Toǵyshar sanaǵa silkinis kerek

Búgin Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda «Nur Otan» partııasynyń kezekti XVI sezi ótedi

El senimin eselegen saıası uıym

«Nur Otan» partııasynyń 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl baǵdarlamasy – Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Damý strategııasyn oıdaǵydaı júzege asyrýdyń kepili Adam bolǵannan keıin sol adam bala­synyń ishsem, jesem, toıynsam, qaǵanaǵym qarq, saǵanaǵym sarq, ishkenim aldymda, ishpegenim artymda bolarlyqtaı dúnıeni shaıqap ómir súrsem deıtin osy bir jabaıy oıy men nıetiniń ishinde búgip jatatyny da bar. Sol adam balasy osy bir jabaıy oı men nıettiń jeteginde ketpesin deńiz. Soǵan jol bermes úshin halqymyz dúnıeni jalǵan dep tanyǵan, baılyqty mansuq etken. «Malym janymnyń, janym arymnyń sadaqasy» degendi de aıta bilgen qazaqtyń bar baılyǵy men asyl dúnıesi de ary bolǵan. Alaıda, adamdy turmystyń da bıleıtini bar. «Kedeıdiń kúnin basqa bermesin» dep tileıtindeı, búgingi qazaq balasy bir ǵana malynyń eti men sútine eminip otyrmaǵany taǵy anyq. Búgingi Qazaqstannyń jaǵdaıynda kásip te kóp, násip te kóp. Tek eńbek ete bil. Jáne de adal eńbek ete bil! Bizdiń bul aıtqanymyz talaı da bir aıtylǵan jaı. Alaıda, dúnıege degen ashkózdiktiń órshı túskendigi jáne de jeń ushynan baılanysyp jatqan jemqorlyq derti búgingi qoǵamdy alańdatyp otyr­ǵandyǵy taǵy da bar. Osy jemqorlyq derti elimiz táýelsizdik alǵan kezeńmen birge keldi dep aıtar bolsaq, munymyz ábden jańsaqtyq bolar edi. Jemqorlyq pen paraqorlyq qazaq dalasyna paraqor bılerdiń jemsaýymen de, aq patshanyń bolys saılaýymen kelgendigi de, onan keıingi keńestik dáýirdiń de keseli bolǵandyǵy anyq. Mine, sol juqpaly dertińiz endigi Qazaq elinde de ósip-óngisi bar. Táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezı­denti – Elbasy Nursultan Nazarbaev el bo­lashaǵyn, táýelsizdigimizdiń baıan­dy bolýyn áriden oılap, túbinde osy jemqorlyq sııaqty juqpaly kesel kesir keltirer degen oımen sybaılas jemqorlyqtyń túbirine balta shabýdy erte qamdady. Munyń dálelindeı, Qazaqstan keshegi keńestik bir júıeniń qatarynda bolǵan memleketter arasynda jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi zańdy birinshi bolyp qabyldady. Taǵy da buǵan qarap, Qazaqstandy jem­qorlyq jaılap aldy degen pikir de týyn­­damaýy kerek. Elbasy jemqorlyq der­ti álemniń barlyq memleketterinde, tipti, ósti, órkendedi deıtindeı alpaýyt elder­­­diń ózderinde kezdesip jatar kesel eken­digin aıta otyryp, osy bir dertke qar­sy barlyq qazaqstandyqtardyń tózimsiz bolý kó­zqarasyn, jemqorlyqqa qarsy tura biler má­denıetin qalyptastyrý máselesine aı­ryq­sha mán berip kele jatqandyǵyn da aıtqan lázim. Jemqorlyqqa qarsy kúres máselesin Elbasynyń óz nazarynan birde-bir qa­ǵys qaldyrmaýyn eldiń bolashaǵyn, Táýel­sizdiktiń taǵdyryn tereńinen oılaǵandyq dep paıymdaımyz. Osy oraıda, Nursultan Nazarbaev «Nur Otannyń» XV sezinde saıa­sı kóshbasshylyqtyń qaǵıdatty máselesi retinde sybaılas jemqorlyqpen ymyrasyz kúresýdiń strategııasyn ázirleýdi de teginnen tapsyrmaǵan bolatyn. О́ıt­keni, biz – óz aldymyzǵa «Máńgilik El» bolý muratyn qoıǵan elmiz. Jáne de Elba­synyń bul eldik ári memlekettik mańyzdy tapsyrmasyn júzege asyrý úshin «Nur Otannyń» 2015-2025 jyldarǵa arnal­ǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń jańa baǵdarlamasyn ázirlep, qazaqstandyqtardyń nazaryna usynýy ábden quptarlyq jaı. Jáne de partııanyń osy strategııalyq mańyzdy qujatty ha­lyq­tyń talqylaýyna usynyp baryp qabyldaýy «Nur Otannyń» naǵyz ha­lyqtyq partııa ekendigin taǵy bir moıyndatqandaı. – Qujat qasań sandarmen órilgen quqyq­tyq qujat emes, eń bastysy, halyqtyń sana-sezimin ózgertýge shaqyratyn saıa­sı, ıdeologııalyq baǵyt bolyp sanalady, – degen «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbektiń osy bir oıyna tereńirek úńilgenimiz abzal. О́ıtkeni, «halyqtyń sana-sezimin ózgertýge shaqyratyn saıası, ıdeologııalyq baǵyt bolyp sanalady», dep otyrylǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń jańa baǵyty eń áýeli sanany ózgertýge yqpal etýi kerek. Sanamyzda eldik jáne memlekettik múdde bárinen de joǵary turýǵa tıisti. Árıne, sanany ózgertý men qalyp­tastyrý aralyǵyndaǵy udaıy ári úzbeı júrgiziler jumystardyń da toqtap qal­masy anyq. Bul baǵytta da «Nur Otan­nyń» 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl baǵdar­­lamasynda tek qana sybaılas jem­qorlyqtyń kórinisimen ǵana emes, sol jem­qorlyqty týǵyzatyn jaılarmen de, sonyń sebepterimen de kúresý eń negizgi qa­ǵıdattarynyń biri retinde alǵa tartyl­ý­y­­n ábden oryndy dep sanaımyz. Bylaısha aıtqanda, jemqorlyqqa jol ashar, bolmasa sol keselge qol artýǵa ıtermeleıtin jaılardy boldyrmaý úshin qazaqstandyq qoǵam jappaı oılanýǵa tıisti. Árıne, partııa alǵa tartyp otyrǵanyndaı, álemdik ozyq tájirıbeniń negizinde otandyq zańnama da jetildiriler. Bul, menińshe, qıyndyq týǵyzatyndaı kúrdeli de másele bolmas. Al eń bastysy, jańa baǵdarlamada belgilenip otyrǵan sybaılas jemqorlyq pen onyń kórinisine tózbeıtin qoǵamnyń mádenıetin qalyptastyrý bárinen de kúrdeli bolary haq. Bul arada aıta keterlik bir jaı, qoǵamnyń tózbeýshiligi eń áýeli árbir jeke adamnyń tózbeýshiliginen quralsa kerek-ti. Al endi tap qazir, «alaǵan qolym beregen», «qurǵaq qasyq aýyz jyrtady», «bergen perde buzady», bolmasa «qanyna tartpaǵannyń qary synsyn» degen sııaqty qazaqy da aǵaıynshyl psıhologııamen tárbıelenip ósken qoǵamnyń búgingi pendeleriniń jańasha kózqarasyn qalyptastyrý úshin tárbıe­niń jańa bir túri qajet. Ol – otansúıgishtik tárbıe! Jasyratyny joq, jershildik pen rý­shyldyq «tárbıesi» beleń alyp bara jat­qan búgingi qoǵamnyń «tanys-tamyr» arqyly jeń ishinen jalǵasyp damýy jemqorlyq atty páleniń basy ma dep qala­myn?! Qazaq­stan tutas bir el, tutas bir memleket! Olaı bolsa, sol bir tutas elimizdi jershildik pen rýshyldyqtyń keselinen taza ustaı bileıik. Taǵy da otansúıgishtik tárbıeni aı­ta otyryp, «Nur Otan» partııasynyń «Sy­baı­las jemqorlyq Qazaqstannyń barlyq tabystaryna qol jetkizýge múm­kin­dik týǵyzǵan memleketimizdiń negiz­gi qundylyǵy – Táýelsizdikke qaýip tóndi­redi. Sybaılas jemqorlyq qoǵamnyń memleketke degen senimine selkeý túsiredi, eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne rýhanı órleýine aıtarlyqtaı kedergi keltire otyryp, memlekettik bıliktiń tıimdiligin tómendetedi», degen osy bir ustanymdar búgingi jáne bolashaqtaǵy qazaqstandyqtardyń sanasyna sińirilýi kerek. Jáne de erterek sińirilgeni abzal! Ol mektep qabyrǵasynan bastalýy kerek. Sol úshin joǵary synyptarda «Nur Otan­nyń» osy aıtyp otyrǵanyn mektep qabyrǵasynda aıtatyn, jas sanaǵa sińiretin arnaıy fakýltatıvtik sabaqtar engizilgeni jón bolar edi. «Jemqorlyqqa jol berdiń be, sen óz Otanyńnyń múddesin sattyń», «Jemqorlyq ta memleketińe jasa­ǵan qastandyǵyń, óz eliń men óz hal­qyńa degen opasyzdyǵyń» degen sııaqty oıdy endigi urpaqtyń sanasyna erterek, sol mek­tep qabyrǵasynan sińirgen durys. Bul bo­lashaqta qoǵamnyń jemqorlyqqa degen tózimsizdigin qalyptastyrýdyń negizgi bir býyny bolary da anyq. Eń bastysy, sa­nadaǵy tózimsizdikti qalyptastyra bileıik! Biz aıtyp otyrǵan osy jaıdyń «Nur Otan» partııasynyń sybaılas jemqor­lyqqa qarsy kúresti jandandyrý jónindegi baǵdarlamasynda óte dál ári anyq ári naqtyly aıqyndalyp otyrǵandaǵy qýant­­ty. Baǵdarlamada, «sonymen birge, azamat­tardyń boıynda sybaılas jem­qorlyqqa qarsy turarlyq mádenıet, sybaılas jemqorlyqty jýytpaıtyn turaqty ımmýnıtet, ony jarııaly túrde aıyptaý bolmaıynsha, qalaǵan nátıjege qol jetkizý múmkin emes. Ár qazaqstandyq, ár otbasy sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres búkil qoǵamnyń, ár azamattyń isi ekenin túsinýi tıis. Sondyqtan bala kúnnen bas­tap Otanǵa degen súıispenshilikke, adamdardy jáne dástúrlerdi qurmetteýge, bilim men eńbekke umtylýǵa, kóregendilik pen adaldyqqa tárbıeleý kerek», dep óte oryndy aıtylyp otyr. Endigi arada bul qaǵıdat ár qazaqstandyqtyń ómirlik qaǵıdatyna, ómir súrý zańy esebindegi ustanymyna aınalýy kerek. Bul úshin kúnbe-kúngi tárbıe men túsinik jumystary kerek. О́ıtkeni, biz endigi arada ulttyń órkenıetti damýy­na kedergi keltiretin jaǵdaı retinde bul qubylysqa qarsy qulshynysty kúsheıtip, jemqorlyqty minez-qulyqtan joıýǵa tıistimiz. Otan taǵdyry úshin asa qajetti osy bir sanalyq krıterııge jetý úshin buǵan áýeli ár otbasy jáne bilim berý salalary zor múddelilik tanytýlary qajet. Jáne de jemqorlyqqa qarsy kúres jumystaryn mektep tárbıesinen bastaǵandy abzal sanaı otyryp, sol tárbıe men bilim berýdegi sybaılas jemqorlyqqa qarsy júıeni qurý úshin pedagogıka, psıhologııa, quqyqtaný, saıasattaný, ekonomıka, mádenıettaný, sondaı-aq áleýmettaný salalarynyń eń úzdik mamandaryn tartý qajet degen «Nur Otan» bul qaǵıdatty máseleni sheshýdiń joldaryn da tereńinen qarastyryp otyr. Jáne de sybaılas jemqorlyqqa qarsy tárbıe júrgizý men bilim berýdiń negizgi mazmuny da «zań», «ádildik» jáne «teń quqyqtyq» sııaqty irgeli túsiniktermen tyǵyz ushtasýǵa tıisti. Eń áýeli árbir qazaqstandyqtyń qoǵam men memleket úshin sybaılas jemqorlyqtyń qaýpin túsiný, sonan soń sybaılas jemqordyń jaǵymsyz beınesin qalyptastyrý, sybaılas jemqorlyq áreketi men moralinen bas tartý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy ómir saltyn qalyptastyrý, quqyqtyq nı­gılızmdi jeńý basty mindet bolsa kerek-ti. Osy bir dáıekti de júıeli áre­ket­ter bolǵanda ǵana qoǵamdaǵy sybaılas jem­qor­lyqqa degen «nóldik» tózimdilik qalyp­ta­sary bar. Partııanyń oıy da, nıeti de osy! Jalpy, halyqtyq partııaǵa aınalyp otyrǵan «Nur Otan» partııasynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy áreket jasaý­dyń asa mańyzdylyǵy men ózek­tiligin jáne qoǵamnyń barlyq kúshin sybaılas jemqorlyqqa qarsy ymyrasyz kúreske jumyldyrý qajettiligine der ýaǵynda basa kóńil bólip kele jatqandyǵy qazaq­standyqtardyń shynaıy rızashyl yqylastaryn týdyryp otyrǵandyǵyn da aıtqandy jón kórdik. «Nur Otan» partııasynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti jandandyrý jónindegi jańa baǵdarlamasy qoǵamda bir serpilis týǵyzdy. Ol serpilis «biz jem­qorlyqty jeńemiz, jemqorlyqqa jol ber­meımiz, bárimiz birigip jemqorlyqqa qar­sy tura alamyz!» degen senim serpilisi edi. Osy bir senim serpilisiniń kúshin álsiretip almaý tetigi de kerek bolar. О́ıt­keni, «sybaılastarda» da kúsh bar! Jáne de olardyń qoldarynda memlekettik basqarý apparattarynyń keıbir yqpaldy ári áser ete alar tetikteri de bar ekendigi taǵy da jasyryn emes. Bıligi men baılyǵy, qu­ryǵy men qarjysy bar yqpaldy sybaı­lastarǵa ne isteı alar ekenbiz degen qoǵam alańdaýshylyǵy da bar. О́ıtkeni, bir kezderi «eger de bir mekemeniń qatardaǵy bireýi paramen qolǵa tússe, sol mekemeni basqaryp otyrǵan basshy óz ornynan óz erkimen ketýi kerek» degen de aıtyldy. Sol birde oryndaldy, birde oryndal­maı jatty. Al bul kelip, qoǵamnyń jemqor­lyqqa qarsy kúresý senimin álsiretkeni de bar. Biz «Nur Otannyń» endigi arada sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń jańa ıdelogııasyn usynyp otyrǵandyǵyn uǵyndyq. Ol – adal eńbek ıdeologııasy! Adal eńbekti qurmetteý aıasyn barynsha keńeıtý arqyly óskeleń urpaqtyń sanasyna adal eńbek, mańdaı terińmen ǵana tapqanyń asyl qundylyq bolatyndyǵyn sińirýimiz kerek. Muny ár bala óz otbasynda kórip, sezinip ósýi jón. Daraqylyqqa salynyp, aramnan tapqan dúnıesin shaıqap iship, jep júrgen ata-analaryn kórip ósken otbasy balalarynyń minez-qulqynda erte qalyptasar dúnıege degen qyzyǵýshylyq kúni erteń sol dúnıeniń quly bolýǵa yqpal etetindigin de oılaıyq. Osy oraıda, «Nur Otan» partııasynyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrý ar men ıman arqyly jú­zege asyrylýy qajet degen oıdy alǵa tarta otyryp, otbasy men qoǵamda dástúrli halyqtyq qanaǵatshyldyq qundy­lyqtardy dáripteý, qanaǵat pen ynsap, ımandylyq, ysyrapshyldyqqa jol bermeý, materıaldyqqa qaraǵanda rýhanı baı­lyqqa basymdyq berý máselesin kóterýi de, sóz joq, toǵyshar sanaǵa da sil­kinis ákeler dep oıladyq. Jáne de «Sybaılas jem­qorlyq joq el – órken­deýshi el» ıdeolo­gııalyq brendin ilgeriletý» máselesi de bizdiń aldaǵy bar jumysymyzdyń ózegine aınalýy kerek. Qazirgi ýaqytta qoǵamdy ekonomıka jáne memlekettik qyzmet pen basqarý salasyndaǵy sybaılas jemqorlyq kóbirek alańdatyp otyrǵan syńaıly. Qarapaıym qaǵıdaǵa súıener bolsaq, ekonomıka árkimniń tirshiligi men kúnkórisi bolsa, memlekettik qyzmet pen basqarý salasy – sol árkimniń óz bolashaǵyna degen seniminiń tiregi. Al endi memlekettik qyzmet pen basqarý salasy sııaqty memleket tireginiń álsireýiniń kez kelgen kórinisi halyqtyń bılikke degen seniminiń álsireýi ekendigin, munyń el táýelsizdigine tıgizer zalaly men qaýpi asa qaterli bolaryn uǵynar kez keldi. «Nur Otan» partııasy eldiń bı­leýshi saıası kúshi retinde óziniń saıa­sı Dok­­trınasynda jazylyp, atap kórse­tilgenindeı, halyqtyń keleshegi men azamattarymyzdyń laıyqty ómir súrýin qamtamasyz etýdegi tarıhı jaýaptylyǵyn taǵy da aıqyn sezine otyryp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy tereń mazmundy da tereń oıly jańa bir tarıhı is-qımyldy bastady. «Sybaılas jemqorlyqty joıý – bizdiń halqymyz ben memle­ketimizdiń irgeli qundylyǵy – Táýelsizdigimizdi nyǵaıtýdyń ózekti shar­ty!» degen tarıhı uranmen joryqqa shyq­qan «Nur Otannyń» biz de sapyndamyz, biz de qataryndamyz! Jabal ERǴALIEV, jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty.