaqty tetikteri qalyptastyrylady. Bul jylý berý maýsymynda energııa júıesiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi.
Májilis depýtaty Arman Qalyqov kómir ónerkásibiniń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan zańnamalyq ózgeristerge toqtaldy.
Halyq qalaýlysynyń pikirinshe, Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný kodeksine engizilgen túzetýler jer qoınaýyn paıdalaný quqyqtaryn berý rásimderin jetildirýge, geologııalyq barlaýdy damytýǵa ári sıfrlyq tehnologııalardy engizýge múmkindik beredi. Buǵan qosa, ekologııalyq zańnama óndiristerdi, ozyq tehnologııalardy paıdalanýǵa ári tabıǵı resýrstardy utymdy ıgerýge yntalandyrady.
«О́ndiristegi árbir kórsetkishtiń artynda adamdardyń densaýlyǵy men ál-aýqaty tur. Sondyqtan eńbek qaýipsizdigi, laıyqty jalaqy men bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi árdaıym basty nazarda bolýy kerek», dedi depýtat.
Forýmda kómirdi tek energııa kózi emes, qosylǵan quny joǵary ónim óndiretin shıkizat retinde paıdalaný máselesine de erekshe kóńil bólindi. Energetıka vıse-mınıstri Sanjar Jarkeshovtiń aıtýynsha, elimiz kómir hımııasyn damytý arqyly jańa óndirister quryp, eksporttyq áleýetin keńeıtýdi kózdep otyr.
«Búginde elimizde kómir negizinde metallýrgııalyq koks pen sıntetıkalyq otyn óndirý jobalary júzege asyrylyp jatyr. Buǵan qosa kómirden gaz, ammıak, karbamıd pen basqa da ónim túrlerin shyǵarý baǵytyndaǵy bastamalar qarastyrylyp jatyr», dedi vıse-mınıstr.
Osy maqsatta 2026–2031 jyldarǵa arnalǵan kómir hımııasyn damytý jónindegi jol kartasy ázirlengen. Memleket pen ulttyq kompanııalar uzaqmerzimdi offteık-kelisimder jasaý múmkindigin qarastyrýǵa daıyn ekenin málimdedi.
Taý-ken óndirýshi jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostoves kómir salasynyń turaqty damýy úshin naryqtyq qaǵıdattardy saqtaý mańyzdy ekenin aıtty. Kómir naryǵy – básekeli naryq. Sondyqtan ony baǵa belgileý arqyly ákimshilik jolmen retteý durys emes», dedi ol.
Nıkolaı Radostoves kómir óndirý salasy memleketten tikeleı sýbsıdııa almaıtynyn, soǵan qaramastan óńirlerdegi jumyspen qamtýdy, salyq túsimderi men ekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etip otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq ol kómir hımııasyna ınvestısııa salatyn kásiporyndarǵa salyqtyq yntalandyrý tetikterin engizýdi ári kómir qabattarynan metan óndirý baǵytyndaǵy jobalardy qoldaýdy usyndy.
Qazaqstan elektr energetıkasy qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Talǵat Temirhanov kómir óndirý kóleminiń ósýi jańa energetıkalyq qýattardy iske qosý josparlarymen qatar júrýi kerektigin aıtty. Ulttyq joba aıasynda elde shamamen 7,8 GVt kómir generasııasyn iske qosý kózdelgen. Bul úshin 7,5 trln teńgege jýyq ınvestısııa qajet. Alaıda sala aldynda turǵan basty máselelerdiń biri – kadr tapshylyǵy.
«Ásirese monoqalalardaǵy kásiporyndar mamandardyń basqa jaqqa ketýi men jastardyń az kelýine baılanysty qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr. Bul máseleni sheshý úshin tek jalaqyny kóterý jetkiliksiz. Qalalardyń ınfraqurylymyn damytý qajet», dedi Talǵat Temirhanov.
Sarapshy sondaı-aq kómir generasııasyn damytý josparlary men elimizdiń parnıktik gazdardy azaıtý jónindegi halyqaralyq mindettemeleriniń arasyndaǵy tepe-teńdikti saqtaý qajettigine nazar aýdardy.
Is-shara barysynda «Bogatyr Kómir» JShS bas dırektory Evgenıı Masternak kásiporynnyń jańǵyrtý baǵdarlamasyn tanys-tyrdy. Onyń aıtýynsha, aldaǵy jyldary elimizde elektr energııasyna suranys aıtarlyqtaı ósedi. Osyǵan baılanysty kompanııa óndiristik qýatyn arttyrýǵa kirisken.
Qazir kásiporyn «Aqyldy karer» tujyrymdamasyn iske asyryp jatyr. О́ndiriste burǵylaý-jarý jumystaryn basqarý, kólik qozǵalysyn baqylaý, otyn men energııa resýrstaryn esepke alý júıeleri engizilgen. Aldaǵy kezeńde óndiristik prosesterdi basqarýdyń jańa sıfrlyq júıeleri iske qosylady.
2032 jylǵa deıingi damý jospary aıasynda kompanııa shamamen 360 mlrd teńge ınvestısııa salýdy kózdep otyr. Nátıjesinde, óndiristik qýat jylyna 42 mln tonnadan 58 mln tonna kómirge deıin ulǵaıtylmaq.
«Eldiń energetıkalyq qaýipsizdigi kómir salasynyń damýymen tikeleı baılanysty. Zamanaýı tehnologııalar men uzaqmerzimdi josparlaý salanyń aldaǵy syn-qaterlerge tótep berýine múmkindik beredi», dedi Evgenıı Masternak.
Forým qorytyndysynda qatysýshylar kómir generasııasyn damytý, kómir hımııasyn ilgeriletý, kólik ınfraqurylymyn jetildirý men kadrlyq áleýetti kúsheıtý jónindegi usynystardy qamtyǵan qarar jobasyn talqylady. Sarapshylardyń ortaq pikirinshe, kómir ónerkásibi aldaǵy onjyldyqta da eldiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etetin negizgi salalardyń biri bolyp qala beredi.
