Altyn artqan poıyz

Polshada Úshinshi reıhtyń qazynasy tabyldy Bul Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵaly beri jurt aýzynda aıtylyp júrgen ańyzǵa bergisiz áńgime edi. Surapyl jyldardyń sońynda, 1945 jyly keńes áskerleri kelip jeter kezde Polshanyń Vroslav qalasyna jaqyn mańda nasısterdiń qazyna tıegen vagony kenet joǵalyp ketedi. Sol kezde taraǵan qaýesetke sensek, Úshinshi reıh áskerleri 1944 jyly ishine altyn, kúmis quımalary men ártúrli óner týyndylary tıelgen «qazyna eshalonyn» Býdapeshtten Germanııaǵa jóneltpek bolady. Qymbat baǵaly zattar osynda qolǵa túsken venger evreıleri gettosynan jınap alynǵan eken. Biraq sostav ózi kózdegen jerine jete almaıdy. Jolda ony aldymen Amerıka armııasynyń jaýyngerleri toqtatady. Keıin AQSh jaǵy júrgizgen tekserý jumystary atalǵan qazynanyń bir bóligin sol áskerlerdiń alyp qoıǵanyn anyqtaıdy. Sodan keıin Qyzyl armııanyń jaqyndap qalýyna baılanysty nemister qazynany 150 metrlik brondy poıyzben alyp ketpek bolǵan degen de ańyz taraıdy. Onyń budan arǵy jelisi vagon Tómengi Sılezııa taýlaryn tesip ótetin tonneldiń aýzyna deıin barǵanymen, onyń arǵy betke shyqqanyn eshkim kórmegenin alǵa tartatyn edi. Endi, mine, birneshe kúnnen beri Polshada turatyn biri – polıak, ekinshisi nemis ulttarynyń ókilderi bolyp keletin eki er kisi ózderiniń sol «altyn vagondy» tapqandary týraly jarııaǵa jar salǵandary belgili bolyp otyr. Osyǵan baılanysty Valbjıha aýdanynyń bıligi qazir málimdemeniń qanshalyqty shyndyqqa janasymdy ekenin tekserip jatyr. Másele mynada, qazyna tapqandaryn jetkizgen kisiler sol júktiń 10 paıyzdyq mólsheri ózderine jazylmaıynsha, onyń qaıda jatqanyn aıtýdan bas tartyp otyr. Bul úshin olar aldymen sol mańdaǵy zańgerler keńsesine baryp, keńes suraǵan bolyp shyqty. Osy kúnderi zańgerler, armııa jáne órt sóndirýshiler brıgadasy osy máselemen aınalysyp jatqanǵa uqsaıdy. Al jergilikti saıttar aıtylyp otyrǵan áńgimeniń osynda erteden taraǵan altyn tıelgen vagonnyń Kshonj zamogy aýdanynda joǵalyp ketkeni týraly ańyzǵa uqsaıtynyn jazýda. Aıta ketetin jaıt, buǵan deıingi jyldar boıy júr­gizilgen qazyna izdeý jumystary óziniń oń nátıjesin bermegen bolatyn. Sáken QULYMBAI.