AZIADA JARShYSY
“Egemen Qazaqstan” gazetiniń VII Qysqy Azııa oıyndaryna arnalǵan sársenbilik beti
Týdyń qadir-qasıetin shetelge shyqqanda, jat jurtta júrgende aıryqsha sezinesiń. Sary túster aralasqan ashyq kók týdy kórgende eleń ete túsetiniń ras. Qaı eldiń azamaty bolmasyn, áıteýir keýdesinde oty bar adam basqa elde júrgende óz otanynyń týy jelbirep turǵanyn kórgende tula boıyn maqtanysh sezimi kerneıtini jasyryn emes. О́ıtkeni, tý – memlekettiń derbestigin, daralyǵyn aıǵaqtaıtyn sımvoldyń biri ári biregeıi.
Bir eldiń baıraǵy ekinshi bir memlekette jelbireýine, árıne, sebep barshylyq. Máselen, memleket basshylary resmı saparmen basqa elderge barǵanda mindetti túrde sol eldiń baıraǵy saltanatty túrde kóteriledi. Bul úrdis, árıne, saıası turǵydan alyp qaraǵanda mańyzy orasan zor. Bul – bir. Al ekinshiden, bir eldiń jalaýy ekinshi memlekette saltanatty túrde jelbireıtin jer – ol dodaly básekede, dúbirge toly jarysta. Elimizdiń Astana jáne Almaty qalalarynda ótetin VII Qysqy Azııa oıyndary da kún ótken saıyn jaqyndap keledi. Bul sanaýly kúnderden keıin 40-tan astam memlekettiń baıraǵy Qazaq eliniń kók aspanynda jelbireıdi degen sóz.
Syn saǵattarynyń jaqyndap kele jatqany bizdiń de qan aınalysymyz ben júrek soǵysymyzdy jyldamdata túskendeı. Júktelgen mindetterdi jaýapkershilikpen oryndap, jeke-dara memleket retinde ózimizdiń kim ekendigimizdi jahandyq keńistikte dáleldeıtin sát kelgeni anyq. Bul jolǵy oıyndardyń abyroıly, sátti ótýine bárimiz de bir adamdaı jumylýymyz kerek. Romen Rollannyń: “Árbir erjúrek, árbir shynshyl adam óz otanyna abyroı ákeledi”, dep aıtqanyndaı, barshamyz elge tek abyroı alyp kelýimiz kerek degen maqsatpen daıyndalǵanymyz abzal.
BÁSIRELI BÁSEKE
Keshegi Azıadalar shejiresi
Qysqy Azııa oıyndary sport shejiresine 1986 jyldan bastap óz tarıhyn jaza bastady. Eń alǵash Azıada alaýy Japonııanyń “Qar mýzeıi” atalyp ketken Sapporo qalasynda tutandy. Bul qalanyń nege “Qar mýzeıi” atanǵanyn jurt jaqsy biletin shyǵar. Jyl saıyn Sapporo qalasynda halyqaralyq deńgeıde qardan músin jasaý festıvali ótedi. 1973 jyldan bastap qar merekesine oraı álemdik deńgeıde ótkizilip kele jatqan osy festıvalge jyl saıyn ortasha eseppen 5 tonnalyq úlken máshınemen 5832 ret tasyǵanda 29160 tekshe metr qar ketedi eken. Sapporoda qar ár jyly árqalaı mólsherde túsedi. Eger qar juqa tússe, 36 km-lik qashyqtyqtaǵy qar qalyń jaýatyn taýly aımaqtardan tasylady. Qardan músin jasaýǵa dúnıe júziniń túkpir-túkpirinen músinshiler keledi. Jasalǵan músinderden kólemi ájeptáýir qalashyq salynady. Al bul qalashyqqa keletin týrısterdiń sany da jeterlik. Olarǵa arnalyp qardan jasalǵan túrli-túrli dúkender, oıyn-saýyq oryndary qyzmet kórsetedi. Bir jaǵynan qar merekesi Sapporo qalasynyń qara qorjynyna eleýli kirister de salyp ketetin kórinedi. Minekı, osyndaı qysy ásem, aýa raıy jaıly Sapporo qalasynda irkes-tirkes eki Azıada ótkizilgen bolatyn.
Alǵashqy Azıadaǵa Sapporo qalasynda jeti memlekettiń saıypqyrandary sporttyń jeti túrinen synǵa túsken. 425 sportshy qatysqan bul jarysta Japonııa birinshi oryndy ıelengen bolatyn. Al arada 4 jyl ótkennen keıin, ıaǵnı 1990 jyly 9 naýryz kúni on memleketten kelgen sportshylar taǵy da Sapporo qalasynda bas qosty. Bul joly da 18 altyn, 16 kúmis, 13 qola medaldi qanjyǵalaryna baılaǵan japondyqtar jalpykomandalyq esepte birinshi oryndy eshkimge bere qoımady. Osy jyly alǵashqy ret Azıadaǵa arnalǵan poshta markasy shyǵaryldy.
Sodan baryp III Qysqy Azııa oıyndary 6 jyl ótkennen keıin, 1996 jyly Qytaıdyń Harbın qalasynda ótkizildi. Bul qalanyń da álem aldynda óz bedeli, ereksheligi bar. Qytaıdyń kóne tarıhynan syr shertetin kóptegen jádigerlerdi osy qaladan kezdestirýge bolady. Dúnıe júzine Harbın óziniń “Shyǵystyń muz qalasy”, “Shyǵystaǵy Máskeý” degen attarymen áıgili. Azıadanyń baıraǵy jelbiregen Harbın qalasynda 16 elden kelgen 660 sportshy 7 sport túrinen saıysqa tústi. Dál osy jyly elimizdiń týy alǵash ret qysqy Azııa oıyndary alańynda jelbiredi. Birinshi ret qatysqanymyzben, júldeli oralǵanymyz áli esimizde. 14 altyn, 9 kúmis, 8 qola medal alǵan otandastarymyz alǵashqy dodada ekinshi oryndy ıelengeni barshamyzdy qýantqan edi.
IV Azıadany ótkizý múmkindigi 1999 jyly Ońtústik Koreıanyń Kangvon qalasyna buıyrdy. Kangvon – Ońtústik Koreıanyń iri qalalarynyń biri. Tarıhı mańyzy joǵary Kangvon tek tehnıkalyq óndirisi jaǵynan ǵana emes, tabıǵatynyń ásemdigimen de ataǵy álemge jaıylǵan, týrıster kóp keletin jer. Kangvonda 21 memlekettiń 800-ge tarta sport qyrandary baq synasty. Qazaqstan bul joly 10 altyn, 8 kúmis, 7 qolany oljalap Qytaı, Ońtústik Koreıadan keıingi úshinshi orynǵa taban tiredi.
