Astana sammıti — sarabdal saıasattyń saltanaty

1-2 jeltoqsan kúnderi Astanada ótetin EQYU-ǵa múshe elder Memleket basshylarynyń sammıtine 55 eldiń prezıdentteri, úkimet basshylary men 65 ha­lyq­aralyq uıymnyń jetekshileri keledi. Bul týraly Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tór­aǵalyǵymen ótken sammıtke daıyndyq ba­ry­sy tý­ra­ly arnaıy keńeste aıtylǵan bolatyn. Otyrysta alqaly jıynnyń eń joǵarǵy deńgeıde ótýi Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bet-bedeline úlken abyroı ákeletinin kóldeneń tartqan Prezı­dent aldaǵy birneshe aıdyń ishinde sammıtti uıym­dastyrý jáne ony neǵurlym mazmundy ót­kizý tur­ǵy­synan kóp­tegen sharýalar istelý qa­jet­tigin atap kór­setken edi. Sońǵy 11 jylda birinshi ret ótkeli otyr­ǵan irgeli basqosý zamanaýı qaýip-qa­ter­ler men tyńnan paıda bolǵan túıtkilderdi bir­lese sheshýdiń ortaq ustanymdaryn aıqyndaıtyn aı­týly jıyn bolýy tıis. Sondaı-aq, bul sammıt Qazaqstannyń demo­­kratııalyq damý tarıhyndaǵy ǵana emes, quryl­ǵa­nyna 35 jyl tolǵan Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymynyń jylnamasyndaǵy asa ma­ńyzdy basqosýlardyń biri bolmaq. * * *

QAZAQSTAN TО́RAǴALYǴY – UIYM TARIHYNDAǴY MAŃYZDY KEZEŃ

Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyqty bastap ketkenine birshama ýaqyt bolǵany barshamyzǵa málim. Bul – óz Otanymyzǵa degen maqtanysh pen qurmetti asqaqtatatyn is-shara. Qazaqstan Respýblıkasynyń tek postkeńestik respýblıkalar ara­syn­da ǵana emes, Azııada birinshi bolyp EQYU tóraǵalyǵyn ıelen­gen memleket ekendigin árqaısymyz maqtan etýimiz qajet. Elimizdiń EQYU-men qarym-qatynasy 1992 jyldyń qańtaryndaǵy músheliginen bastaldy. Osy kezeń Otanymyzdyń jal­pyeýropalyq úderisterge bel­sen­di túrde qatysýynyń bastaýy edi. EQYU – 56 memleketti birik­tirgen iri óńirlik uıym. Uıymnyń jaýapkershiligine qaqtyǵystardy aldyn alý men retteý máseleleri jatady. Qaýipsizdikpen qamtamasyz etýde EQYU dıplomatııalyq ózara baılanysqa negizdelgen keshendi jáne korporatıvti tásilderdi qol­da­nady. Qazaqstan men EQYU ara­syndaǵy baılanystar damýynyń alǵashqy kezeńinde naryqtyq eko­no­mıkaǵa ótýge qajetti reformalar júrgizý, ashyq azamattyq qoǵamnyń damýy men aımaqtyq qaýipsizdikti bekitýge arnalǵan aqparattyq-tájirıbelik pikir almasýlardan turdy. О́zara qatynastardyń da­mýyn­daǵy jańa kezeń Qazaqstan­nyń 2003 jyly EQYU-ǵa tóraǵa­lyq etý týraly ıdeıasymen jalǵasty. Búgingi kúnde EQYU – eýro­at­lan­tıkalyq jáne eýrazııalyq qaýip­sizdikti qamtamasyz etýge yq­pal ete alatyn mańyzdy uıym. Bul Uıymnyń yqpal etýdegi erekshe­lik­teri retinde onyń geografııalyq kólemdiligin ǵana emes, saıası she­shimder qabyldaýdaǵy konsensýs tártibi qatysýshy memleketter ara­syndaǵy teń quqylyq dárejesiniń oryndalýynda jatqanyn aıtý kerek. Uıymnyń qaqtyǵystardyń aldyn alýdaǵy róli ámbebap meha­nızm­derdiń qalyptasýyna jol ashty. Atap aıtar bolsaq, túrli deń­geıdegi saıası keńesshilerdi taǵaıyndap, arnaıy ókilder men sa­rapshylar mıssııalaryn uıym­das­tyra bastady. Uıym tájikara­lyq qaqtyǵystardyń aıaqtalýyna yq­pal etýmen qatar, “Deıton keli­simi” atty Bosnııa jáne Gerse­go­vınadaǵy beıbitshilik týraly jalpy kelisiminiń oryndalýyn qamtamasyz etti. EQYU-ǵa tóraǵa memleketter arasyndaǵy basty nazardaǵy mindet Uıymnyń saıası qyzmetin bas­qarý men úılestirý, daǵdarystardy retteý jumystaryn basqarý bolyp tabylady. Osy baǵyttar júıesinde elimiz úlken tájirıbege ıe bola­tyn. О́ıtkeni, Qazaqstan bedeldi halyqaralyq uıymdardyń qaty­sýshy múshesi ǵana emes, osy ýaqyt­qa deıin TMD, ShYU, EýrAzEQ, AО́SShK sekildi aımaqtyq uıym­dardyń tóraǵalyǵyn atqarǵan edi. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev aıt­qandaı, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy jalpyulttyq strate­gııa­lyq joba bolyp tabylady jáne barlyq memlekettik organdardyń jemisti ári úılestirilgen jumysyn qajet etedi. EQYU dástúri boıynsha, tór­aǵa­lyq etý qyzmetin bastaǵan el jańa usynystar men sheshimder usynyp, Uıymnyń bedelin artty­rýǵa óz úlesin qosýy tıis. Osyǵan baılanysty Qazaqstan EQYU qyzmetiniń transformasııalanýyna kúsh salyp jatqany bel­gili. Bizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy­myz­dyń