Ǵalym OMARHANOV: “Jýrnalıstiń jumysy ǵalamtordy aqtarýmen bitpeıdi”

“Qasqyr men jýrnalısti asy­raıtyn aıaǵy” degen qanatty sózdiń jany bar. Barmasań, kórmeseń jazar maqalańa derekti qalaı jınaısyń? Sapar kóp. Elde memleket qam­qorlyǵyna alǵys aıtýshylarmen qatar aryz-shaǵym da kezigedi. Baıaǵydaı jumyssyzdyq, aılyq, zeınetaqy, jer, jesir daýyn ǵana qozǵamaıdy, elge kerek, kesek dúnıeler aıtylady. Muqym qazaq táý etetin Qazy-ǵurt taýynyń qaıqańynan asyp tússeńiz, oıda saı jaǵalap otyrǵan aýyl kózińizge ottaı basylar edi. Kil qazaq, jarty orys, jarty ózbegi joq osy “Jińishke” aýyly Shymkenttiń irgesinde otyryp, Qazaqstan telearnalaryn emes, ózbek televıdenıesiniń qyzyǵyn kóredi. Qazaǵynan jeringen túgi joq, telearna kórsetpeıdi. – Qudaı-aý, ózbegi joq aýylda nemerelerimizdiń tili ózbekshe shy­ǵyp keledi. Telearnadan kóretini ózbek mýltfılmderi men kıno­lary bolǵan soń tilderi alashu­barlanyp barady. Biz osy qaı memlekettiń jurtymyz?! Bıesin saýyp, irkitin qaınatyp otyrǵan qońdy aýyldyń aqsaqal­dary ákim bitkendi osylaısha shaý­jaılaı­tyn. Osy olqylyqtyń ornyn tol­tyrý oblys ákimi Asqar Myr­zah­metovtiń enshisine tıdi. Qazir Qa­zy­ǵurttaǵy aǵaıyn tıysh. Balalary, ne­mereleri ózbekshe gápirgendi qoıypty. Jaqynda “Qazaqstan–Shym­kent” telearnasynyń tóraǵasy, bir kezde “Egemen Qazaqstannyń” Pavlodar oblys boıynsha menshikti tilshisi qyzmetin atqarǵan syralǵy dos Ǵalym Omarhanovqa soqtyq. Erdiń jasyn endi eńsergen besas­pap, kánigi, maıtalman jýrnalıstiń jas býynǵa aıtary bar. Bir qy­zyǵy, shabytqa, shyǵarmashylyqqa toly otyz jyldaı ýaqyty Pavlo­darda, oblystyq gazet pen oblys­tyq teledıdarda, oblys ákimdiginiń baspasóz qyzmetinde ótken Ǵalym­nyń kindik qany tamǵan jeri Oń­tústik Qazaqstan oblysy, Ordabasy aýdany ekendigin kópshilik bile bermeıdi. QazMÝ-diń jýrnalıstıka fa­kýltetine mektepten soń túse almaǵan jas jigit aýylǵa kelip, sol kezdegi “Kommýnızm tańy”, búgingi “Ordabasy ottary” gazetinde kor­rek­tordan tilshige deıin birjarym jyl qyzmet jasaǵan. 1984 jyly QazMÝ-diń jýrnalıs­tıka fakýl­tetin bitirgen eki jigit, biri búgingi myqty qalamger, “Aıqyn” gaze­tiniń bas dırektory ári bas redak­tory Nurtóre Júsip ekeýi jolda­mamen Pavlodar oblysyna barady. – Ol gazet “Qyzyl tý” qazir “Saryarqa samaly” dep atalady. Jıyrma jyl boıy jas mamandar kelmegen oblystyq gazet ujymy bizdi jyly qarsy aldy. Biz de jumysqa belsene kiristik. Bes aıdan soń ekeýimiz de bólim meń­gerýshiligine kóterildik. Maqtan­ǵanym emes, tapsyrma túnde me, keshke me, qaı ýaqytta berilse de ta­ńerteń bastyqtyń aldynda jata­tyn. Qazirgi jas jýrnalısterdiń tapsyrmany oryndaýǵa asyǵa qoımaıtyny tańǵal­dyrady, – deıdi Ǵalym baýyrymyz. – Ońtústiktegi alǵashqy bas redaktorymyz belgili qazaq aqyny Narmahan Begalıev bolatyn. Naraǵanyń mektebinen kóp nárse úırendik. Sóz kıesin oılap, aýdarma jasaǵanda da abaı bolatyn edik. Onyń paıdasy Pavlodarda tıdi. Orystanyp ketken oblysta, onyń gazetinde aýdarmanyń neshe atasyn jasadyq. Taǵy bir aıta ketetin nárse, gazette shyńdalǵan jýr­nalıst teledıdarda da, radıoda da jumys isteı alady. Al, teledı­dardan gazetke barǵan jýrnalıstiń jumys istep ketýi ekitalaı. Keıde jumysta ashýlan­ǵanda “Mıkrofon ustaǵannyń bári