2003 jyly V Azıada Japonııanyń Aomorı qalasynda ótkizilgen bolatyn. Bul qala japon halqynyń tarıhyn tereńge boılatady. Japonııanyń eń alǵashqy alma aǵashy osydan 130 jyl buryn Aomorı qalasynda otyrǵyzylǵan. Sodan beri Aomorı Japonııanyń alma óndirisinde orny aıqyn qala bolyp eseptelinedi. Aomorıde ótken V Azıadaǵa 29 memleketten kelgen myńnan astam sport ókilderi jınaldy. Bizdiń elimiz osy joly tórtinshi oryndy ıelendi. Qorjynymyzǵa 7 altyn, 7 kúmis, 6 qola medal tústi.
Al 2007 jyly Qytaıdyń Chanchýn qalasynda ótkizilgen VI Qysqy Azııa oıyndarynda Qazaqstan 6 altyn, 6 kúmis, 6 qola medal ıelenip, taǵy da tórtinshi tuǵyrǵa taban tiredi.
Minekı, Azıadanyń qysqasha tarıhy osyndaı. Qarap otyrsaq, Azııanyń kóptegen elderiniń ishinde Qazaqstannyń nátıjesi jaman emes ekendigi kórinedi. Alda ózimizde bolatyn VII Qysqy Azııa oıyndary qalaı óter eken degen suraq árkimniń de kókeıinde júrgeni belgili. Al bul endi ýaqyt enshisindegi másele. Sportshylarymyzǵa tek sáttilik tileıik.
Azııa Olımpıada keńesiniń sheshimi
Bul oıyndy ótkizýde bizdiń utatyn tustarymyz óte kóp. Máselenkı, Azıadany ótkizý barysynda Azııa qurlyǵyn bylaı qoıǵanda, álem jurtshylyǵynyń nazary bizge aýady. О́zimizdiń bedelimizdi eseleı kóteremiz. “Borattar” dep oılap júrgenderdiń Qazaqstan týraly, qazaq týraly oılary ózgeredi, sanasy, kózqarastary keńeıedi. Sodan keıingisi, Azıada arqyly týrızmimizdi damyta alamyz. El tanylady, qazaq tanylady, ulttyq bolmysymyz aıshyqtala túsedi. Bul bir jaǵynan bir oqpen birneshe qoıandy atyp alǵanmen teń nárse.
VII Qysqy Azııa oıyndarynyń ótý ornyn tańdaý máselesine kelsek, 2006 jyly 5 qańtar kúni kezekti Azıadanyń astanasy retinde tańdaý Almaty qalasyna tústi. 4 naýryzda Kýveıtte Azııa Olımpıada keńesiniń prezıdenti Sheıh Ahmad ál-Fahad ál-Sabah, elimizdiń Ulttyq olımpıada komıtetiniń bas hatshysy Tımýr Dosymbetov jáne Almaty qalasynyń sol kezdegi ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov úsh jaqty kelisim qujattaryna qol qoıǵan bolatyn. Odan keıin 2007 jyly qańtardyń 28-i men aqpannyń 3-i aralyǵynda Qytaıdyń Chanchýn qalasynda VII Qysqy Azııa oıyndarynyń Qazaqstanda ótetini belgili bolyp, jarystyń jabylýynan keıin Azıadanyń jalaýy saltanatpen Almaty qalasyna tabystaldy. Odan keıin baryp dál sol jyly, dálirek aıtqanda, 29 qazanda Makaoda ótken Azııa Olımpıada keńesiniń 51-sessııasynda osy uıymnyń atqarýshy komıtet músheleri Azıadany Almaty qalasymen birge Astanada ótkizý týraly Qazaqstan tarapynyń ótinishin maqul kórip, VII Qysqy Azııa oıyndary Astana jáne Almaty qalalarynda ótetin bolyp uıǵaryldy. Jalpy, munyń barlyǵyn aıtyp otyrǵan sebebimiz, Azıadany ótkizý quqyǵynyń bizge ońaıshylyqpen kelmegendigin nazarǵa salý. Talqy barysynda qyzý aıtystyń da bolǵanyn kóz aldymyzǵa elestete alamyz. Sóıtip, 2011 jyly 30 qańtar men 6 aqpan aralyǵynda Astana men Almatyda ótetin VII Azıada Qazaqstannyń tarıhynda asa mańyzdy sporttyq oqıǵa retinde qalatynyna, bul kúnniń qazaq shejiresinde altyn áriptermen jazylatynyna esh kúmán joq.
Dúbirli dodaǵa daıyndyq
Azıada jaqyndaǵan saıyn Týrızm jáne sport mınıstrligi jýrnalıstermen kóptegen kezdesýler ótkizip keledi. Dittegenderi, árıne, BAQ arqyly halyqqa Azıadaǵa daıyndyq barysyn tanystyrý. Azıadaǵa baılanysty maqalalar da, suhbattar da, teleradıo habarlar da meılinshe kóbeıip keledi. Bul – qýanýǵa turarlyq nárse. Azıadaǵa tikeleı jaýapty vedomstvo basshylarynyń málimdeýi boıynsha, osyǵan deıingi VII Qysqy Azııa oıyndaryna baılanysty atqarylǵan jumystar aıtarlyqtaı kórinedi.
“Mindet degenimiz – synaý men tańdaý” dep fransýz fılosofy Jıl Delezdyń aıtqanyndaı, basymyzǵa túsken jaýapkershilikti meılinshe tııanaqty, jınaqy, sátti ótkizýge tıispiz. О́ıtkeni, Azıadaǵa memleket jetkilikti qarjy bólip otyr. Azıadanyń kezekti oıyndary Almatyda ótetindigi belgili bola bastaǵan sátten bastap-aq, Úkimet basshysy K.Másimov tóraǵalyq etetin uıymdastyrý komıteti quryldy. Sodan bastap Azıadaǵa daıyndyq máselesi el Úkimetiniń kún tártibindegi mańyzdy máselelerdiń birine aınaldy. Sondaı-aq qyzý daıyndyqty neǵurlym erte bastasa, elimizge soǵurlym paıdaly ekendigin bilgen Týrızm jáne sport mınıstrligi de barlyq jumystarǵa belsene aralasyp ketti. Onyń janynan qurylǵan Qysqy Azııa oıyndary dıreksııasy jáne onyń Almaty qalasyndaǵy fılıaly jumys isteıdi. Astana jáne Almaty ákimdikteri de kóptegen sharýalarǵa bas-kóz bolatyn bolyp uıǵaryldy.