ne­giz­gi ba­sym­dyq­tary re­tin­de ter­ro­rızm­ge, nar­kotrafıkke, qarý men adam saýda­sy­na qarsy bi­rik­ken kúres­terin atap óte alamyz. Qa­zaqstan Batys Eýropa men AQSh ara­syn­daǵy del­dal­dyq qaty­nasta jetis­tikke jete­ti­nine úmi­timiz zor. Kóptegen batys sarap­shy­­larynyń pikirinshe, bizdiń eli­miz Batys Eýropanyń kez kelgen eli­ne qaraǵanda Kavkazdaǵy qaqty­ǵys­tyq jaǵdaıdy retteýge múm­kin­digi mol. Sonymen qatar, elimiz EQYU-nyń ıslam álemimen se­riktestigin keńeıtý múmkindigine ıe. Bul Qazaqstannyń ıslam elderiniń 2010 jyly EQYU qyzmetine aralasý máselesin kún tártibine qoıyp, Islam Konferensııasy Uıymy men EQYU arasyndaǵy ózara baı­lanysty qalyptastyryp, kúsheı­týge bar yqpalyn salmaq. Qazaqstan EQYU tóraǵasy retinde Uıymnyń postkeńestik keńistiktegi elder arasyndaǵy bede­lin joǵarylatady degen sarapshy­lar pikiri oryndalýda. Astananyń musylman jáne eýropalyq qaýym­dastyq arasyndaǵy deldaldyq qyz­meti Eýrazııadaǵy barlyq qaqty­ǵys­tardy sheshýge septigin tıgize­tindigine múshe memleketter tolyq­taı senimdi. Qazirgi Qazaqstan modeli túrli dinder men ulttar ókilderiniń beı­bit ómir súrý múmkindikterin kór­setip otyr. Qazaqstan Respýblı­ka­synyń bul tájirıbesi EQYU tóraǵalyǵyna laıyqty ekendigine birden bir sebep boldy. Qazaqstan­nyń ultaralyq jáne dinaralyq saıa­satty júrgizýdegi jeke tájirı­besi tolerantty qoǵam prınsıp­teriniń qalyptasýyna yqpal etip, ol álemniń ózge memleketterine paıdaly bolýy da múmkin. 140 ult pen 46 konfessııa ókilderi beıbit qatar ómir súrip jatqan Qazaq­stan­daǵy etnosaralyq qatynastar jetistigin álemdik qoǵamdastyq jo­ǵary baǵalap otyrǵany barshamyzǵa málim. Respýblıkanyń ulttyq bir­lik ıdeıasy tóraǵalyq kezeńniń po­zıtıvtik tájirıbesin beretindigine kópshilik senimdi. Bul – saıası ke­ńistiktegi qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi elimizdiń mańyzdy tarıhı basymdyǵy. Tóraǵalyq etý arqyly Qazaqstan turaqtylyq pen qaýip­sizdikti qamtamasyz etýge jol ashady. Sonymen qatar, Qazaqstan EQYU-nyń Ortalyq Azııadaǵy mártebesin joǵarylatýǵa óz úlesin qosyp jatyr. Elimizdiń halyqaralyq uıymǵa tóraǵalyǵy memleketimizdiń tómen­degideı jetistikterin kórsetedi: birinshiden, Qazaqstannyń demo­kratııalyq ınstıtýttary damyǵan, turaqtylyq qalyptasqan jáne órkenıetti kelissózder júrgizýge daǵdylanǵan memleket ekendigi; ekinshiden, Qazaqstan halyqaralyq dárejede ulttar men dinder ara­syndaǵy tatýlyq pen memlekettik múddelerin qorǵaı alatyn el ekeni tanyldy. Memlekettiń damýyna áser etý barysynda qoǵamdyq ómir-salttyń barlyq salalaryna turaqtylyq qa­jet. Qazirgi Qazaqstan memlekettiń negizi retinde turaqtylyqqa jetýdi mindet etip bekite tústi. “Jańa on­jyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kindikteri” Joldaýynda Elbasy­myz N.