jýrnalıst emes” degendi aıtyp qalamyn. Biraq bul mamandyqtyń ábden qadirin ketirip júrgender jýrnalıstıka fakýl­tetin bitirmegen, jumysyn jóndep istemek túgili jýrnalıstıkanyń ne ekenin túsinbeıtinder dep oı­laımyn. Kóldeneń qosylǵandar kóbeıip tur. Bárinde emes, kóptegen jas jýrnalısterde izdenis, tal­pynys joq. О́zimiz osylardyń jasynda bas redaktordyń, onyń orynbasarlarynyń tapsyrmasynan bólek ózimizshe izdenetinbiz. Qazirgi jas býynnyń kóbisi kórsetip, baǵyttap bergen tapsyrmańnyń ózin zorǵa oryndaıdy. Internet paıda bolǵaly jalqaýlyq jaılap alǵan sııaqty. Ǵalamtordan qalaǵan aqparatyn alyp, daıyndap berip otyratyn jýrnalıster kóbeıdi. Aqparat alǵan jaqsy. Sol alǵan aqparatty odan ári zertteý, ómirmen baılanystyrý jetpeı jatady. Jýrnalıstiń jumysy buryn materıalǵa kerekti dúnıeni ózi jınaǵanda bitetin edi. – Biraz aýdandar qazaqsha telearnalardy kóre almaımyz dep shaǵym aıtatyn edi. Qazir qalaı? – Oblystyń 97 paıyzy telearnany kórip jatyr. Bul buǵan deıin bolmaǵan. 14 eldi mekende telehabar taratýshy ornatyldy. Oǵan 260 mıllıon teńgeden artyq qarajat bólindi. Sondaı-aq, bizdiń telearnada ǵaryshtyq jyljymaly telestansa bar. Onyń kómegimen biz kez kelgen ýaqytta álemniń barlyq túkpirine tikeleı telehabar taratýǵa múmkindigimiz bar. Bir ǵana mysal, bıyl kóktemde bizdiń óńirde oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bastamasymen dástúrge aınala bastaǵan “Yrys aldy – yntymaq” atty aýqymdy is-shara Qazyǵurt taýynyń eteginde ótti. Osy úlken is-sharaǵa qatysqan “Egemen Qazaqstan” gazetiniń prezıdenti, elge tanymal azamat Saýytbek Abdrahmanovty aldynda ǵana Astanada kezdestirgen jurt: “Sáke, biz sizdi Shymkenttiń tikeleı efı­rinen kórip otyrmyz, Ońtústikke qashan, qalaı baryp qalǵansyz?” dep tańdanys bildiripti. Bul bizdiń telehabar taratýdaǵy jedel­digimiz­diń bir ǵana kórinisi. Sondaı- aq, bizdiń osy qondyrǵylar arqyly Elbasymyzben bolatyn tikeleı efırdi de tolyq qamtamasyz etip júrmiz. – “Joldasyńdy kórset, kim ekendigińdi aıtaıyn” dep aıtyla­tyn naqyl sekildi sóz bar el ishin­de. Al, jýrnalıst Ǵalym Omar­hanovtyń osy qısynǵa salǵanda kimderi bar? – Bizdiń kýrsta saıdyń ta­syndaı jigitter oqydy. Marqum Altynbek Sársenbaev, Prezıdent Ákimshiligi ishki saıasat bólimniń meńgerýshisi Darhan Myńbaı, “Aıqyn” gazetiniń bas redaktory Nurtóre Júsip, “Túrkistan” gazetiniń bas redaktory Shámshi Patteev, “Qazaqstan” gazetiniń bas redaktory Serǵazy Muhtarbek, “Egemen Qazaqstan” gazeti AQ vıse-prezıdenti Erkin Qydyr, bel­gili jazýshy Júsipbek Qorǵasbek sııaqty jigittermen birge oqydyq. Qyzdardan aqyndar Baıan Beketova, Úmithan Altaeva jáne Qarashash Toqsanbaı bar. Elimizdiń bas gazeti – “Egemen Qazaqstanda” kóptegen kýrstastarymyz jemisti jumys istep júr. Dostyq, shyǵarmashylyq baılanys sol birinshi kýrstan bastalyp, áli jalǵasyp keledi. Elýdiń tórine shyǵyp otyrǵanda jańa dos, jaqsy dos taba almaı­myz. Izdemeımiz de. Jas, jaqsy kezde bir-birimizdi taptyq. Endi Qudaı ajyratpasyn degendi kez­deskende aıtyp otyramyz. Bizdiń kýrstyń qyz-jigitteri memleke­timizdiń irgesi berik, shańyraǵy bıik bolýyna hal-qaderinshe úles qosyp keledi. Sol úshin ishteı súısinemiz de. Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.