Qysqy Azııa oıyndary degende, birinshi orynda turǵan másele jarysqa qajetti sporttyq nysandardyń qurylysyn álemdik sport keshenderiniń talabyna saı sapaly etip salyp, ony óz ýaqytynda aıaqtaý bolyp otyr. Jańǵyrtýdy qajet etetin nysandardyń jumysyn da der kezinde tııanaqtap, qoldanysqa engizý qajet. Osy máselege baılanysty sport nysandarynyń jaı-kúıin baıandap ótkendi jón kórip otyrmyz. Azıadany joǵary deńgeıde ótkizý úshin Astana qalasynda 30 myń adamǵa arnalǵan jabyq fýtbol stadıony 2009 jyly elordanyń týǵan kúni merekesine oraı ashylǵandyǵy belgili. Bul nysanda Azıadanyń saltanatty ashylý rásimi josparlanyp otyr. Odan keıingisi 10 myń adamǵa arnalǵan jabyq muz aıdyny stadıony. Muny konkımen syrǵanaý jabyq stadıony dep te ataıdy. Bul stadıon – VII Qysqy Azııa oıyndaryn ótkizetin ekinshi jańa nysannyń biri. Bul jerde konkımen jarysý, short-trek, hokkeı, tuǵyrdan sekirý, mánerlep syrǵanaý sııaqty sport túrlerinen doda ótkizýge bolady. Konýs tárizdes atalmysh ǵımaratta stadıonnan basqa qonaq úı men fıtnes qyzmeti jumys isteıdi. “Qazaqstan” sport saraıy eshkimge de tańsyq bola qoımas. Osyǵan deıin kóptegen halyqaralyq sport oıyndaryn ótkizgen bul sport kesheninde jańartý, qaıta jabdyqtaý syndy jumystar da aıaqtalýǵa jaqyn.
Al endi Almatydaǵy nysandarǵa kezek bersek, Almatynyń Balýan Sholaq atyndaǵy sport jáne mádenıet saraıy kúrdeli jóndeý jumystarynan keıin bul jerde áıelder arasyndaǵy shaıbaly hokkeı boıynsha jarys ótkiziledi. “Medeý” bıik taý sport keshenine toqtalsaq, munda da kúrdeli jóndeý jumystary jan-jaqty, tolyq júrgizildi. Máselen, burynǵy paıdalanylmaıtyn jerlerge boks, kúres, basketbol, mını-fýtbol, jattyǵýǵa arnalǵan zaldar salyndy. Basqa da qoǵamdyq oryndar, jappaı syrǵanaý vestıbıýli, murajaı qaıta jasalynyp, qalpyna keltirildi. Kórermenderge arnalǵan minberdegi oryndyqtar jańasyna aýystyryldy. Keshendi jylytý, jeldetý, sýmen qamtamasyz etý jáne kanalızasııa joldary da qalpyna keltirildi. Muz aıdyny da zaman talabyna saı quraldarmen – jaryq túsirý, kúzet, beınebaqylaý, elektrondyq tablo, televızııalyq, foto júıeler, saǵattandyrý, dybys berý syndy qosymsha qurylǵylarmen jabdyqtaldy.
Odan keıingi nysan – Shańǵy tramplınderiniń halyqaralyq kesheni. Bul jerde balalarǵa arnalǵan jattyǵý alańdarynan bastap, stadıon, medıa ortalyq, jas sekirýshilerdi daıarlaıtyn mektep, 25 metrlik jabyq joldy basseın, aspaly jol, minberlerge aparatyn jol aıryǵyna deıin qamtylǵan. Keshen Almaty qalasynyń ońtústik bóligine qaraı ornalasqan. “Shymbulaq” taý shańǵysy bazasyna kelsek, munda taý shańǵysy men frıstaıl boıynsha jarystar ótkizý josparlanyp otyr. Qazirgi tańda bul jerde taý shańǵysy trassalarynda qar tómpeshikteri ornatylyp, aspaly jol arqandaryn aýystyrý jumystary júrip jatyr. Azıadaǵa baılanysty sondaı-aq shańǵy-bıatlon stadıonynda oıyndar júrgiziledi. Munda bıatlon, shańǵyda sporttyq beıimdelý sııaqty jarystar ótetin bolady. Minekı, bul nysandardyń tolyq aıaqtalýyna da az ýaqyt qaldy. Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Talǵat Ermegııaev Azıadanyń daıyndyǵyna arnap bergen bir esebinde: “2011 jyly elimizde ótetin Qysqy Azııa oıyndary nysandarynyń josparlanǵan jóndeý jumystarynyń 60 paıyzy oryndaldy. Atalǵan jumystarǵa 48 mlrd.teńge jumsalsa, 2010 jyly 33 mlrd. teńgeni ıgerý kózdelip otyr. Biz Azıadanyń negizgi nysandaryn bıylǵy jyldyń shilde aıynda tapsyrdyq. Osyǵan oraı taıaý kúnderi qysqy oıyndar nysandarynyń barlyǵy boıynsha testilik jarystardyń tizbesi jasalady. Osy testilik jarystar ótkizý daıyndyq sheńberinde sport federasııalarymen, tóreshiler brıgadasymen jáne jarystyń halyqaralyq menedjerlerimen tııanaqty jumystar júrgizilmek”, – dep naqty atap ótken bolatyn.
Qurylys nysandarynan basqa, taǵy da kóptegen daıyndyq jumystary júrgizilýde. Mysaly, Azıada nysandaryn elektrmen jabdyqtaý úshin 9 kishi stansalar jańartylyp, salynyp elektr taratý jelileri tartylýda.
Daıyndyq jumystary Almatynyń medısına qyzmetkerleriniń arasynda da qyzý júrip jatyr. Azıadaǵa oraı aǵylshyn tilin úırene bastady. Túsinistik ornyǵý úshin til bilýdiń orny asa mańyzdy. Sol sebepti medısına qyzmetkerleri 3 aılyq oqytý kýrstaryna baratyn bolady. Almaty óńirlik qarjy ortalyǵy qyzmetin retteý agenttigi uıymdastyrǵan bul jobany Almaty qalasynyń aımaqtyq qarjy ortalyǵy akademııasy júzege asyrady.
Azıada – álem aldynda óziniń bedeli bar Olımpııalyq oıyn bolǵandyqtan, Azııa Olımpııa keńesiniń de daıyndyq jumystaryndaǵy biraz usynystaryna qulaq túrgen abzal. Máselen, atalmysh keńes Astana dıreksııasyna qysqy Azıada onyń tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan estafeta alaýyn ótkizýdi tapsyryp otyr. Jospar boıynsha 2010 jylǵy 31 jeltoqsannan 2011 jyldyń 1 qańtaryna qaraǵan túni Azııa Olımpııalyq keńesiniń shtab-páteri ornalasqan Ál-Kýveıtte olımpııalyq estafetanyń alaýy jaǵylady. Bul saltanatty shara barlyq respýblıkalyq telearnalardan tikeleı translıasııalanady. Alaý 2 qańtar kúni VI Qysqy Azııa oıyndary ótken Chanchýn qalasyna jetkizilip, kelesi kúni, ıaǵnı 3 qańtarda Almatyǵa ákelinedi. Estafeta alaýyn saltanatty qarsy alý sharasy elimizdiń basqa da aımaqtaryna kezekpen jiberiledi. 27 kún boıy alaý Qazaqstandy aralap, 30 qańtar kúni Astanaǵa jetkiziledi. Elorda kóshelerinen ótip, “Astana-Arena” stadıonynda Azıadanyń ashylý saltanatynda bul estafeta óz máresine jetedi. Azıada alaýy estafetasyna 2030 adam qatysady degen áńgime bar.
