Keden qyzmeti kemeldenip keledi

Qazaqstannyń keden organdary respýblıka shekaralarynan taýarlar men kólik quraldarynyń zańsyz ótkizilýine tosqaýyl qoıyp, sol arqyly ekonomıkalyq múd­delerdi saqtaýda memleketimizdiń saıası-ekonomıkalyq ómirinde mańyzdy oryn alady. Qyzylorda oblysynyń keden or­gany qurylymynda da ózgerister bolyp, onyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıdy. Qazaqstannyń eko­nomıkalyq damýy, kásipkerlikke ja­sal­ǵan qolaıly jaǵdaılar oblysqa shetel ınvestor­laryn tartty. Bul óz kezeginde kedendik baqylaý departa­mentiniń jumys kólemin ulǵaıtty. Oblysqa keletin júk tasqyny kóbeıdi, keden tólemderi men salyqtarynyń kólemi ósti. Munymen qatar, ekono­mıkalyq-áleýmettik jaǵ­daıy kóteril­gen tutynýshylardyń shet­el taýarla­ryna degen qajettiligi artty. Keden organdarynyń kórsetkishteri jyl saıyn qaryshtap ósti. 2010 jyldyń 1-jartyjyldyǵynda ótken jyldyń osy kezeńimen salys­tyr­ǵanda Qyzylorda oblysynyń syrtqy saýda aınalymynda ósim baıqalyp otyr. Kedendik statıstıka málimetteri boıynsha 2010 jyldyń 1-jartyjyl­dyǵynda syrtqy saýda aınalymy 544 mln. 621 myń AQSh dollaryn qurady, al 2009 jyldyń sáıkes kezeńinde 348 mln. 725 myń dollardy quraǵan, ósim 195 mln. 896 myń dollar, ıaǵnı 56 paıyzdy qurap otyr. Syrtqy saýda aınalymynyń ósimine ımport kóleminiń 3 paıyzǵa, eksport kóleminiń 123 paıyzǵa artýy esebinen qol jetkizilgen. Eksporttyń eleýli ósi­mine 302 mln. 446 myń AQSh dollaryn, neme­se eksporttyń jalpy kóleminiń 88 paıy­zyn quraıtyn munaı jáne munaı ónim­derin, 15 mln. 169 myń AQSh dol­laryn nemese jalpy kólemniń 4 paıy­zyn quraıtyn suıytylǵan gazdy tıeý esebinen qol jetkizilgen. Eksport ósimi, negizinen, ón­diristik ónimderdi, shıkizat­tardy shy­ǵarýǵa jáne olardy eksport­taýdy ulǵaı­týǵa baǵyttalǵan. Búgingi kúnge 5 mlrd. 401 mln. 869 myń teńge quraıtyn boljamdy tapsyr­ma­nyń ornyna memleket kirisine 5 mlrd. 623 mln. 446 myń teńge kedendik tó­lem­der men salyqtar túsirilip, meje 104,1 paıyzǵa oryndaldy. Kedendik tólemder men salyqtardyń túsimi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 1 mlrd. 680 mln. 833 myń teńgege nemese 42,6 paıyzǵa artqan. Kedendik baqylaý komıteti aǵymdaǵy jyldyń 1-jartyjyldyǵynda jalpy 297 mlrd. 485 mln. 229 myń teńge keden­dik tólemder men salyqtar óndirgen. Bul somadaǵy Qyzylorda oblysynyń úlesi 1,6 paıyzdy qurap otyr. Oblys boıynsha respýblıkalyq bıýdjetke óndirilgen salyqtar men min­detti tólemderdiń jalpy túsiminiń ishinde (Ulttyq qorǵa aýdarylǵandy qospaǵanda) kedendik tólemder men salyqtardyń úlesi 62,1 paıyzdy quraıdy. Qyzylorda oblysynyń eksporttyq-ımporttyq áleýetiniń ósýi oblys ekonomıkasynyń qarqyndy damýyna negizdelgen. Indýstrııalandyrý karta­sy­na endirý úshin búgingi tańda oblys boıynsha jalpy somasy 245,9 mlrd. teńgeni quraıtyn 54 joba irikteldi. Olardyń qatarynda aýdandardyń da alar úlesi aıtarlyqtaı. Mine, osyndaı qajettilikten týyndaǵan mindettiń biri – jergilikti kásipker úshin óz óńirinde kedendik resimdeý júrgizýge jaǵdaı jasaý. Ústimizdegi jyldyń 1 maýsymy­nan Aral jáne Shıeli keden beketteri tolyq avto­mattandyrylyp, resimdeý júrgizile bas­tady. Aral, Qazaly, Shıeli jáne Jańa­qorǵan aýdandarynda syrtqy ekonomı­kalyq qyzmetpen shuǵyldana­tyn tulǵa­lar osy keden beketterinen taýaryn re­simdep, kelgen júkti birden óz óndirisine ornalastyratyn múmkindik aldy. Re­simdeýdi júzege asyra bastaǵan alǵashqy eki aıdyń ózinde eki keden beketi júr­gizilgen eksport-ımport operasııalary negizinde bıýdjetke 32 mln. 846 myń 705 teńgeniń keden tólemderi men salyqtary túsirildi. Erkin ÁBIL, Qyzylorda.