Elimizdiń bas gazeti – «Egemen Qazaqstannan» (6 aqpan 2015 jyl) «Aýyl – altyn tamyr» degen kólemdi maqalany oqyp, óte rıza boldym. Maqala avtory Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA vıse-prezıdenti, akademık Tilektes Espolov degen ultjandy, aýylda ósip-óngen, bilimdi de bilikti azamat eken, aýyl máselesin óte oryndy, der kezinde kóterip otyrǵanyna erekshe súısindim.
Meniń jasym qazir 97-de. Meniń de túp tamyrym – aýylda. Qaraǵandy oblysynyń Aqtoǵaı aýdany, Toǵyzynshy aýylynda týyp-óstim. Jasym ulǵaıǵanmen, jylyna bir-eki ret nemere-shóberemdi ertip, týǵan aýylyma baryp turamyn. Ondaǵy maqsatym – atamekenimniń taza aýasymen tynystap, qumyna aýnap, áke-sheshemniń, týǵan-týysymnyń arýaǵyna baǵyshtap quran oqyp, minajat etý, sonymen birge, qazirgi urpaǵymnyń – nemerelerim men shóberelerimniń aýyldyń qasıetin uǵynyp, ata-baba dástúrinde tárbıelenýine atalyq paryzymmen yqpal etý.
Elbasymyz Nursultan Nazarbaev óziniń strategııalyq baǵdarlamalarynda árdaıym aýyldy órkendetýge, aýylsharýashylyǵyn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jolmen damytýǵa erekshe mańyz beretindigin jaqsy bilemin. «Aýyl amandyǵy – eldiń amandyǵy» degen sózdiń jany bar. Memleketimizde aýyl sharýashylyǵyn, aýyl mádenıetin kóterýge qyrýar qarajat bólip, aýyldyq jerlerde mektepter, aýrýhanalar, mádenıet oshaqtary, basqa da áleýmettik nysandar turǵyzylyp, aýyl halqyn qoldaý maqsatyndaǵy aýqymdy is-sharalar júzege asyrylyp keledi. Degenmen, bul áli jetkiliksiz. Shynyn aıtý kerek, aýyl búgingi zamanaýı baǵytta damı almaı otyr. Aýylda jumyssyzdyq beleń alǵan. Ásirese, jastarǵa qamqorlyq óz dárejesinde emes. Sol sebepti aýyl jastary qalaǵa aǵylýda. Osy jaǵdaı meni qatty alańdatady.
Maqala avtory «búgingi jahandanýǵa bet burǵan álemde biz tól rýhanııatymyzdy damytyp, aýyldy saqtaý – el men jerdi saqtaýdyń ata-babalarymyz kórsetken dana joly dep qabyldaýymyz kerek», deıdi. О́te oryndy aıtady.
Nursultan Ábishuly 1999 jyldy «Urpaqtar sabaqtastyǵyna» arnaǵany el esinde. Aqsaqaldan balaǵa deıingi urpaq- aralyq baılanysty qamtamasyz etken tarıhı tamyrlar tereńdeı berýi kerek. Onsyz jaqsy dástúrimizdi saqtaı almaımyz. Tilektestiń ultjandylyǵyn myna sózinen anyq baıqadym. Ol birinshiden, «Aýyldy kóterý isi – ár qazaqty qadirleý degen ulttyq ustanymdy kórsetedi. Árbir qazaq óziniń ósip-ónip shyqqan aýylyna ıgi qadamdar jasaýdy atamekenge degen perzenttik paryzy ispetti is sanaǵan... Ásirese, aýyldan shyqqan aýqattylardy aýyl balalarynyń arnaýly jáne joǵary oqý oryndarynan aýylyna qajetti mamandyqtar boıynsha bilim alýyna jaǵdaı jasaýǵa jumyldyrý qajet dep sanaımyn. Qazaqtyń márt mesenattary ár zamanda bolǵan jáne bola da beredi degen senimim zor», – deıdi. Aýylǵa ózgeris pen jańalyqty ákeletin bilim men ǵylym. Bul rette Tilektes Espolov basqaratyn Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti memlekettik saıasat ustanymdaryna súıene otyryp, Prezıdentimiz anyqtap bergen naqty strategııalyq baǵyttarmen jumys istep keledi. Bul joǵary oqý orny negizinen aýyl ekonomıkasyn kóterýge qyzmet etetin bilikti kadrlar daıyndaıdy. Aýyldan shyqqan jastar bilim alatyn ýnıversıtet túlekteriniń basym bóligi búginde aýyl zııalylarynyń qataryn qalyptastyrýǵa negiz bola júrip, elimizdiń túkpir-túkpirinde eńbek etýde.