Azıadaǵa kelgen qonaqtarǵa qyzmet kórsetý, olarǵa arnalǵan mádenı is-sharalar qandaı bolmaq degen saýalǵa jaýap izdep kórelik. Vedomstvo baspasóz qyzmetiniń málimetterine qaraǵanda, Azıada kezinde Astananyń ózine alys-jaqyn shetelderden 2,5 myńnan astam qonaq keledi eken. Onyń 500-ge jýyǵy resmı qonaqtar, 800-i sportshylar, jattyqtyrýshylar, sport tóreshileri bolýy múmkin. Sondaı-aq myńǵa jýyq arnaıy tirkeýden ótken sheteldik jýrnalıster men 300 respýblıkalyq jáne qalalyq BAQ ókilderi bolady. Azıadanyń baspasóz ortalyǵyn “Dýman” qonaq úıinde ornalastyrý josparlanyp otyr. Sheteldik jýrnalıster osy qonaq úıde jaıǵasatyn bolady.
Mádenı sharalardyń barlyǵy “Mádenı Azıada” baǵdarlamasynyń aıasynda ótkiziledi. Shetelden kelgen qonaqtarǵa arnap konsertter, kórmeler, oıyn-saýyq keshteri uıymdastyrylady. Muz qalashyqtar ulttyq bolmysymyzdan syr shertetin oıý-órnektermen, ulttyq naqyshtaǵy beınelermen bezendiriledi. Bul da bolsa qazaqtyń mádenı muralary men ulttyq qundylyqtaryn nasıhattaýdaǵy óte utymdy joba bolmaq. Elordanyń basty ári kólemi jaǵynan iri bolyp sanalatyn muz qalashyǵy “Qazaq eli” monýmentiniń alańynda jasalady dep kútilýde. Bul muz qalashyǵy “Muzdy alaý jalyny” dep atalatyn bolady. Azıada qarsańynda elimizdiń árbir óńirinde sport, Azıada taqyryby aıasynda kóptegen festıvalder, jarystar uıymdastyrý kózdelýde. Baıraqty báseke men mádenı is-sharalardyń toǵysýy kelgen qonaqtarǵa ǵana emes, Qazaqstan halqyna da qaıtalanbas úlken áser qaldyratyny sózsiz.
Oıyn qarsańynda qatysýshylardy tirkeý sharalaryn júrgizý, ornalastyrý jáne tasymaldaý jumystary úshin logıstıkalyq ortalyq uıymdastyrylady. Bul jerde qosymsha qyzmet kórsetý túrleri, vızalyq qoldaý, júkterdiń jetkizilimi, tehnıkalyq kamtamasyz etý máseleleri óz sheshimin tabady. Osyndaı jáne taǵy basqa da qyzmet kórsetý úshin 2,5 myń eriktiler jumyldyrylady. Kelgen qonaqtarǵa, Azıadanyń sátti ótýine eriktilerdiń tıgizer kómegi orasan zor. Eriktilerdiń kómegi qaıtarymsyz, óz erkimen júzege asyrylady. Olardy aqparattarmen qamtamasyz etý úshin, qyzmet kórsetý túrlerin anyqtap bilý úshin arnaıy oqytý kýrstary ótkiziledi. Mundaı shara 2008 jyly Beıjińde ótken jazǵy Olımpııa oıyndarynda qolǵa alynǵan bolatyn. Nátıjesi jaman bolǵan joq.
Endigi kezek sport oıyndary týraly bolmaq. Qysqy Azııa oıyndaryn ótkizý boıynsha uıymdastyrý komıteti K.Másimovtiń tóraǵalyq etýimen Azıadanyń jalpy jarystar baǵdarlamasyn maquldaǵan. Bul baǵdarlama boıynsha 65 medal jıyntyǵy oınalatyn sporttyń 11 túrinen jarystar ótkiziledi. Oǵan shaıbaly hokkeı, dopty hokkeı, konkımen júgirý, shańǵy jarysy, bıatlon, mánerlep syrǵanaý, shańǵymen tuǵyrdan sekirý taý shańǵysy, frıstaıl, shorttrek sııaqty sport túrleri kiredi.
Azıada jaqyndaǵan saıyn, kóshe boıynda kóptegen jarnama taqtaıshalaryn kózimiz jıi shalatyn boldy. VII Qysqy Azııa oıyndarynyń logotıpi de kózge birden túsedi. Nazar aýdarǵan jurtshylyqtyń kóbisi logotıpti kóshpeli arba dońǵalaǵynyń sýretine uqsatady. Iá, jalpy syrtqy pishini geraldıkalyq ónerdiń týyndysy retinde dońǵalaqqa uqsaǵan pishin kún belgisin bildiredi jáne ózine ómir men qýat syılaıtyn kún kóziniń sáýlesin elestetýge bolady. Osy logotıptiń tústik úılesimdiligi týraly sóz qozǵasaq, sýyq kók tús pen jyly qyzyl tústiń astasqany beker emes. “Bul eki tús te dınamıka men kóterińki kóńil-kúıdi kúsheıtetin tústerge jatady”, deıdi jobany úılestirýshiler. Al logotıptiń joǵary tusynda jarqyraǵan qyzyl kún barlyq Azııanyń Olımpııalyq oıyndar emblemasynda kezdesedi jáne onyń ajyramas bóligi bolyp tabylady.
“Maqsaty birdiń – rýhy bir!”
Osyndaı uranmen shyqqan Azıada plakattaryn elorda kósheleriniń kez kelgen jarnama taqtaıshasynan kóre alasyzdar. Al plakattyń ústindegi qar barysyn ańǵarý tipten de qıyn emes. Dál osy qar barysy VII Qysqy Azııa oıyndarynyń boıtumary bolyp eseptelindi. Ony durys taldaýdyń ózine úlken qyraǵylyq pen talǵam kerek. О́ıtkeni, kez kelgen oıynnyń talısmanynan oıyndy ótkizgen eldiń biregeı rýhyn ańǵarýǵa bolady. Saqtardyń mıfologııasynda barys ádildiktiń qorǵany retinde kórsetiledi. Azıadanyń qar barysyna halyqaralyq ataý retinde “Irbıs” sózi alyndy. Odan keıin erkeletken maqsatta “Irbı” bolyp ózgertildi. Irbı barysy – kóńildiliktiń, batyldyqtyń, jarqyndylyqtyń, ádildiktiń, kúshtiliktiń, baýyrmalshylyqtyń sımvoly.