Á.Nazarbaev atap kórset­kendeı: “Ishki saıası sala men ult­tyq qaýipsizdiktiń 2020 jylǵa deıingi negizgi maq­sat­tary qoǵamda kelisim men turaqtylyqty saqtaý, el qaýipsizdigin nyǵaıtý bolyp qala beredi”. Shynynda da, saıası tu­raqtylyq Qazaqstandaǵy modernı­za­sııalyq baǵyt pen áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardyń negizgi sharty bolyp tabylady. Saıası turaqtylyqty qamtama­syz etýde aımaqtyq uıymdardyń máni joǵarylady. Osyǵan baıla­nysty qaqtyǵystardyń aldyn alýda Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń múm­kin­dikteri men quqyqtyq negizderi qalyptasty. EQYU qaqtyǵystardy aldyn alýdaǵy tájirıbelik meha­nızm­derin Grýzııa, Moldova, Tájikstan, Taýly Qarabah sekildi postkeńestik elderde qoldandy. Bul Uıym múmkindiginiń joǵary ekendigin kórsetedi. Árıne, elimizdiń EQYU-ǵa tór­aǵalyq etýi atalmysh máseleni ózekti etetini anyq. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev aıtqandaı, Qazaq­stannyń jalpy mindeti Uıym­nyń qazirgi zamannyń qaterleri ulǵaıǵan kezeńde, kúshti jáne tıim­di qımyldar júrgizý bolyp ta­by­lady. Sondyqtan Elbasy Qazaq­stannyń EQYU-nyń halyqaralyq arena men bizdiń aımaǵymyzdaǵy róli men yqpalyn kúsheıtýdi maqsat tutty. Halyqaralyq saıasattaǵy óte kúrdeli másele – Aýǵanstandaǵy jaǵ­daıǵa Qazaqstan Uıymnyń tór­aǵasy retinde erekshe mán berip otyr. Ondaǵy jaǵdaı áli de jaq­sarmady, turaqtylyqtyń qalyp­tasýy men esirtki problemasy sheshimin tappady. Osy baıyrǵy má­seleni keshendi sheshýdegi strate­gııalyq jumystardyń izi, eń aldy­men jaýapty sýbektiler AQSh pen NATO odaqtastary arasynda baı­qalmaıdy. Sonymen qatar, eýro­palyq memleketter Aýǵanstannyń bolashaǵyna jaýapkershilikti álsiz jergilikti bılikke qaldyrǵysy ke­ledi. Búginde Aýǵanstandaǵy jaǵ­daıdy sheshý úshin jańa ári salmaq­ty birikken kelisimdi sheshimderge barý qajet. О́ıtkeni, buryn qol­danylǵan tásilder óziniń álsizdigin kórsetip, qajetti nátıjesin bermeıdi. Bedeldi halyqaralyq uıymdar kómegimen Aýǵanstandy turaqtan­dy­rý jónindegi komıtet qurý qajet. Buǵan máseleni sheshýge múddeli Aýǵan­stanmen kórshi memleketter qatysýy tıis. Kóptegen sarapshy­lardyń pikirinshe, bul dıalogqa qatysýshy memleketter sanyn keńeı­tý kerek. О́ıtkeni, saıasatqa qa­tysýshy ár memleket óz talap­ta­ry­men shyǵady. Biraq, muny EQYU-nyń qatysýshy memleket­terinsiz júrgizý aýyrǵa soǵady. Bul baǵytta Qazaqstan tóraǵa retinde birshama jumystar atqaryp jat­qandyǵy belgili. Elbasy N.Á.Na­zarbaev óziniń “EQYU taǵdy­ry jáne perspektıvalary” atty ma­qalasynda atap ótkendeı, Qazaq­stan Aýǵanstannyń bir myń aza­matyn qazaqstandyq oqý oryn­da­rynda túrli azamattyq mamandyq­tarǵa oqytý maqsatynda 50 mln. dollar bólý týraly sheshim qabyl­dady. Eger basqa da memleketter osy baǵytta jumystar atqarsa, bul máseleni sheshýdiń bir ǵana bastamasy bolmaq. Elbasynyń bul sheshimi peıili keń halyqtyń urpaǵy ekenin dáleldeıdi. Elimizdiń osy bedeldi Uıymǵa tóraǵalyq etýi onyń tarıhyndaǵy mańyzdy kezeń jáne jańa bastamalarǵa toly bola­tyndyǵyna álemdik qoǵamdastyq tolyq senimdi. Murat NASIMOV, Qyzylorda “Bolashaq” ýnıversıteti tarıh jáne fılologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, saıası ǵylymdar kandıdaty. * * *

