Sıfrlyq bilimniń artyqshylyǵy nede?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev osy jyldy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııa­lap, otandyq bilim júıesin ınno­vasııalyq jáne ıkemdi modelge kóshirý mindetin qoıdy. Bul strategııalyq qadam sıfrlyq eko­nomıka jaǵdaıynda básekege qabiletti, jahandyq sıfr­lyq keńistiktiń múmkindigin tıimdi paıdalana alatyn jańa urpaq­ty qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Boljamdarǵa sáıkes jasandy ıntellekt pen sıfrlyq tehnolo­gııa­lardy engizý 2030 jylǵa qaraı bilim júıesiniń ónimdiligin 10–15%-ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Zer­delep kórsek, sıfrlyq bilim­niń eń úlken artyqshylyǵynyń biri – bilimniń qoljetimdi bolýy. Bu­ryn sapaly bilim alýǵa belgili bir qalada nemese oqý ornynda bolý qajet edi. Qazir ınternet arqy­ly álemniń kez kelgen núktesinen úzdik ýnıversıtetterdiń dárisin tyń­dap, túrli kýrsqa qatysýǵa múmkindik bar. Bul, ásirese, shalǵaı aýyldaǵy oqýshylar men erekshe qajettiligi bar adamdar úshin mańyzdy.

Onlaın oqý dástúrli bilim for­masyna qaraǵanda áldeqaıda ıkemdi. Stýdentter sabaq materıal­daryn ózderine yńǵaıly ýaqytta meńgere alady. Sonymen qatar jol júrýge, jataqhanaǵa nemese qosymsha shyǵynǵa ketetin qarajat azaıady. Bul bilim alýshylardyń ýaqytyn tıimdi paıdalanýǵa jol ashady.

Astanadaǵy №113 Keleshek mektebiniń ınformatıka páni muǵalimi Merýert Orynbaıdyń aıtýynsha, bul jańashyldyqtyń tıimdiligi árdaıym birdeı deńgeı­de kórine bermeıdi. «Bul qubylys­ty muǵalim retinde eki qyry­nan qarastyrý mańyzdy. Eń aldymen, sıfrlyq bilim – oqytýdaǵy úlken múmkindik. Elektrondy kúndelik arqyly oqýshynyń úl­gerimi men qatysýyn baqylaý jú­ıelendi, ata-anamen baılanys nyǵaıdy. Aqparattyń ashyqtyǵy bilim úderisin aıqyn ári túsinikti etedi. Sonymen qatar onlaın platformalar sabaqtyń mazmunyn baıytyp, ár oqýshynyń deńgeıine saı tapsyrma berýge jol ashady. Bul, ásirese, oqýshylardyń jeke qabiletin damytýǵa yqpal etedi. Sıfrlyq orta oqýshylardyń qy­zyǵýshylyǵyn arttyryp, bilimdi vızýaldy jáne ınteraktıvti túrde qabyldaýyna múmkindik beredi. Muǵalimge de bul – ýa­qytty tıimdi paıdalanyp, shy­ǵar­mashylyqpen jumys isteý­ge jaǵdaı jasaıtyn qural. Ásirese testileý men keri baılanysty avtomattandyrý – pedagog jumysynyń sapasyn arttyratyn mańyzdy faktorlardyń biri. Alaıda tájirıbede sıfr­lyq bilimniń keıde formaldylyq sıpat alyp ketetin tustary da kezdesedi. Keı jaǵdaıda platformalar tek esep berý nemese «mindetti belgi qoıý» quralyna aınalyp, oqytýdyń mánine tereń áser etpeı jatady. Tehnıkalyq qıyndyq, ın­ternettiń turaqsyzdyǵy nemese muǵalim men oqýshynyń sıfrlyq saýatynyń ártúrli deńgeıde bolýy da bul úderistiń tıimdiligin tómendetýi múmkin. Sondyqtan sıfrlyq bilimniń nátıjeli bolýy, eń aldymen, muǵalimniń kásibı ustanymyna baılanysty. Eger pedagog sıfrlyq quraldardy tek talap úshin emes, oqýshynyń bilimin arttyrý maqsatynda qoldansa, onda bul sózsiz múmkindikke aınalady. Sıfrlyq bilim – tehnologııa ǵana emes, oqytýdyń jańa mádenıeti. Ony durys baǵytta paıdalaný arqyly ǵana biz sapaly ári zamanaýı bilim bere alamyz», deıdi ol.

Sıfrlyq tehnologııa ár oqýshynyń qabileti men qa­jet­ti­ligine qaraı bilim alýǵa jaǵ­daı jasaıdy. Arnaıy baǵdar­lamalar oqýshynyń úlgerimin taldap, onyń álsiz jáne kúshti tustaryn anyqtaı alady. Sonyń negizinde jeke oqý jospary qurylyp, bilim sapasy artady. Beınesabaqtar, anımasııalar, ınteraktıvti tapsyrmalar jáne vırtýaldy shynaıylyq elementteri oqý úderisin tartymdy etedi. Kúrdeli taqyryptardy kórneki túrde túsindirý arqyly oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵy artyp, aqparatty este saqtaý deńgeıi joǵarylaıdy.

Qazirgi eńbek naryǵynda sıfr­lyq saýat asa mańyzdy quzy­ret­tiń biri sanalady. Bilim alý barysynda oqýshylar kompıý­ter­lik baǵdarlamalarmen jumys isteýdi, aqparat izdeýdi, onlaın kommýnıkasııa jasaýdy jáne derekterdi taldaýdy úırenedi. Bul daǵdylar olardyń bolashaq kásibı ómirinde úlken artyqshylyq beredi.

Sıfrlyq platformalar baǵa­laý, qujat júrgizý, oqý materıaldaryn taratý sııaqty kóptegen úderisti avtomattandyrady. Muǵalimder oqýshylardyń úlgerimin naqty ýaqyt rejiminde baqylap, olardyń qajettiligine jedel jaýap bere alady. Nátıjesinde, oqytý sapasy jaqsarady. Sıfrlyq bilim adamnyń ómir boıy bilim alýy­na múmkindik beredi. Kásibı bilik­tilikti arttyrý, jańa maman­dyq meńgerý nemese jeke qyzyǵý­shy­lyqtardy damytý úshin onlaın kýrstar men bilim platformalaryn paıdalaný keńinen taralǵan. Bul qoǵamnyń ıntel­lek­týal­dyq áleýetin arttyrýǵa yqpal etedi.

Shynynda, sıfrlyq bilim – qazirgi zamannyń mańyzdy jetistiginiń biri. Ol bilimge qol­jetimdilikti keńeıtip, oqytý sapasyn jaqsartyp, jeke tulǵanyń múmkindikterin damytýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bolashaqta sıfrlyq tehnologııalardyń odan ári damýy bilim júıesin jańa deńgeıge kóterip, qoǵamnyń turaqty damýyna qyzmet eteri sózsiz. Sondyqtan sıfrlyq bilimdi tıimdi paıda­laný – búgingi kúnniń basty mindetteri­niń biri.