Jalpy, kez kelgen Olımpııa oıyndarynda baqylaýshy uıymdardyń dopıngke qarsy uıymdasqan is-áreketteri meılinshe jıileı túsedi. Bul jolǵy elimizde ótetin Qysqy Azııa oıyndarynda da mundaı qatań baqylaý júzege asatyny daýsyz. Búginde Azııa Olımpııalyq keńesi AWAGOC-tiń 5 ofıserine sertıfıkattar tapsyrdy. Oıynǵa deıin taǵy da 17 ofıserdi daıyndaý josparlanýda. Elimiz antıdopıngtik zerthana WADA akkredıtasııasyn alýǵa tehnıkalyq jaǵynan tolyq daıyn. Osyǵan deıingi WADA-nyń daıyndyq jumystaryna da oń baǵa berilgen bolatyn. Oıyndy ádil ótkizýge Qazaqstan tarapy da, qazylar men ofıserler de atsalysatyn bolady.
Araı ÚIRENIShBEKQYZY.
Qysqy Azııa oıyndary sport shejiresine 1986 jyldan bastap óz tarıhyn jaza bastady. Eń alǵash Azıada alaýy Japonııanyń “Qar mýzeıi” atalyp ketken Sapporo qalasynda tutandy. Bul qalanyń nege “Qar mýzeıi” atanǵanyn jurt jaqsy biletin shyǵar. Jyl saıyn Sapporo qalasynda halyqaralyq deńgeıde qardan músin jasaý festıvali ótedi. 1973 jyldan bastap qar merekesine oraı álemdik deńgeıde ótkizilip kele jatqan osy festıvalge jyl saıyn ortasha eseppen 5 tonnalyq úlken máshınemen 5832 ret tasyǵanda 29160 tekshe metr qar ketedi eken. Sapporoda qar ár jyly árqalaı mólsherde túsedi. Eger qar juqa tússe, 36 km-lik qashyqtyqtaǵy qar qalyń jaýatyn taýly aımaqtardan tasylady. Qardan músin jasaýǵa dúnıe júziniń túkpir-túkpirinen músinshiler keledi. Jasalǵan músinderden kólemi ájeptáýir qalashyq salynady. Al bul qalashyqqa keletin týrısterdiń sany da jeterlik. Olarǵa arnalyp qardan jasalǵan túrli-túrli dúkender, oıyn-saýyq oryndary qyzmet kórsetedi. Bir jaǵynan qar merekesi Sapporo qalasynyń qara qorjynyna eleýli kirister de salyp ketetin kórinedi. Minekı, osyndaı qysy ásem, aýa raıy jaıly Sapporo qalasynda irkes-tirkes eki Azıada ótkizilgen bolatyn.
Alǵashqy Azıadaǵa Sapporo qalasynda jeti memlekettiń saıypqyrandary sporttyń jeti túrinen synǵa túsken. 425 sportshy qatysqan bul jarysta Japonııa birinshi oryndy ıelengen bolatyn. Al arada 4 jyl ótkennen keıin, ıaǵnı 1990 jyly 9 naýryz kúni on memleketten kelgen sportshylar taǵy da Sapporo qalasynda bas qosty. Bul joly da 18 altyn, 16 kúmis, 13 qola medaldi qanjyǵalaryna baılaǵan japondyqtar jalpykomandalyq esepte birinshi oryndy eshkimge bere qoımady. Osy jyly alǵashqy ret Azıadaǵa arnalǵan poshta markasy shyǵaryldy.
Sodan baryp III Qysqy Azııa oıyndary 6 jyl ótkennen keıin, 1996 jyly Qytaıdyń Harbın qalasynda ótkizildi. Bul qalanyń da álem aldynda óz bedeli, ereksheligi bar. Qytaıdyń kóne tarıhynan syr shertetin kóptegen jádigerlerdi osy qaladan kezdestirýge bolady. Dúnıe júzine Harbın óziniń “Shyǵystyń muz qalasy”, “Shyǵystaǵy Máskeý” degen attarymen áıgili. Azıadanyń baıraǵy jelbiregen Harbın qalasynda 16 elden kelgen 660 sportshy 7 sport túrinen saıysqa tústi. Dál osy jyly elimizdiń týy alǵash ret qysqy Azııa oıyndary alańynda jelbiredi. Birinshi ret qatysqanymyzben, júldeli oralǵanymyz áli esimizde. 14 altyn, 9 kúmis, 8 qola medal alǵan otandastarymyz alǵashqy dodada ekinshi oryndy ıelengeni barshamyzdy qýantqan edi.
IV Azıadany ótkizý múmkindigi 1999 jyly Ońtústik Koreıanyń Kangvon qalasyna buıyrdy. Kangvon – Ońtústik Koreıanyń iri qalalarynyń biri. Tarıhı mańyzy joǵary Kangvon tek tehnıkalyq óndirisi jaǵynan ǵana emes, tabıǵatynyń ásemdigimen de ataǵy álemge jaıylǵan, týrıster kóp keletin jer. Kangvonda 21 memlekettiń 800-ge tarta sport qyrandary baq synasty. Qazaqstan bul joly 10 altyn, 8 kúmis, 7 qolany oljalap Qytaı, Ońtústik Koreıadan keıingi úshinshi orynǵa taban tiredi.
2003 jyly V Azıada Japonııanyń Aomorı qalasynda ótkizilgen bolatyn. Bul qala japon halqynyń tarıhyn tereńge boılatady. Japonııanyń eń alǵashqy alma aǵashy osydan 130 jyl buryn Aomorı qalasynda otyrǵyzylǵan. Sodan beri Aomorı Japonııanyń alma óndirisinde orny aıqyn qala bolyp eseptelinedi. Aomorıde ótken V Azıadaǵa 29 memleketten kelgen myńnan astam sport ókilderi jınaldy. Bizdiń elimiz osy joly tórtinshi oryndy ıelendi. Qorjynymyzǵa 7 altyn, 7 kúmis, 6 qola medal tústi.
Al 2007 jyly Qytaıdyń Chanchýn qalasynda ótkizilgen VI Qysqy Azııa oıyndarynda Qazaqstan 6 altyn, 6 kúmis, 6 qola medal ıelenip, taǵy da tórtinshi tuǵyrǵa taban tiredi.
Minekı, Azıadanyń qysqasha tarıhy osyndaı. Qarap otyrsaq, Azııanyń kóptegen elderiniń ishinde Qazaqstannyń nátıjesi jaman emes ekendigi kórinedi. Alda ózimizde bolatyn VII Qysqy Azııa oıyndary qalaı óter eken degen suraq árkimniń de kókeıinde júrgeni belgili. Al bul endi ýaqyt enshisindegi másele. Sportshylarymyzǵa tek sáttilik tileıik.