ELORDA TО́RINDEGI EREN JIYN

álemdi bátýaǵa bastasa, odan artyq mártebe, odan asqan abyroı bar ma?!

Synaptaı syrǵyǵan myna zamanda táýelsiz Qazaq eli álem elderi qaýymdastyǵyna kóptegen saıası, áleý­mettik jáne ekonomıkalyq damý bastamalarymen keńi­nen tanyldy. О́zgege úlgi bolarlyqtaı ónegeli isteri­men kózge tústi. Osy jyldary Qazaqstanda álemde buryn-sońdy bastary qosylmaǵan álemdik dástúrli din kósh­basshylary bas qosty. Qolyna qalam ustaǵan jýrnalıster jahandaný zamanynda alda turǵan prob­lemalarǵa baılanysty óz oılaryn bizdiń elimizde or­taǵa saldy. Jas memleketimiz óndiristi órkendetý jo­lynda, ekonomıkany jańǵyrý maqsatynda dúnıe naza­ryn aýdarǵan keleli jıyndar ótkizdi. Al Saryarqanyń tórine aǵymdaǵy jyldyń 1-2 jeltoqsany kúnderi EQYU Sammıtine qatysý úshin 55 eldiń birinshi basshylarynyń kelýge nıet bildirýi Elbasy – Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń álem­dik saıası arenadaǵy orny bólek bedelimen, kóre­gen saıasatkerligimen tikeleı baılanysty dep túsinemin. Bul Sammıt álem saıasatkerlerin aýzyna qaratyp, ıadrolyq qarýdan bas tartqan Qazaqstan memleketiniń osy jyldardaǵy elimizde júrgizgen qoǵamdyq-saıası jáne ekonomıkalyq reformalarynyń túpki nátı­je­simen jáne álemde beıbitshilik pen tynyshtyq ornatý­daǵy belsendi ustanymymen tyǵyz baılanysty. Elin erteńgi jarqyn bolashaqqa jetelegen Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń jemisi men jeńisi. Barys jyly Qazaqstan halqy úshin qýanyshty habardan bastaldy. Bul jyly qart qurlyqtyń tórine shyǵyp, halyqaralyq shıelenisken janjaldardy ret­teý­de tórelik aıtý mindeti Qazaq eliniń enshisine tıdi. Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyqtyń tabaldyryǵyn tórt “T”-dan bastaý alatyn negizgi qaǵıdaty álem elderi nazaryn ózine erekshe burdy. Ol týraly jer júzinde jazbaǵan, bolmasa arnaıy habar taratpaǵan buqaralyq aqparat quraldary qalǵan joq shyǵar, sirá?! Qazaqstan basshysy kózi ashyq, kókiregi oıaý qarapaıym halyqtyń júreginde keleshek pen beıbit kúnge degen senim otyn jaqty. Beıbitshiliktiń aq týyn kótergen jańa el EQYU tóraǵalyǵyn oramdy oımen bastap, toq­tamdy pikirdi ortaǵa saldy. Segiz aıdan astam ýa­qyt­ta EQYU Qazaqstannyń beıbit mıssııasynyń jaýap­kershiligi men mindetin alǵa alyp júrgen elimiz­diń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qa­nat Saýdabaevtyń óz tarıhı damýynda uzaq jyl­dar­dan beri tynyshtyqty umytqan Aýǵanstannan bas­tap, Taıaý Shyǵys elderindegi shıelenister, Taýly Qa­rabaq, Grýzııa, Osetııa, Abhazııa, Prıdnestrove sııaqty elderdegi tynyshtyqty qalyptastyrýǵa kóp kúsh jumsady. Keshegi kórshiles qyrǵyz elindegi saıası bere­kesizdik tusynda EQYU tóraǵasy retinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń birinshi kúnnen-aq AQSh pen Reseı Prezıdentteri B.Obamamen jáne D.Medvedevpen birlese otyryp, Qyr­ǵyzstandaǵy daǵdarys jaǵdaıyn jaqsartýda jigerlilik kórsetip, osy eldiń ishinde azamat soǵysynyń tutanýy­na jol bermedi. EQYU tóraǵasy jáne baýyrlas eldiń birinshi basshysy retinde Nursultan Nazarbaev Qyrǵyzstandaǵy saıası jáne ekonomıkalyq turǵydan qaıta órleýi baǵdarlamasyn usynyp, halqyn qalypty ómir súrýge shaqyrýy “eldestirmek – elshiden” degen qazaq halqy danalyǵynyń aıtylar oryndy jeri boldy dep bilemin. Aldaǵy Astana Sammıti Elbasynyń halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan álemdegi qaýipsizdik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtý, Batys pen Shyǵystyń arasyndaǵy qarama-qaıshylyqtardy sheshýge baǵyttap otyrǵan saıasaty óz maqsatyna jeterine búginde eshkim kúmán keltire almas. Osydan 35 jyl burynǵy Helsınkı qorytyndysy álemde beıbitshilik pen tynyshtyq máselelerin alǵa tartsa, Astana Sammıti búginde myń taraý bolyp osy otyrǵan máseleni jańa tarıhı jaǵdaıda qaıta órletýdi maqsat tutary sózsiz. El ómirindegi osyndaı halyqaralyq joǵary máni bar baǵaly bastamalar árbir qazaqstandyq úshin zor maqtanysh, úlken jaýapkershilik dep oılaımyn. El atynan er shyǵyp, álemdi bátýaǵa bastasa, odan artyq mártebe, odan asqan abyroı bar ma?! Nursultan Nazarbaev búgingi kúni álemdik saıasat­tyń sáıgúligin minip, tizginin qolyna berik ustaǵan uly saıası tulǵaǵa aınalyp, zamana kóshbasshysy deńgeıine je­tip otyr. Al 55 eldiń prezıdentteri sońǵy ret osy­dan 11 jyl buryn Ystambulda jınalyp, odan keıin bas­qosýdyń sáti túspese, qasıetti qazaq jeri osy olqy­lyqtyń ornyn toltyrǵaly otyr. Kelisim barda, sheshim bolary anyq. Bir jylǵa jýyq merzimde Qazaqstan EQYU-nyń jumysyna jańasha serpin berip, Tólebı ba­bamyzdyń “Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi, altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi” degen ǵalamat oıyn álemge dáleldedi. Al búgingi jahandaný zamanyndaǵy maqsat bireý, ol – álemniń tynyshtyǵy. Nagasakı men Hırosımanyń qaıtalanbaýy. Iаdrolyq qarýdyń shektelýi. Lańkestikke jol bermeý, esirtkini toqtatý. Tasyǵandy sabyrǵa shaqyrý, qysylǵanǵa qolushyn berý. Orynsyz myltyq kezep, oılanbaı oq atpaý. Osylaısha, jahan degen jumyr jerde ana men balanyń beıbit ómirine, halyqtardyń tynyshtyǵyna arasha túsý. EQYU tórindegi tóreliktiń mindeti de osy. Qazaq­stan osy jaýapty mindetterdiń údesinen shyǵa bilýde. Osy­nyń barlyǵyna uıytqy bolyp, elin kemel kele­shekke jetelep otyrǵan Elbasynyń eren eńbegi jan­syn, alǵa qoıǵan mindeti aqtalsyn. Elimizdegi bar tir­lik­ke tireý bolyp otyrǵan kópultty Qazaqstan halqy­na tatýlyq pen yntymaq, bereke men birlik bersin. Jastar jasampaz eliniń jarqyn isterin maqtan tutsyn. Astana Sammıtine keler qadirmendi qonaqtar qonaqjaı halqymyzdyń darqan kóńiline kýá bolyp, dastarqanynan dám tatyp, sóz baılasqan sertine berik, qol alysqan ýádesine myǵym bolatyndyǵyna senim mol. Qyrǵyzáli TILEÝOV, Jambyl oblysy ákimdigi tilderdi damytý basqarmasynyń bastyǵy. TARAZ. * * *

