Týǵan jerge týyńdy tik!

Oqıǵa jelisi negizinen Astana, Al­maty jáne Almaty oblysynyń Turar aýylynda túsirilgen «Oralý» fılmi Má­denıet jáne sport mınıstrliginiń tapsy­rysy boıynsha júzege asyrylǵan «Qazaq­fılm» kınostýdııasy men «Kór­kem fılm» kınokompanııasynyń birles­ken jobasy bolyp tabylady. Orta­lyq kommýnıkasııalar qyzmetinde fılm­niń shyǵarmashylyq toby kórkem týyn­dyǵa oraı óz oılaryn ortaǵa salyp, BAQ ókilderi tarapynan qoıylǵan suraq­tarǵa jaýap berdi. Baspasóz máslı­hatyna Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaq­fılm» AQ vıse-prezıdenti – bas re­daktory Dıdar Amantaı, qoıýshy-rejıs­ser, ssenarıı avtory, prodıýser Rashıd Súleımenov, basty rólderdi somdaý­shy ártis­ter Sanjar Mádıev, Arýjan Ja­zyl­bekova men Obonna Endebýeze qatysty. Iаpyr-aı, bul týyndy týraly jurttyń osynshama rııasyz ráýishte, oı-baılamdaryn bas­taýdyń móldirindeı taza kóńilmen syńǵyrlata ala jóne­lýin­de ne syr deıtin áleýmet úshin aıtaıyq, shynymen de bul týyn­dynyń jaı-japsary men jón-josyǵy basqa dúnıelerden alabóten, shyǵar shyńy shaǵala qanat shalqar bıikte, al shalqar sa­ryny sardalany kesteleı kezip, qııalarǵa sharq ura órle­ı­tin asqaraly aspanda. «Bola­shaq» baǵdarlamasy boıynsha álemniń kóptegen joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jat­qan órimdeı órenderimizdiń bola­shaq taǵdyry men arman-mura­ty búgingi áleýmet úshin tolǵan­dyrar basty máseleniń biri bolyp sanalady. Kez kelgen ata-ana týǵan shańyraqtan uzap ushqan ulanynyń bolashaǵyna alańdaı kóz tigedi. Týǵan jerge degen sol úmit sáýlesi qalaı shashyrar eken dep eleńdeı jol tosady. Kóziniń aǵy men qarasy qandaı oljamen oralar eken degen alań kóńil oı oıpatyn kezedi. Eń bastysy, olar Otanǵa, atamekenge kim bolyp oralady? Týǵan jerge degen mahabbat sezimine gúl baılap orala ma, joq álde súıispenshiliktiń kúngeıin bult shaldyryp, ózgeniń jyltyraǵyna arbalyp, tonalyp toryǵa ma? Mine, másele qaıda jatyr? «Oralý» fılmin tamashalaýǵa jurttyń yqylastana jumylyp jatýynda osyndaı syr bar desek, jalpy, ekinshiden, qazir adamı qasıetterge baryp tirelmeıtin birde-bir qundylyq joq ekeni taǵy ras. Osy jaǵynan fılmniń rýhy topyraqtyń qunaryn arttyratyn kóktemgi jaýyndaı bizge qymbat áser qaldyrdy. Fılm úshin eń basty jetistik, halyqtyń, kópshiliktiń kókeıindegisin dóp basýda, keýdege sezim uıalata bilýde, júrekti lúpildete alýda dep joǵary talap qoıyp jatamyz. О́ziniń ishki álemine, keıipkeriniń jan dúnıesine jurtty batyra almaǵan, baýraı almaǵan fılm shynaıy týyndy bola almaıdy degen paıym da jıi alǵa tartylady. «Oralý» fılminiń osy jaǵynan qandaı jetistigi bar deıtin bolsaq, keıipker beınesi alaqanda esilgen arqandaı birte-birte shıratylyp baryp, jannyń bir buryshyna ornyǵa jaıǵasyp kete barady. Eń bastysy, keıipker