Azııa Olımpıada keńesiniń sheshimi
Bul oıyndy ótkizýde bizdiń utatyn tustarymyz óte kóp. Máselenkı, Azıadany ótkizý barysynda Azııa qurlyǵyn bylaı qoıǵanda, álem jurtshylyǵynyń nazary bizge aýady. О́zimizdiń bedelimizdi eseleı kóteremiz. “Borattar” dep oılap júrgenderdiń Qazaqstan týraly, qazaq týraly oılary ózgeredi, sanasy, kózqarastary keńeıedi. Sodan keıingisi, Azıada arqyly týrızmimizdi damyta alamyz. El tanylady, qazaq tanylady, ulttyq bolmysymyz aıshyqtala túsedi. Bul bir jaǵynan bir oqpen birneshe qoıandy atyp alǵanmen teń nárse.
VII Qysqy Azııa oıyndarynyń ótý ornyn tańdaý máselesine kelsek, 2006 jyly 5 qańtar kúni kezekti Azıadanyń astanasy retinde tańdaý Almaty qalasyna tústi. 4 naýryzda Kýveıtte Azııa Olımpıada keńesiniń prezıdenti Sheıh Ahmad ál-Fahad ál-Sabah, elimizdiń Ulttyq olımpıada komıtetiniń bas hatshysy Tımýr Dosymbetov jáne Almaty qalasynyń sol kezdegi ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov úsh jaqty kelisim qujattaryna qol qoıǵan bolatyn. Odan keıin 2007 jyly qańtardyń 28-i men aqpannyń 3-i aralyǵynda Qytaıdyń Chanchýn qalasynda VII Qysqy Azııa oıyndarynyń Qazaqstanda ótetini belgili bolyp, jarystyń jabylýynan keıin Azıadanyń jalaýy saltanatpen Almaty qalasyna tabystaldy. Odan keıin baryp dál sol jyly, dálirek aıtqanda, 29 qazanda Makaoda ótken Azııa Olımpıada keńesiniń 51-sessııasynda osy uıymnyń atqarýshy komıtet músheleri Azıadany Almaty qalasymen birge Astanada ótkizý týraly Qazaqstan tarapynyń ótinishin maqul kórip, VII Qysqy Azııa oıyndary Astana jáne Almaty qalalarynda ótetin bolyp uıǵaryldy. Jalpy, munyń barlyǵyn aıtyp otyrǵan sebebimiz, Azıadany ótkizý quqyǵynyń bizge ońaıshylyqpen kelmegendigin nazarǵa salý. Talqy barysynda qyzý aıtystyń da bolǵanyn kóz aldymyzǵa elestete alamyz. Sóıtip, 2011 jyly 30 qańtar men 6 aqpan aralyǵynda Astana men Almatyda ótetin VII Azıada Qazaqstannyń tarıhynda asa mańyzdy sporttyq oqıǵa retinde qalatynyna, bul kúnniń qazaq shejiresinde altyn áriptermen jazylatynyna esh kúmán joq.
Dúbirli dodaǵa daıyndyq
Azıada jaqyndaǵan saıyn Týrızm jáne sport mınıstrligi jýrnalıstermen kóptegen kezdesýler ótkizip keledi. Dittegenderi, árıne, BAQ arqyly halyqqa Azıadaǵa daıyndyq barysyn tanystyrý. Azıadaǵa baılanysty maqalalar da, suhbattar da, teleradıo habarlar da meılinshe kóbeıip keledi. Bul – qýanýǵa turarlyq nárse. Azıadaǵa tikeleı jaýapty vedomstvo basshylarynyń málimdeýi boıynsha, osyǵan deıingi VII Qysqy Azııa oıyndaryna baılanysty atqarylǵan jumystar aıtarlyqtaı kórinedi.
“Mindet degenimiz – synaý men tańdaý” dep fransýz fılosofy Jıl Delezdyń aıtqanyndaı, basymyzǵa túsken jaýapkershilikti meılinshe tııanaqty, jınaqy, sátti ótkizýge tıispiz. О́ıtkeni, Azıadaǵa memleket jetkilikti qarjy bólip otyr. Azıadanyń kezekti oıyndary Almatyda ótetindigi belgili bola bastaǵan sátten bastap-aq, Úkimet basshysy K.Másimov tóraǵalyq etetin uıymdastyrý komıteti quryldy. Sodan bastap Azıadaǵa daıyndyq máselesi el Úkimetiniń kún tártibindegi mańyzdy máselelerdiń birine aınaldy. Sondaı-aq qyzý daıyndyqty neǵurlym erte bastasa, elimizge soǵurlym paıdaly ekendigin bilgen Týrızm jáne sport mınıstrligi de barlyq jumystarǵa belsene aralasyp ketti. Onyń janynan qurylǵan Qysqy Azııa oıyndary dıreksııasy jáne onyń Almaty qalasyndaǵy fılıaly jumys isteıdi. Astana jáne Almaty ákimdikteri de kóptegen sharýalarǵa bas-kóz bolatyn bolyp uıǵaryldy.
Qysqy Azııa oıyndary degende, birinshi orynda turǵan másele jarysqa qajetti sporttyq nysandardyń qurylysyn álemdik sport keshenderiniń talabyna saı sapaly etip salyp, ony óz ýaqytynda aıaqtaý bolyp otyr. Jańǵyrtýdy qajet etetin nysandardyń jumysyn da der kezinde tııanaqtap, qoldanysqa engizý qajet. Osy máselege baılanysty sport nysandarynyń jaı-kúıin baıandap ótkendi jón kórip otyrmyz. Azıadany joǵary deńgeıde ótkizý úshin Astana qalasynda 30 myń adamǵa arnalǵan jabyq fýtbol stadıony 2009 jyly elordanyń týǵan kúni merekesine oraı ashylǵandyǵy belgili. Bul nysanda Azıadanyń saltanatty ashylý rásimi josparlanyp otyr. Odan keıingisi 10 myń adamǵa arnalǵan jabyq muz aıdyny stadıony. Muny konkımen syrǵanaý jabyq stadıony dep te ataıdy. Bul stadıon – VII Qysqy Azııa oıyndaryn ótkizetin ekinshi jańa nysannyń biri. Bul jerde konkımen jarysý, short-trek, hokkeı, tuǵyrdan sekirý, mánerlep syrǵanaý sııaqty sport túrlerinen doda ótkizýge bolady. Konýs tárizdes atalmysh ǵımaratta stadıonnan basqa qonaq úı men fıtnes qyzmeti jumys isteıdi. “Qazaqstan” sport saraıy eshkimge de tańsyq bola qoımas. Osyǵan deıin kóptegen halyqaralyq sport oıyndaryn ótkizgen bul sport kesheninde jańartý, qaıta jabdyqtaý syndy jumystar da aıaqtalýǵa jaqyn.