TABYSTARYMYZDY TANÝ BELGISI

Oral MUHAMEDJANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Par­lamenti Májilisiniń Tóraǵasy: – EQYU Sammıti Qazaq­stannyń jahandyq qaýipsizdik pen yntymaqtastyqqa laıyqty úles qosa alatyn bedeldi mem­le­ketke aınalǵanyn kórsetedi. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵa­lyq etýi aıasynda ótip jat­qan aǵymdaǵy jyl elimiz úshin erekshe mańyzdy. Osyndaı bedeldi halyqaralyq Uıymǵa tóraǵalyq etýdegi tabysymyz da az emes. Oǵan aldaǵy jel­toq­san aıynda ótetin EQYU-ǵa múshe elder Memleket basshy­la­rynyń sammıti dálel. Qazaq­standa mundaı sammıt ótkizý týraly sheshim qabyldaý onyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası damýdaǵy qol jetkizgen jarqyn tabystaryn obektıvti túrde taný bolyp tabylady. Sonymen birge, bul shara elimizdiń jahandyq qaýip­sizdik pen yntymaqtastyqqa laıyqty úles qosa alatyn be­del­di memleketke aınalǵanyn aıǵaqtaıdy. Munyń barlyǵy elimizdiń áleýmettik bet-beınesin qalyp­tastyryp, irgesin nyǵaıtýǵa baǵa jetpes úles qosqan Elba­synyń eseli eńbeginiń nátıjesi ekendigi anyq. Sondaı-aq mu­nyń ózi Nursultan Nazarbaev­tyń álemdik aýqym­da­ǵy Mem­le­ket basshysy retinde tany­lyp otyrǵanyn kórsetedi. * * *

MEMLEKET ATYN ÁIGILEITIN BASQOSÝ

Qanat SAÝDABAEV, EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy, Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri: – EQYU Sammıti Qazaq­stan elordasynyń atyn halyq­aralyq qatynastardyń tarıhy­na máńgilik jazady. Men Ota­nymyzdyń 2010 jylǵy EQYU-ǵa tóraǵalyǵy máseleleri jó­nin­degi memlekettik komıs­sııa­nyń otyrysynda Uıymnyń aldaǵy sammıtiniń mańyzyn osylaı baǵaladym. Túıip aıt­qanda, Astanada sammıt ótkizý jas memlekettiń táýelsizdiktiń az­daǵan jyldarynda áleýmet­tik-ekonomıkalyq jáne qoǵam­dyq-saıası damýynda qol jet­kizgen tamasha tabystaryn ádiletti jáne shynaıy baǵalaý dep bilemin. Al otyrystyń kún tárti­biniń basty máselesi Elbasy N.Nazarbaevtyń Aqordada ta­myzdyń 16-synda bolǵan ke­ńes­te Astanada 2010 jylǵy jel­toqsannyń 1-2-si kúnderi ótetin EQYU Sammıtine ázir­lik jónindegi nusqaýlary boı­ynsha ne isteý kerektigin aı­qyn­daý bolyp tabyldy. Son­dyq­tan otyrysta osy iri halyqaralyq forýmǵa ázirlik jáne ony ótkizý máselelerin jan-jaqty qarastyryp, tıisti memlekettik organdar basshy­laryna naqty tapsyrmalar be­rildi. Bul jerde Sam­mıt­ke Uıymǵa qatysýshy 55 el­den jáne EQYU-ǵa áriptes 12 memle­ketten prezıdentter, sondaı-aq negizgi halyqaralyq uıymdardan basshylar keleti­nin bir sát te esten shyǵarmaýǵa tıispiz. * * *