«Bizdiń maqsatymyz, – deıdi avtor, – aýyl-aýyldan kelgen stýdentterimizge tıisti bilim berip qana qoımaı, olardyń El men Jerdiń qasıetin baǵalaıtyn, týǵan topyraqtyń qadirin bilip, aýylyn qadirleıtin jáne sol aýyldyń zııalysyna aınalatyn tulǵa retinde qalyptastyrý». Durys aıtady. Ulttyń bolashaǵy men tiregi bolatyn bilimdi jastardy jumyspen qamtý máselesi Elbasynyń nazarynda ekenin bilemiz. «Dıplommen – aýylǵa!» bastamasy Qazaq eliniń altyn qazyǵy bolǵan aýyl úshin de, jastar úshin de tarıhı usynys bolǵany anyq. Osy jobanyń bir kúndik bolmaı, ómirsheń bolǵanyn qalaımyn. О́ńir basshylary jas kadrlarǵa tolyq jaǵdaı jasap, sol aýylda turaqtap qalýyna ákelik qamqorlyq jasaýy kerek dep esepteımin. Keńes zamanynda Taldyqorǵan oblysynda eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri N.Golovaskıı basqarǵan kolhoz boldy. Júgeri ósiretin osy sharýashylyqta kolhoz basqarmasy óz kadrlaryna barlyq jaǵdaı jasap, olardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaılaryn jasap bergen edi. Áskerge ketken aýyl balalaryna deıin qamqorlyqqa aldy. Olardyń eńbekaqylary saqtalyp, basqa da jeńildikter jasaldy. Qazirgi tańda kadrlarǵa degen osyndaı durys kózqaras qalyptassa nur ústine nur bolar edi ǵoı.
«Dıplommen – aýylǵa!» jobasy boıynsha qalanyń ul-qyzyn da aýylǵa jumysqa tartý máselesi – búgingi kúnniń talaby. Keshe qalada ósip, bilim alǵan jastardyń búgingi aýyldyń tynys-tirshiligimen, ondaǵy halyqtyń minez-qulqymen de tanys bolǵany abzal. О́ıtkeni, bul sol jastardyń bolashaqtaǵy atqaratyn qyzmetteri barysynda eskerýleri tıis mańyzdy máselelerdiń biri bolmaq. Tilektestiń bul pikirine de qosylamyn. Aýyl jurtymen bite qaınasqan azamattardyń boıynda birshama qazaqy minez-qulyq qalyptasyp, qazaqqa tán qasıetter paıda bola bastaıdy. Al ana tilin úırený úshin aýyl taptyrmas mektep ekeni daýsyz. Shynynda da, tórt túligin túletip, egistigin jaıqaltyp, sharýasyn órge súırep otyrǵan aýyl – búgin bir eldiń asyraýshysy, qaınaǵan eńbektiń jáne ulttyq rýhanııattyń kózi ispetti.
Sondaı-aq, avtor «Qazaq halqynyń altyn tamyry – atameken aýyl» ekenin árbir qazaqstandyq jas jete túsinetin ýaqyt keldi. Aýyldaǵy jastarǵa, qaladan keletin jastarǵa jáne aýylǵa qaıta kóship baratyndarǵa uzaq merzimdi jańasha ekonomıkalyq jaǵdaı jasaý baǵdarlamasyn qoǵam bolyp usynýymyz kerek. Ol úshin jastardyń bilimin kúsheıtip, mádenıetin qalyptastyrýda jáne olarǵa azamattyq rýh berýde bilim berý uıymdarynyń orny asa mańyzdy. Qazirgi aýyldyń ál-aýqatyn kóterý, ony naǵyz ispen qoldaıtyn, naqty kómek qolyn sozatyn memlekettik is – ol tyń kózqarastaǵy jańasha túzilip, qabyldanatyn «Aýylym – altyn besigim» baǵdarlamasy bolady degen senimdemin», deıdi. Avtordyń bul usynys-pikirin shyn júrekten qoldaımyn. Aýylǵa bilikti kadrlar daıyndaý jolynda tynbaı eńbek etip, halqynyń múddesin oılaǵan ultjandy azamattar bizge, qoǵamǵa qazir kerek. Al el qamyn jegen osyndaı er-azamattyń usynysyn qoldaý arqyly aýylǵa bilikti kadrlar tartý máselesi sheshilip jatsa, táýelsiz elimizdiń bolashaǵy anyq bolary sózsiz.
Seıithan ISAEV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri,
Almaty oblysynyń, Qarasaı aýdanynyń
Qurmetti azamaty.