taǵdyry sizdi beıjaı qaldyrmaıdy. Osy oǵlanǵa kóńil oısyraı qulap, ish tarta túsesiz. Shalǵaıdan tek qana shapaǵat jıyla berse, qanekeı, árıne. Biraq, shalǵaıdyń ishi, ol da bir jalǵyz-jarym janǵa aldynan kóp qıyndyq keziger qalyń orman sekildi tylsym dúnıe ǵoı. Odan ár perzenttiń adaspaı, ańdaý men aldaýǵa arbalmaı jol tabýyn, arda azamattyń abyroımen atamekenge oralýyn qalap halyq otyr degendeı, myna fılmde de bir talshybyqtyń týǵan jerdiń qunaryna kelip shanshylǵan sátine kýá bolamyz. О́ner týyndysynyń ózegi shalǵaıda bilim alyp jatqan sandaǵan ul-qyzdarymyzdyń taǵdyryn, olardyń arman-muratyn baıandaıdy. Qazaq eliniń erteńine, bolashaǵyna eleńdemeıtin adam joq qazir. Qaqtyǵystar men qyrǵı-qabaq soǵystar órtine jer betindegi búkil adamzat balasynyń júregi alańdap otyrǵan shaqta saıa­sı turaqtylyq pen tutastyqqa uıyǵan Qazaqstannyń bilimge ınvestısııa quıyp, bolashaqqa boryshtar jastarǵa, bilimge yntaly túlekterge jol ashýy, álemniń eń ozyq, eń damyǵan oqý oryndarynda bilim alýyna múmkindik týǵyzýy erteńi úshin eleńdegen Elbasynyń taǵy bir kóregen saıasatynyń arqasynda júzege asyp jatqanyn aıtyp qoıýǵa tıispiz. Qazir myńdaǵan qazaqtyń qara kóz ul men qyzdary damyǵan elderdiń joǵary oqý oryndarynda oqyp júrgenin, olardyń árqaısysy erteń qoldaryna bilimniń shamshyraǵyn ustap kelgende, qazaq dalasynyń ústi qalaı jarqyrap nurǵa bólenetinin kóz aldyńyzǵa elestetseńiz, jan dúnıe alabóten kúı keshedi. Eldiń erteńi, qazaqtyń bolashaǵy degen tujyrymdarǵa turaqty tuspaldar ǵana tutqa bola alady. Mine, myna fılm osy tutqany óte-móte mán-mańyzy joǵary keskinde baıandaıdy. Fılm keıipkeri – Maqsatqa – Germanııada turǵan ári sol elde oqyǵan unaıdy. Ol ózi mıkrobıolog jáne sonymen qatar aýqymdy jobalarmen aınalysatyn iri kompanııada qyzmet isteıdi. Maqsat alystaǵy týǵan jerin tek issaparlar kezinde, mańyzdy kezdesýler barysynda ǵana ushaq terezesinen kórgenge úırenip ketken. Shalǵaıdaǵy aýylda turatyn atasynyń kenetten dúnıe salýy onyń búkil sanaly ómirin bir-aq sátte basqa arnaǵa buryp jiberedi, kútpegen jaǵdaılardy bastan keshýine týra keledi. Ol qazaqtyń atadan ákege, ákeden balaǵa mıras bolyp qalatyn ejelgi salty boıynsha ózine mırasqa qalǵan at fermasyn, júırik sáıgúlikterdi satyp, aqshaǵa aınaldyrý maqsatynda týǵan jerge oralady. Az ýaqyt ishinde basty keıipkerimiz aýyl tynys-tir­shiliginiń, turmystyq deńgeıdiń múlde ózgerip ketkenin, al sol tamyrmen ózi de taǵdyrlas ekenin, ishki jan dúnıe tereńinde burq-sarq qaınap taǵy bir ystyq sezimniń maza bermesin ańǵarady. Qazaqtyń salt-dástúrin, ulttyq qundylyq-qasıetterin boıyna sińirip ósken Maqsat aýylda júrip Arýjan degen muǵalim qyzben tanysady. Ol osy arqyly eldegi taǵy biraz jaǵdaıdyń ózgergenine kýá bolady. Eýropalyq kompanııalar