ELIMIZ ÚShIN ÚLKEN MEREI

Nurlan NYǴMATÝLIN, “Nur Otan” HDP Tóraǵasynyń birinshi orynbasary: – Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy­nyń sammıtin Astanada ótkizý týraly sheshim – naǵyz tarıhı sheshim. Sebebi, bul sammıttiń elordada ót­kizilýi Elbasymyz, par­tııa­myz­dyń Tóraǵasy Nur­sul­tan Ábish­uly Nazarbaevtyń halyqaralyq bedeline, álemdik bastamalary­nyń naqty kór­set­kishine jáne Qazaqstannyń osy Uıymǵa tór­aǵa­lyq etý jumy­syna berilgen oń baǵa deýge bo­lady. Bul bizdiń elimiz úshin, hal­qymyz úshin óte úlken mereı, óte úlken mártebe. 2010 jyly EQYU quryl­ǵa­nyna 35 jyl toldy, 56 mem­le­ket oǵan múshe. Alystaǵy Av­stra­lııa da onyń qataryna ený­ge tilek bildirip otyr. EQYU-ǵa múshe memleketter basshy­lary­nyń sońǵy sammıti 1999 jyly Ys­tambulda ótti. EQYU-ǵa múshe elder sam­mıt­tiń Astanada ótýine tolyq qol­daý bildirdi. “Biz Qazaqstannyń 2010 jyly EQYU sammıtin ótkizý týraly usynysyn qol­daımyz. Biz mun­daı joǵary deńgeıdegi jıynnyń mazmuny men mańyzyna saı qajetti daı­yn­dyq jasaýǵa nazar aýdara­myz”, delingen Afınada ótken EQYU-ǵa múshe elder cyrtqy ister mınıstrleriniń kezdesýin­de. Bul – Qazaqstan tóraǵaly­ǵy­nyń utymdylyǵyna úlken senim artylyp otyrǵanyn aıǵaqtaıtyn fakt. * * *

AÝQYMDY ShARAǴA 4 MYŃ POLISEI TARTYLADY

Astanada EQYU sammıti ke­zinde quqyqtyq tártipti 4 myń po­lıseı qamtamasyz etetin bolady. 2 myń qyzmetker óńirlerden tartylady. Tolyqtaı alǵanda, syrttan kele­tin­derdiń jalpy sany 5 myń adam­nan asatyny belgili bolyp otyr. Máselen, Astanada jeltoqsan­nyń 1-2-si kúnderi ótetin sammıtke EQYU-ǵa múshe 55 elden memleket basshylary men úkimet basshylary, seriktes 12 memleket basshylary jáne 55 halyqaralyq uıymdardyń, 700-den astam BAQ ókilderi, 500 úkimettik emes uıymdar, 110 EQYU hatshylyǵynyń qyzmetkerleri men 800-deı alyp júrýshiler keledi dep kútilýde. Osynshalyqty  adam aǵynynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý ońaı sharýa bolmasa kerek. Sondyqtan bul mańyzdy máselege úlken mán berilip otyr. “Egemen-aqparat”. * * *

JETISTIKTERIMIZDIŃ AIǴAǴY

Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna qa­tysýshy memleketterdyń Sam­mıtin ótkizý jónindegi she­shimdi tarıhı oqıǵa retinde qa­byldadyq. Bul – bizdiń eldiń bar­lyq saladaǵy tolaıym ta­bys­taryna berilgen joǵary baǵa. Táýelsiz memleketimizdiń ǵalamdaǵy tolymdy aıaq aly­sy, Tuńǵysh Prezıdentimizdiń baıandy bastamalary óz jemi­sin berýde. Elimizdiń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy álemdik qaýym­das­tyqtaǵy bedelimizdi buryn­ǵy­dan da bıik tuǵyrǵa kóterdi. So­nyń bir aıǵaǵy – Azııa jáne TMD memleketteri ara­syn­da tuńǵysh ret osy uıym­nyń Sammıtin ótkizýimiz der edik. Elbasy, “Nur Otan” HDP Tóraǵasy Nursultan Nazarbaev osyǵan baılanysty jasaǵan málimdemesinde: “Endigi jerde ony daıyndaý men eń joǵary uıymdastyrýshylyq deńgeıde ótkizýdi qamtamasyz etýdiń ma­ńy­zy zor”, dep atap kórsetti. Bul barshamyzdyń, nurotan­dyq­tardyń aldyna qoıylǵan jaýapty mindeti ekendigi belgili. О́ıtkeni, el men Elbasy ustan­ǵan baǵyttyń durystyǵy jigeri­miz­di tasytyp, jańa isterge qýat-qaırat qosatynyna sene­miz. Sondyqtan tarıhı oqıǵa qarsańynda halqymyz óziniń jasampaz ári ekpindi is-qımy­ly­men ónege tanytatyny anyq. Dýlat JURYMBAEV, “Nur Otan” HDP Aqmola oblystyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary. Aqmola oblysy. * * *

