SYR DIQANDARY KÚRISh ORÝDY BASTADY
“Kóktemniń bir kúni – jylǵa azyq” degen atam qazaqtyń sózin murat tutqan syrboıylyq dıqandar kóktem aılarynda Syr marjany – aq kúrishti egý úshin mańdaı terlerin monshaqtaı tógip, ala jazdaı aptap ystyqpen arpalysa júrip kúrishti kútimge alǵan edi. Búginde dıqan qaýymnyń ala jazdaıǵy eńbeginiń jemisin kórer ýaqytqa sanaýly-aq kúnder qaldy.
Aǵymdaǵy jyly dıqandar 77 myń gektardan astam alqapqa Syr marjany – aq kúrishti sepken bolatyn. О́tken jylǵydan 6 myń gektarǵa ulǵaıtylǵan kúrishtiktiń kútimi de, soǵan saı shyǵymy da jaqsy kórinedi. Mamandardyń paıymdaýynsha, kúrish egisiniń 64,5 paıyzy – jaqsy, 32,2 paıyzy – orta, al bary-joǵy 3 paıyzǵa jýyǵy ǵana nashar baǵalanyp otyr. Jasyratyny joq, sońǵy jyldary aıaq sýdyń azabyn tartyp kelgen dıqandardy Elbasynyń tikeleı bastamasymen iske qosylǵan “Kóksaraı” sý rettegishiniń alǵashqy kezeńiniń kóktemde paıdalanýǵa berilýi tirshilik nári tapshylyǵynan qutqardy. Bıylǵy darııa deńgeıiniń joǵarylyǵy ónimdi egý, sýǵa bastyrý jumystaryn der kezinde júrgizýge barynsha múmkindik týǵyzdy.
Aǵymdaǵy jyly Syr aımaǵynda aýylsharýashylyq daqyldary 160,3 myń gektar jerge egilgen. Osynyń ishinde, joǵaryda aıtqan Syr marjanynyń úles salmaǵy 48,1 paıyzdy quraıdy. Bıylǵy jylǵy sýdyń moldyǵynan kúrishten basqa arpa, maqsary, kókónis pen kartop ta jyldaǵydan áldeqaıda artyq egildi.
Aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine respýblıkalyq bıýdjetten bólingen sýbsıdııa tóleý jumystary júrip jatyr. Búgingi kúnge ósimdik sharýashylyǵy óniminiń shyǵymdylyǵy men sapasyn arttyrý baǵdarlamasy boıynsha sharýashylyqtardyń satyp alǵan 5,3 myń tonna ammofos, 32,7 myń tonna ammonıı sýlfaty, 3,2 myń tonna karbamıd jáne 128 tonna ammıak selıtrasy tyńaıtqyshtarynyń baǵasyn arzandatý maqsatynda 401,1 mln. teńge tólengen. Al oblystyq bıýdjetten tuqym sharýashylyǵyn qoldaýǵa 105 mln. teńge qaralyp, onyń búgingi kúnge sharýashylyqtarǵa 49,8 mln. teńgesi berilgen.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynan alynǵan málimetterge júginer bolsaq, aram shópterge qarsy hımııalyq óńdeý jumystary aıaqtalǵan. Aǵymdaǵy jyly 43,5 myń gektar kúrish egisi gerbısıdtermen óńdelgen. Búgingi tańda 22,7 myń gektar alqaptyń sýy tartylǵan. Egin jınaý naýqanyna qajetti 445 kombaın, 395 jatka, 389 avtokólik, 941 traktor tirkemesimen kirisip te ketti. Sondaı-aq bıylǵy jyly “QazAgroQarjy” AQ arqyly lızıngtik jolmen 51 jańa kombaın alýǵa tapsyrys berildi. Búginde sonyń 15-i jetkizilse, qyrkúıek aıynda tolyǵymen kelip bolmaq. Aımaqta kúzgi egin jınaý jumystaryna memleket tarapynan bólingen dızel otynyn alý jumystary josparly júrgizilýde. Eger saralap aıtar bolsaq, egin oraǵyna qajetti 16 myń tonna dızeldiń 37,8 paıyzy, 3,2 myń tonna benzın men 0,9 myń tonna qoıý maıdyń teń jartysynan astamy daıyndalǵan. Janar-jaǵarmaı daıyndaý jumystary jalǵasyp jatyr.
Sóz sońynda aıtarymyz, bıylǵy jyly Syr dıqandary 308 myń tonna Syr marjany – aq kúrish jınaımyz degen úkili úmit qushaǵyna bólenip otyr. Iá, egis dalasyn dúbirge bólep, eńbek kórigin barynsha qyzdyryp, nesibesin tilge tıgizer kún de týdy. Aldyn ala jasalǵan kestege sáıkes kúrish alqabyna tamyzdyń sońyna taman oraq tússe, bastyrý jumystaryn qazannyń birinshi onkúndiginde aıaqtaý josparlanýda.
Erkin ÁBIL. Qyzylorda oblysy.