tárizdi, búgingi Qazaqstanda da qarapaıym adamdarǵa tabysqa jetý úshin, adal eńbegi arqasynda jaǵdaıyn jaqsartý úshin kóp múmkindikter jasalǵanyn kóredi. Adam bir jerde, óz elinde ǵana qanaty qataıyp, tamyry tereńge ketetinine kóz jetkizedi. Fılm týǵan jerge súıis­pen­shilikti qurǵaq baıandap qoı­maıdy, elden jyraqqa ketken, biraq eline kelgen soń, týǵan jerinde múmkindikterdiń, artyq­shylyqtardyń ashylǵanyn uǵynǵan jas urpaqtyń kókiregindegi káýsar úndi jetkizedi. Otandy súıýdi dáleldeý úshin taý qoparyp, tas talqandap tastaýdyń qajeti joq, adam muny óziniń judyryqtaı júreginen órilgen bir ǵana ystyq sezimimen-aq dáleldep shyǵa alatyny osy keıipker boıyndaǵy qasıetterden kórinis tabady. Jas rejısser Rashıd Súleı­menovtiń «Oralý» fılmi eli­mizdiń erteńgi bolashaǵy –jas ur­paqty eljandylyqqa, óz Otany­nyń adal azamaty bolýǵa shaqyr­ǵan únimen erekshelense, ek­randyq týyndynyń sátti oryn­dalýyna Sanjar Mádıev, Arý­jan Jazylbekova, Obonna Ende­býeze, Erkebulan Daıyrov, Sergeı Shtern, Saıat Merekeuly, Syrym Qashqabaev syndy akterler shoǵyrynyń da edáýir ter tókkeni anyq baıqalady. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń salıqaly saıasatynyń arqasynda jastardyń qol sozǵan maqsat-muratyna jetýine jan-jaqty múmkindikter jasalǵany týraly baıandaıtyn tolyqmetrajdy fılm jaıynda Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ vıse-prezıdenti – bas redaktor Dıdar Amantaı, sonymen qatar, fılmniń shyǵarmashylyq toby qoıýshy-rejısser, ssenarıı avtory Rashıd Súleımenov, fılmniń basty keıipkerlerin som­daǵan akterler Sanjar Má­dıev, Arýjan Jazylbekova jáne Obonna Endebýeze keńinen áńgi­melep, kınotýyndy týraly oń pi­kirler bildirdi. Uzaqtyǵy 90 mınýt­tyq kartınanyń tusaýkeseri elor­dadaǵy «Qazaqstan» Ortalyq konsert zalynda 9 naýryzda ótse, saltanatty keshke elimizdiń memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, ult zııalylary, fılmniń túsirý toby jáne «Qazaqfılm» AQ ókilderi qatysty. «Oralý» fılmi 19 naýryzdan bastap jalpyulttyq prokatqa shyǵyp, elimizdiń barlyq kınoteatrlarynda kórsetiledi dep kútilýde. «Eýrazııa» halyqaralyq kınofestıvalinde «kórermenniń kózaıymy» atalymy boıynsha júldege ıe bolǵan kórkem týyndy týraly baspasóz máslıhatynda sóılegen sózinde Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ vıse-prezıdenti Dıdar Amantaı: – Muny negizinen Elbasy júr­gizip otyrǵan jastar saıasatynyń qan­shalyqty jastarǵa tıimdi eken­digin, olarǵa memleket qanshalyqty qam­qorlyq kórsetip otyrǵanyn kórsetý úshin túsirilgen fılm dep aıtýǵa bolady. Fılmde óziniń elin súıgen azamattyń shetelde qanshalyqty tabysqa jetse de, óz elindegi, óz Otanyndaǵy or­ny odan áldeqaıda bıik degen oı ak­terlerdiń shynaıy oıyny arqyly kórermenderdi baýrap áketedi. Bul fılmdi