ABYROI BIIGINEN KО́RINE BEREIIK

Bıyl – Qazaqstan úshin eń abyroıly, eń jaýapty jyl. Sebebi, túrki tildes elder arasynda da, TMD memleketteri arasynda da Qazaqstan alǵashqy bolyp EQYU-ǵa tóraǵalyq mindetti úlken abyroımen at­qa­rýda. Osynaý mártebeli de jaýapty uıym­nyń qazirgi tóraǵasy retinde Qazaqstannyń atqaryp otyrǵan mindeti de, ózge elderge kórsetken úlgi-ónegesi de erekshe. О́ıtkeni, Qazaqstan EQYU tóraǵalyǵyna úlken daıyndyqpen kiristi. Bir jaǵynan Qazaq­stannyń tóraǵalyǵy rettelýi kezek kúttir­meıtin halyqaralyq janjaldardyń tym tereńdep bara jatqanymen tuspa-tus keldi. Muny, ásirese, kórshi memleket –Qyr­ǵyzstandaǵy saıası-áleýmettik máselemen baılanystyryp aıtyp otyrmyz. Taýly Qarabaq janjalyna da qatysy bar. Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaı ýshyǵa bas­ta­ǵan­da-aq Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev aldymen qolushyn sozdy. Sóı­tip, ejelgi baýyrlas halyqtyń abdyraǵan sá­tinde moraldyq turǵydan da, eko­no­mıkalyq turǵydan da qoldaýyn kórsetýden aıanǵan joq. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Memlekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev osy elge arnaıy saparmen baryp, ishki-syrtqy kúshter arqyly tutanǵan saıası kıkiljińdi retteıtin oń qadamdar jasady. Budan ózge Aýǵanstandaǵy, sonymen birge Taýly Qa­ra­baqtaǵy ahýaldardyń kúrmeýi qıyn she­shi­min tarqatýǵa tyń talpynystar jasal­ǵanyna uıymǵa múshe elderdiń syrtqy ister mı­nıstrleri qatysqan Almatydaǵy sam­mıtte oryndy baǵa berildi. Endi mine, aldaǵy jeltoqsan aıynda elor­damyz – Astanada EQYU-ǵa múshe 56 memlekettiń basshylarynyń qatysýymen úlken sammıt ótkeli otyr. Bul sammıttiń ótýi­ne álem elderi túgel derlik qoldaý bil­di­rip, erekshe qyzyǵýshylyq tanytýda. О́ıtkeni, HHI ǵasyr bastalǵaly beri dál mun­daı sammıt ótkizilgen joq. Mine, sol olqy­lyq­tyń ornyn Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaevtyń ıgi ıdeıasy toltyrmaq. Astana Sammıti – álemdegi eń erekshe basqosý. Sebebi – san alýan. Birinshiden, bul jahan jurtyna ıadrolyq qarýdan óz er­kimen bas tartyp, bir eldiń ǵana emes, búkil adamzattyń beıbit ómir súrýin qalaıtyn Nur­sultan Nazarbaevtaı progresshil kósh­bas­shysy bar Qazaqstanda ótedi. Ekinshiden, bul tek bir memlekettiń beıbit jolmen ór­ken­deýin ǵana maqsat etpeı, búkil álem el­de­rin dúrdaraz etken halyqaralyq aýqym­daǵy eń qıyn janjaldardy retteı biletin Nursultan Nazarbaevtaı aqyldy saıasat­ke­ri, kemeńger basshysy bar jańa Qazaq­standa ótedi. Úshinshiden, EQYU-ǵa tóraǵa­lyq kezinde keń talqyǵa túsken máseleler tek syrtqy ister mınıstr­leriniń ǵana emes, endi 56 memlekettiń basshylarynyń naza­ryna tikeleı usy­nylady. Sol sebepten Astana Sammıtinde Qazaqstannyń oń ıdeıa­lary uıymǵa múshe elder basshylarynan da qoldaý taba­tyn­dyǵy daý týdyrmaıdy. Mine, elordamyzda ótkeli otyrǵan sam­mıt­tiń mańyzyn osylaısha tarqata berýge bolady. Qalaı aıtqanda da, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ıdeıasymen ótetin sammıtti uıymnyń barlyq múshe elderiniń qoldaýy – Qazaq eli úshin úlken abyroı! Sammıttiń eń basty ereksheligi – Nursultan Nazarbaevtyń ıdeıashyl, tájirıbeli saıasatkerligin, Qazaqstannyń tatýlyǵy men birligi jaras­qan, saıası jáne ekonomıkalyq áleýeti turaqty memleket ekendigin barsha jahan jurtynyń moıyndaýy. Áıtpese, demo­kratııalyq órkendeýdiń talaı ótkeleginen ótken órkenıetti elderdiń basshylary Astana Sammıtine qoldaý bildirmegen bolar edi. Endeshe, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bedeline, Qazaqstandaı táýelsiz elimizdiń kemel keleshegine kórsetilgen úlken abyroıdyń bıiginen kórine bereıik. Esen TASQYNBAEV, Atyraý oblysynyń qurmetti azamaty.