Al endi Almatydaǵy nysandarǵa kezek bersek, Almatynyń Balýan Sholaq atyndaǵy sport jáne mádenıet saraıy kúrdeli jóndeý jumystarynan keıin bul jerde áıelder arasyndaǵy shaıbaly hokkeı boıynsha jarys ótkiziledi. “Medeý” bıik taý sport keshenine toqtalsaq, munda da kúrdeli jóndeý jumystary jan-jaqty, tolyq júrgizildi. Máselen, burynǵy paıdalanylmaıtyn jerlerge boks, kúres, basketbol, mını-fýtbol, jattyǵýǵa arnalǵan zaldar salyndy. Basqa da qoǵamdyq oryndar, jappaı syrǵanaý vestıbıýli, murajaı qaıta jasalynyp, qalpyna keltirildi. Kórermenderge arnalǵan minberdegi oryndyqtar jańasyna aýystyryldy. Keshendi jylytý, jeldetý, sýmen qamtamasyz etý jáne kanalızasııa joldary da qalpyna keltirildi. Muz aıdyny da zaman talabyna saı quraldarmen – jaryq túsirý, kúzet, beınebaqylaý, elektrondyq tablo, televızııalyq, foto júıeler, saǵattandyrý, dybys berý syndy qosymsha qurylǵylarmen jabdyqtaldy.
Odan keıingi nysan – Shańǵy tramplınderiniń halyqaralyq kesheni. Bul jerde balalarǵa arnalǵan jattyǵý alańdarynan bastap, stadıon, medıa ortalyq, jas sekirýshilerdi daıarlaıtyn mektep, 25 metrlik jabyq joldy basseın, aspaly jol, minberlerge aparatyn jol aıryǵyna deıin qamtylǵan. Keshen Almaty qalasynyń ońtústik bóligine qaraı ornalasqan. “Shymbulaq” taý shańǵysy bazasyna kelsek, munda taý shańǵysy men frıstaıl boıynsha jarystar ótkizý josparlanyp otyr. Qazirgi tańda bul jerde taý shańǵysy trassalarynda qar tómpeshikteri ornatylyp, aspaly jol arqandaryn aýystyrý jumystary júrip jatyr. Azıadaǵa baılanysty sondaı-aq shańǵy-bıatlon stadıonynda oıyndar júrgiziledi. Munda bıatlon, shańǵyda sporttyq beıimdelý sııaqty jarystar ótetin bolady. Minekı, bul nysandardyń tolyq aıaqtalýyna da az ýaqyt qaldy. Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Talǵat Ermegııaev Azıadanyń daıyndyǵyna arnap bergen bir esebinde: “2011 jyly elimizde ótetin Qysqy Azııa oıyndary nysandarynyń josparlanǵan jóndeý jumystarynyń 60 paıyzy oryndaldy. Atalǵan jumystarǵa 48 mlrd.teńge jumsalsa, 2010 jyly 33 mlrd. teńgeni ıgerý kózdelip otyr. Biz Azıadanyń negizgi nysandaryn bıylǵy jyldyń shilde aıynda tapsyrdyq. Osyǵan oraı taıaý kúnderi qysqy oıyndar nysandarynyń barlyǵy boıynsha testilik jarystardyń tizbesi jasalady. Osy testilik jarystar ótkizý daıyndyq sheńberinde sport federasııalarymen, tóreshiler brıgadasymen jáne jarystyń halyqaralyq menedjerlerimen tııanaqty jumystar júrgizilmek”, – dep naqty atap ótken bolatyn.
Qurylys nysandarynan basqa, taǵy da kóptegen daıyndyq jumystary júrgizilýde. Mysaly, Azıada nysandaryn elektrmen jabdyqtaý úshin 9 kishi stansalar jańartylyp, salynyp elektr taratý jelileri tartylýda.
Daıyndyq jumystary Almatynyń medısına qyzmetkerleriniń arasynda da qyzý júrip jatyr. Azıadaǵa oraı aǵylshyn tilin úırene bastady. Túsinistik ornyǵý úshin til bilýdiń orny asa mańyzdy. Sol sebepti medısına qyzmetkerleri 3 aılyq oqytý kýrstaryna baratyn bolady. Almaty óńirlik qarjy ortalyǵy qyzmetin retteý agenttigi uıymdastyrǵan bul jobany Almaty qalasynyń aımaqtyq qarjy ortalyǵy akademııasy júzege asyrady.
Azıada – álem aldynda óziniń bedeli bar Olımpııalyq oıyn bolǵandyqtan, Azııa Olımpııa keńesiniń de daıyndyq jumystaryndaǵy biraz usynystaryna qulaq túrgen abzal. Máselen, atalmysh keńes Astana dıreksııasyna qysqy Azıada onyń tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan estafeta alaýyn ótkizýdi tapsyryp otyr. Jospar boıynsha 2010 jylǵy 31 jeltoqsannan 2011 jyldyń 1 qańtaryna qaraǵan túni Azııa Olımpııalyq keńesiniń shtab-páteri ornalasqan Ál-Kýveıtte olımpııalyq estafetanyń alaýy jaǵylady. Bul saltanatty shara barlyq respýblıkalyq telearnalardan tikeleı translıasııalanady. Alaý 2 qańtar kúni VI Qysqy Azııa oıyndary ótken Chanchýn qalasyna jetkizilip, kelesi kúni, ıaǵnı 3 qańtarda Almatyǵa ákelinedi. Estafeta alaýyn saltanatty qarsy alý sharasy elimizdiń basqa da aımaqtaryna kezekpen jiberiledi. 27 kún boıy alaý Qazaqstandy aralap, 30 qańtar kúni Astanaǵa jetkiziledi. Elorda kóshelerinen ótip, “Astana-Arena” stadıonynda Azıadanyń ashylý saltanatynda bul estafeta óz máresine jetedi. Azıada alaýy estafetasyna 2030 adam qatysady degen áńgime bar.
Azıadaǵa kelgen qonaqtarǵa qyzmet kórsetý, olarǵa arnalǵan mádenı is-sharalar qandaı bolmaq degen saýalǵa jaýap izdep kórelik. Vedomstvo baspasóz qyzmetiniń málimetterine qaraǵanda, Azıada kezinde Astananyń ózine alys-jaqyn shetelderden 2,5 myńnan astam qonaq keledi eken. Onyń 500-ge jýyǵy resmı qonaqtar, 800-i sportshylar, jattyqtyrýshylar, sport tóreshileri bolýy múmkin. Sondaı-aq myńǵa jýyq arnaıy tirkeýden ótken sheteldik jýrnalıster men 300 respýblıkalyq jáne qalalyq BAQ ókilderi bolady. Azıadanyń baspasóz ortalyǵyn “Dýman” qonaq úıinde ornalastyrý josparlanyp otyr. Sheteldik jýrnalıster osy qonaq úıde jaıǵasatyn bolady.
Mádenı sharalardyń barlyǵy “Mádenı Azıada” baǵdarlamasynyń aıasynda ótkiziledi. Shetelden kelgen qonaqtarǵa arnap konsertter, kórmeler, oıyn-saýyq keshteri uıymdastyrylady. Muz qalashyqtar ulttyq bolmysymyzdan syr shertetin oıý-órnektermen, ulttyq naqyshtaǵy beınelermen bezendiriledi. Bul da bolsa qazaqtyń mádenı muralary men ulttyq qundylyqtaryn nasıhattaýdaǵy óte utymdy joba bolmaq. Elordanyń basty ári kólemi jaǵynan iri bolyp sanalatyn muz qalashyǵy “Qazaq eli” monýmentiniń alańynda jasalady dep kútilýde. Bul muz qalashyǵy “Muzdy alaý jalyny” dep atalatyn bolady. Azıada qarsańynda elimizdiń árbir óńirinde sport, Azıada taqyryby aıasynda kóptegen festıvalder, jarystar uıymdastyrý kózdelýde. Baıraqty báseke men mádenı is-sharalardyń toǵysýy kelgen qonaqtarǵa ǵana emes, Qazaqstan halqyna da qaıtalanbas úlken áser qaldyratyny sózsiz.
Oıyn qarsańynda qatysýshylardy tirkeý sharalaryn júrgizý, ornalastyrý jáne tasymaldaý jumystary úshin logıstıkalyq ortalyq uıymdastyrylady. Bul jerde qosymsha qyzmet kórsetý túrleri, vızalyq qoldaý, júkterdiń jetkizilimi, tehnıkalyq kamtamasyz etý máseleleri óz sheshimin tabady. Osyndaı jáne taǵy basqa da qyzmet kórsetý úshin 2,5 myń eriktiler jumyldyrylady. Kelgen qonaqtarǵa, Azıadanyń sátti ótýine eriktilerdiń tıgizer kómegi orasan zor. Eriktilerdiń kómegi qaıtarymsyz, óz erkimen júzege asyrylady. Olardy aqparattarmen qamtamasyz etý úshin, qyzmet kórsetý túrlerin anyqtap bilý úshin arnaıy oqytý kýrstary ótkiziledi. Mundaı shara 2008 jyly Beıjińde ótken jazǵy Olımpııa oıyndarynda qolǵa alynǵan bolatyn. Nátıjesi jaman bolǵan joq.
Endigi kezek sport oıyndary týraly bolmaq. Qysqy Azııa oıyndaryn ótkizý boıynsha uıymdastyrý komıteti K.Másimovtiń tóraǵalyq etýimen Azıadanyń jalpy jarystar baǵdarlamasyn maquldaǵan. Bul baǵdarlama boıynsha 65 medal jıyntyǵy oınalatyn sporttyń 11 túrinen jarystar ótkiziledi. Oǵan shaıbaly hokkeı, dopty hokkeı, konkımen júgirý, shańǵy jarysy, bıatlon, mánerlep syrǵanaý, shańǵymen tuǵyrdan sekirý taý shańǵysy, frıstaıl, shorttrek sııaqty sport túrleri kiredi.
Azıada jaqyndaǵan saıyn, kóshe boıynda kóptegen jarnama taqtaıshalaryn kózimiz jıi shalatyn boldy. VII Qysqy Azııa oıyndarynyń logotıpi de kózge birden túsedi. Nazar aýdarǵan jurtshylyqtyń kóbisi logotıpti kóshpeli arba dońǵalaǵynyń sýretine uqsatady. Iá, jalpy syrtqy pishini geraldıkalyq ónerdiń týyndysy retinde dońǵalaqqa uqsaǵan pishin kún belgisin bildiredi jáne ózine ómir men qýat syılaıtyn kún kóziniń sáýlesin elestetýge bolady. Osy logotıptiń tústik úılesimdiligi týraly sóz qozǵasaq, sýyq kók tús pen jyly qyzyl tústiń astasqany beker emes. “Bul eki tús te dınamıka men kóterińki kóńil-kúıdi kúsheıtetin tústerge jatady”, deıdi jobany úılestirýshiler. Al logotıptiń joǵary tusynda jarqyraǵan qyzyl kún barlyq Azııanyń Olımpııalyq oıyndar emblemasynda kezdesedi jáne onyń ajyramas bóligi bolyp tabylady.
“Maqsaty birdiń – rýhy bir!”
Osyndaı uranmen shyqqan Azıada plakattaryn elorda kósheleriniń kez kelgen jarnama taqtaıshasynan kóre alasyzdar. Al plakattyń ústindegi qar barysyn ańǵarý tipten de qıyn emes. Dál osy qar barysy VII Qysqy Azııa oıyndarynyń boıtumary bolyp eseptelindi. Ony durys taldaýdyń ózine úlken qyraǵylyq pen talǵam kerek. О́ıtkeni, kez kelgen oıynnyń talısmanynan oıyndy ótkizgen eldiń biregeı rýhyn ańǵarýǵa bolady. Saqtardyń mıfologııasynda barys ádildiktiń qorǵany retinde kórsetiledi. Azıadanyń qar barysyna halyqaralyq ataý retinde “Irbıs” sózi alyndy. Odan keıin erkeletken maqsatta “Irbı” bolyp ózgertildi. Irbı barysy – kóńildiliktiń, batyldyqtyń, jarqyndylyqtyń, ádildiktiń, kúshtiliktiń, baýyrmalshylyqtyń sımvoly.
Jalpy, kez kelgen Olımpııa oıyndarynda baqylaýshy uıymdardyń dopıngke qarsy uıymdasqan is-áreketteri meılinshe jıileı túsedi. Bul jolǵy elimizde ótetin Qysqy Azııa oıyndarynda da mundaı qatań baqylaý júzege asatyny daýsyz. Búginde Azııa Olımpııalyq keńesi AWAGOC-tiń 5 ofıserine sertıfıkattar tapsyrdy. Oıynǵa deıin taǵy da 17 ofıserdi daıyndaý josparlanýda. Elimiz antıdopıngtik zerthana WADA akkredıtasııasyn alýǵa tehnıkalyq jaǵynan tolyq daıyn. Osyǵan deıingi WADA-nyń daıyndyq jumystaryna da oń baǵa berilgen bolatyn. Oıyndy ádil ótkizýge Qazaqstan tarapy da, qazylar men ofıserler de atsalysatyn bolady.
Araı ÚIRENIShBEKQYZY.