biz adamı fılm, kisilik týraly, patrıotızm týraly fılm dep aıtýymyzǵa bolady, – dep túıin­dedi. Al qoıýshy-rejısser Ra­shıd Súleımenov: «Bul – biz úshin erekshe týyndy. Mundaı ju­mysqa bizdi rýhtandyrǵan Nur­sultan Ábishuly. Naqtyraq aıtsam, onyń elge degen sheksiz mahabbaty. Elbasy aıtqandaı, patrıot bolý degenimiz – ár adamnyń Qa­zaqstandy óziniń júreginde alyp júrýi. Men kınokartına arqyly kórermenderge Elbasymyzdyń osy oıyn jetkize aldyq dep senemin. О́ıtkeni, «Oralý» – jastardyń pat­rıottyq sezimin oıatatyn kór­kem fılm» dese, basty róldi som­daǵan Sanjar Mádıev: «Fılm qalanyń syrtyndaǵy Turar aýylynda túsirildi. Túsirilim barysynda biraz qıyndyqtarǵa tap bol­ǵanymyz ras. Tipti keıde bárin aıaq astynan tastap kete salǵyń kelgen sátterdiń ózin qalaı jeń­dik dep oılaımyn. Biraq degen­men bárin shydamdylyq jeńe­di demekshi, sonyń arqasynda ujym­dyq jumys oıdaǵydaı oryndaldy. О́zimniń rólime bolashaqtyq stý­denttermen burynnan aralas-quralastyǵym kóp kómektesti. О́ıt­keni, buǵan deıin «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha bilim alǵan jastardyń arasynda tanystarym bar bolatyn. Basty rólge kirispes buryn ózim oınaıtyn adamnyń tabıǵatyn jete zertteýge týra keldi. Osy oıym úshin qatelespegen sııaqtymyn. Týyndy kórermen kóńilinen shyǵady degen oıdamyn», dep senim bildirdi. Arýjan Jazylbekova sse­narııdi oqyp shyqqannan keıin fılmge túsýge birden kelisimin bergenin aıtty. О́ıtkeni, fılmniń sıýjeti meni ózine baýrap aldy. Oqıǵa biz ben sizge sonshalyq beımálim nárse deı almaımyn. Qoǵamdaǵy kúndelikti mańyzdy máselege, búgingi zamandas beınesine qurylǵan. Sol sebepti men oınaǵan ról óz tabıǵatymnan alys emes. Al ózińe sonshalyq jaqyn obrazdy somdaý eshqashan qıyndyq týǵyzbaıdy, sharshatpaıdy, taýyń shaǵylmaıdy. Otanyńnań alysta ómir súrý, saǵyný degen sezimderdiń ne ekenin ózimniń et pen súıegimnen ótkizgen janmyn. Sondyqtan barsha ózim sııaqty jastardyń Elbasyna degen sheksiz qurmet sezimin jetkizgim keledi. Prezıdentimizge jastardyń aldynan jarqyn bolashaǵyn ashyp bergeni úshin, qanatymyzdy keń sermeýge múmkindik týǵyzǵanyna rahmetimizdi aıtamyz. Saǵyna ushyp kelgende, anadaıdan oshaǵy bútin úıińniń tóbesi aǵarańdap kórine bastaǵan sáttegi júrek shirkinniń týlap sala beretin kezi qandaı ǵajap! Kalıfornııa shtatynda bilim alǵandyqtan maǵan da keıipkerdiń arman-muraty men sezimi etene tanys. Negizi Maqsattyń elde qalyp, eńbek etý oıynda joq edi. Degenmen, az ýaqyttyń ishinde Qazaqstanda da Eýropadaǵydaı jas ǵalymdarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵandyǵyn túsinedi. Ári qazaqtyń salt-dástúri, ulttyq qundylyqtaryn boıyna sińirip ósken Arýjandaı muǵalim qyzben tanysyp, ómirge, aýylǵa kózqarasy ózgeredi. Týǵan jerge, Otanǵa degen uly mahabbat qandaı da materıaldyq qundylyqtan joǵary turady degen ıdeıa nanymdy sýretteledi. Tórt-bes jyldan beri Qa­zaq­standa aǵylshyn tilinen sabaq berip júrgen ulybrıtanııalyq Obonna Endebýeze osy aralyqta mundaǵy eki-úsh fılmge túsip úlgergen eken. Osyny maqtanyshpen áńgime arqaýyna aınaldyrǵan akter: «Maǵan fılmge qatysýǵa usynys jasap, ssenarııdi qolyma ustatqan kezde mundaǵy oqıǵaǵa ishimnen qatty berilip kettim. Týǵan jerge degen osyndaı da saǵynysh sezimi bolady eken-aý dep tebirendim. Kóp fılm­derde ómir degenińdi tamasha, ýaıym-qaıǵy joq etip kórsetip qoıatynyna qynjylamyn. Al shyn máninde olaı emes qoı. Myna fılm múlde bólek, bári shynaıy oqıǵaǵa qurylǵan. Rasyn aıtatyn bolsam, Qazaqstan, onyń ishinde, ásirese, Astana óziniń ashyq keskin-kelbetimen, adamdarynyń aq jarqyn kóńilimen, myqty Kóshbasshysymen unaıdy. Kóbine shetelde Qazaqstan týraly áńgime bola qalǵan kezde, kóp adam osyndaı tamasha memleket bar ekenin bilip jatady. Ol sizderdiń myqty Kóshbasshylaryńyzdyń arqasy», dedi. El men jerdiń kıesi, Otan, ata­meken degen uǵymdar qazir kez kelgen jasty teńizdeı tebiren­ter qundylyqtar sanalady. El­ba­synyń «Bolashaq» baǵdarlamasyn dúnıege alyp kelgendegi muraty da osy ulttyq ıdeıamen tyǵyz sa­baqtasyp jatyr – damyǵan elder­degi iri-iri joǵary oqý oryndaryn oqyǵan jastar olardyń ozyq oıy men ozat ilimin Otannyń, eldiń ıgi­ligine jaratý, týǵan jerge adal qyzmet etý, atajurtqa ora­lyp, tól tamyrlardyń boıyna qaı­ta qan júgirtý...taǵysyn ta­ǵy bo­lyp ary qaraı ol sozyla túsýi múmkin. Árıne, kórkem fılm degenimiz áýeli jurtqa rýhanı azyq retinde qymbat sanalady. Son­­dyqtan shynaıy, nanymdy oqı­­ǵa akterler sheberligimen úılese órilgen kezde ǵana kórkem fılm­­niń kórýshisi artyp, ǵumy­ry uzarmaq. Osy turǵydan alǵan­da, Qazaqstan jastarynyń boıyn­daǵy qasıetterdiń fılm ózeginen ózgeshe órnekpen kórinis tabýy kıno kartınanyń taǵy bir utar qyryna aınalary sózsiz. Muny fılmdegi atasynan qalǵan murany satyp, keri qaıtyp ketýge bel baılaǵan jigittiń ishki dúnıesindegi arpalystan, tanym-túısiginiń ózgerip sala bergen sátinen, eń sońynda týǵan jerge oralý kerek degen ustanymǵa bekinýinen ańǵarasyz. «Men bul fermany satpaımyn» deıdi basty keıipker. Fermany satý degeniń elińdi satý, qazaǵyńdy satý sııaqty astarly tereń oıymen kez kelgen adamnyń namysyna shoq túsiretin sózder emes pe? Qazir qalǵyp ketken namys pen sanany osyndaı shynshyl uǵymdar shymshyp alýy kerek. Sondyqtan Otanǵa ora­lý kerek, sóıtip, halqyńnyń bútindigi men tutastyǵyna jıǵan-tergen bilimińdi tókpeı-shashpaı jumsap, Qazaqstannyń gúldenýine atsalysýyń kerek degen ıdeıany óner aıdynyna alyp shyqqan shy­ǵar­mashylyq top dittegen mejesine jetip otyr dep aıta alamyz. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan».