ÚKIMET «Egemen Qazaqstannyń» aptalyq qosymshasy

Jaqsylyǵy mol “Jasyl damý” Tabıǵat-Anany aıalap, ony keler urpaqqa jetkizý – el bola­shaǵyn oılaıtyn kez kelgen jan­nyń azamattyq paryzy. Qor­shaǵan orta tabıǵatyn múmkin­diginshe qarlyǵashtyń qanatymen sý sepkendeı qorǵaý maqsaty kim-kimdi de oılandyrmaı qoımaýy tıis. О́tken aptada Úkimette Premer-Mınıstr K.Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken selektor­lyq keńeste maquldanǵan 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan “Jasyl damý” salalyq baǵdarlama joba­sy da osy maqsatqa negizdelgen. Atalǵan baǵdarlama boıynsha ar­naıy baıandama jasaǵan Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurǵalı Áshimov onyń negizgi baǵyttaryna toqtaldy. – “Jasyl damý” salalyq baǵdarlamasy Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparyn jáne Memleket bas-shysynyń tikeleı tapsyrma­laryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Bul baǵdarlama merzimi, resýrs­tary jáne oryndaýshylary boıyn­sha kelisilgen maqsattar men mindettemelerdiń orynda­lýyn qamtamasyz etetin sharalar júıesin qamtıdy. Qazirgi tańda elimizdegi ekologııalyq jaǵdaı tu­raqty. Emıssııalardy tómendetý, tıimdi ekologııalyq taza tehnolo­gııalarǵa kóshý úshin alǵysharttar jasalǵan, – dedi Nurǵalı Sádýaqasuly. Alaıda, mınıstrdiń aıtýyn­sha, sheshimin tappaǵan birqatar ekologııalyq máseleler de joq emes eken. 2010 jylǵy qańtarǵa respýblıka aýmaǵynda 43 mlrd. tonnadan astam qaldyqtar orna­lastyrylsa, olardyń shamamen 600 mln. tonnasy ýly qaldyqtar. Atalǵan kólem jyl saıyn shama­men 700 mln. tonnaǵa ulǵaıýda. Elimizdiń aýmaǵynda birshama tózimdi organıkalyq lastaýshy­lar­dyń, atap aıtqanda, hrom men qorǵasyn, kadmıı men mys sııaq­ty aýyr metaldardyń aıtarlyq­taı kólemderi jınaqtalǵan. Qazaqstannyń ár turǵynyna shaqqanda orta eseppen bir jarym myń tonna ónerkásip jáne turmys qaldyqtary keledi eken. Bul kórsetkish Eýropa memleketterinde jınaqtalǵan qaldyqtar deńgeıinen áldeqaıda artyq. 2009 jyldyń ózinde ǵana sý aıdyndaryna kólemi shamamen 3 mln. tonnany quraıtyn las nemese jetkilikti  tazartyl­maǵan aǵyn sýlar aǵyzylǵan. Aýyz sýǵa qoljetimdilik problemasy ózekti máselelerdiń qatarynda qa­lyp otyr. 43 iri kásiporyn qalalar atmosferasyna 2 mln. tonnaǵa jý­yq ónerkásip shyǵaryndylaryn tastasa, ol búkil respýblıkadaǵy shyǵaryndylardyń 85 paıyzyn quraıdy. Osy shyǵaryndylarǵa Almaty jáne Shymkent qalala­rynda 70-80 paıyzǵa jetetin avtokólikter áseri qosylady. Kaspıı teńiziniń sý astynda qalý qaýpi bar aımaqtarynda 1485 uńǵymasy bar 19 munaı ken oryndary ornalassa, onyń ishinde 90 uńǵymanyń sý astynda qalý qaýpi óte zor. Olar teńizdiń lasta­nýyna asa úlken qater tóndirýde. Qazaqstan aýmaǵynyń úlkendi­ginen lastaný kólemderi az bolyp kórinýi yqtımal. Alaıda shóleıt­tengen jáne tozǵan jerlerdiń aý­dandary el aýmaǵynyń 70 paıyzyn quraıdy. Máselen, 182 mln. gektar jaıylymdardyń 25 mln. gektary tozýdyń shekti dárejesine jetken. Ekologııalyq apat aımaǵyna jatqyzylǵan Aral mańy aýma­ǵynyń ekologııalyq jaǵdaıy áli de kúrdeli. Atalǵan problemalar tikeleı ekologııalyq júıelerge ǵana emes, halyq densaýlyǵyna da qaýip tón­dirýde. Ásirese, olar tynys organdary, onkologııa, júrek-qan tamyr júıesi, teri, júıke aýrýla­rymen naýqastaný jáne qaıtys bolý deńgeıi joǵary respýblıka­nyń iri qalalarynda jáne ónerká­siptik ortalyqtarda shoǵyrlanǵan. Atalǵan problemalardy sheshý maqsatynda baǵdarlama boıynsha jumystar  “jasyl ekonomıkany” damytý, qorshaǵan orta men densaý­lyq komponentterine antropo­gendik áserdi tómendetý, tabıǵı ekojúıelerdi saqtaý jáne qalpyna keltirý,  sondaı-aq qorshaǵan ortanyń sapasyn basqarý júıesin damytý jáne jetildirý sekildi tórt baǵyt boıynsha júzege asyrylady. Baǵdarlamany iske asyrý nátıjesinde birqatar kórset­kish­terge qol jetkizý kózdelgen. Atmos­feraǵa zııandy zattar shyǵaryn­dylarynyń tómendeý kórsetkishi 2009 jylmen salystyrǵanda 2014 jylǵa keminde 5,9 paıyzdy qurasa, lastaǵysh zattar tógindileriniń deńgeıi 2009 jylmen salystyr­ǵanda 2014 jylǵa keminde 3,5 paıyzǵa azaımaq. 2014 jylǵa qaraı qaldyqtardy qaıta óńdeý kólemi 21,9 paıyzdy qurmaq. Al parnıktik gazdardyń jyldyq shyǵaryn­dylary kólemi 2014 jyly 1992 jylǵa qaraǵanda 1 paıyzǵa tómen­demek.  Kıikter sanynyń ósýi 2014 jylǵa 10 paıyz bolsa, orman otyr­ǵyzý kóleminiń ulǵaıýy 2014 jylǵa taman 65 myń gektardy quramaq. Jalpy, “Jasyl damý” baǵdar­lamasy boıynsha atqarylar jumystar úlken. Tek solar nátıje bersin dep tileıik. Ábdirahman QYDYRBEK. * * *

NAN QYMBATTAMAÝY ÚShIN

Almaty ákimdiginde qala basshysy Ahmetjan Esimovtiń qatysýymen “QazAgro” holdıngi, Almaty qalasy, Almaty oblysynyń ákimdigi, Astyq odaǵy, Astyq óndirýshiler men nan pisirýshiler odaǵy jetekshileri arnaıy memorandýmǵa qol qoıdy. Sóıtip, ońtústik astanada aldaǵy ýaqytta birinshi surypty nannyń baǵasy qymbattamaıtyndyǵy týraly sheshim qabyldandy. Jıynda Almaty qalasynyń ákimi Ahmetjan Esimov “memorandýmnyń basty maqsaty birinshi surypty nan baǵasyn negizsiz kóterýge jol bermeý ekendigin ashyp aıtty. – Kópshilikke belgili, Memleket basshysy Nursultan Na­­zar­baev Parlament sessııasynyń ashylýyndaǵy sózinde nan ba­ǵa­synyń qymbattaýyna jol bermeý qajettigin tapsyrǵan bo­latyn. Bir quptarlyǵy, memorandýmǵa qol qoıý úrdisi res­pýblıkadaǵy eń iri shahar – Almatydan bastalyp otyr. Astyq óńdeýshiler nan daıyndaıtyn kásiporyndarǵa undy qandaı baǵamen ótkizetindigin naqty sheshýi tıis. Nan pisirýshilerdiń Almaty qalasynda salmaǵy 600 grammdyq nannyń qunyn 57 teńgeden asyrmaǵany jón, óıtkeni bul bazalyq baǵa. Aıta ketetin taǵy bir jáıt, búgingi memorandýmda óndirýshiniń de, tutynýshynyń da múddeleri kózdelgen,– dedi qala ákimi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev óz kezeginde búgingi tańda qolǵa alynyp otyrǵan irgeli is-shara­lar elimizdegi aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý­shilerge ózderiniń qajetti tabys deńgeıin saqtaýǵa múmkindik beretindigin, sondaı-aq otandyq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge de qolaıly jaǵdaı týǵyzatyndyǵyn atap ótti. – Búgingi tańda Qazaqstannyń astyqqa degen suranysy jalpy alǵanda 3,5 mıllıon tonnany quraıdy. Qazirgi ýaqytta ótken jyldan qalǵan 1,5 mıllıon tonnadaı astyq bar. О́nim óndirýshilerden eki mıllıondaı tonna astyq satyp alyp, bizder ony elimizdiń ishindegi baǵany turaqtan­dyrýǵa baǵyttaýdy uıǵaryp otyrmyz. Osyndaı is-sharalar talap deńgeıinde oryndalsa ǵana nan baǵasynyń turaqty bolatyndyǵy sózsiz,– deıdi mınıstr Aqylbek Kúrishbaev. Baqyt BALǴARINA. Almaty. * * *

BAǴA TURAQTY BOLADY

Nan baǵasy elimizde turaqtanyp keledi. Bul árıne, Elbasynyń Úkimetke, jergilikti ákimdikterge bergen tapsyrmasynyń negizinde múmkin bolyp otyr. Atyraý astyq ósirýge qolaısyz óńir bolǵanmen, sońǵy 3-4 jyldan beri nan baǵasy qymbattap kórgen emes. Endi taǵy bir jyl boıyna qymbattamaıtyn boldy. Sebebi, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev pen Atyraý oblysynyń ákimi Bergeı Rysqalıev nan baǵasyn negizsiz qymbattatpaý úshin arnaıy memorandýmǵa qol qoıdy. – Elbasy nan baǵasyn turaqtandyrýdy tap­syr­dy. Maqsat – Atyraý sekildi astyq óndirilmeıtin óńirlerge undy turaqty baǵamen jetkizý. Atyraý oblysynyń astyqqa suranysy jylyna 65 000 tonnany qurap otyr,  – dedi mınıstr A. Kúrishbaev. Al oblys ákimi B. Rysqalıevtyń aıtýyna qaraǵanda, osy kezge deıin óńirge birinshi sortty unnyń baǵasy memorandýmǵa sáıkes baǵamen turaqty jetkizilip kelgen. Budan keıin de solaı bola bermek. Naqtylaı aıtqanda, aldaǵy bir jyl ishinde birinshi sortty unnyń bir kılosy 46 teńgeden jetkizilmek. Osyndaı sortty unnyń bir kılosy 2007 jylǵy memorandýmǵa sáıkes 56 teńgeden, 2008 jylǵy memorandým boıynsha 62 teńgeden belgilengen eken. Endigi baǵa bulardan áldeqaıda tómen. Sol sebepten, dedi “QazAgro” AQ basshysy A. Mamytbekov, nan baǵasyn kóterýge eshqandaı negiz joq. Elimizde astyqtyń mol qory bar. Demek, ár óńirge undy memorandýmdaǵy baǵamen jetkizip berýimizge  múmkindik jetkilikti. Joldasbek ShО́PEǴUL. Atyraý oblysy. * * *

TО́TENShE JAǴDAIǴA TО́TEP BERÝ AMALDARY

Býrabaıda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrli­giniń kóshpeli alqa má­jilisi ótki­zildi. Mınıstr V.Bojko ortalyq vedomstvonyń alqa mú­she­leri men jaýapty qyzmet­ker­le­ri, Astana, Almaty qalalary jáne oblystar­daǵy departamentterdiń bastyq­tary aldynda aımaqtarda qalyptasqan tótenshe jaǵdaılar jóninde jáne onyń ashy sabaqtary men kútpegen oqıǵalardyń aldyn alý baǵytynda keńinen áńgimelep, naqty mindetter qoıdy. Májiliske qatysýshylarǵa jemisti jumys tilegen Aqmola ob­ly­synyń ákimi S.Dıachenko keńes­tiń Býrabaıda ótkizilýiniń mańyzyn atap ótti. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı qoldaýymen elimizdiń tálimdik tarıhy tereń, tabıǵaty kórkem ólkesi kún sanap qulpyryp keledi. Munda 70 sanatorııalyq-kýrorttyq mekeme jumys isteıdi. Aldaǵy kezde onyń sany taǵy da 20 nysanǵa kóbeımek. Býrabaıda Ulttyq memlekettik tabıǵat parki, arnaıy ekonomıka­lyq aımaq jumys isteýde. Týrıstik klaster men oıyn bıznesi qanatta­nyp keledi. Osynyń ózi-aq, mınıs­trlikke, jergilikti bılikke, búkil qaýymǵa orasan zor jaýapkershilik júkteıdi. Kýrortty aımaqta  aǵym­da­ǵy jyly zamanalyq 3 órt són­di­rý deposy salynyp, 335 adam­nyń jumyspen qamtylýy memleket ustanǵan baǵyttyń baıandylyǵyn bildiredi. Memlekettik orman qory men aýyl sharýashylyǵy jerlerin tótenshe jaǵdaılardan qorǵaý úshin oblys 100 traktor men 14 tirkeme quraldaryn satyp aldy. Soǵan qaramastan jer-jerlerde órt, eldi mekendi sý alý oqıǵalary tirkelgen. Oblys ákimi osyǵan baılanysty tótenshe jaǵdaılar qurylymyn nyǵaıtý, kóp maqsatty tikushaqtyń bólinýi, Aqkól aýda­nynda qýatty órt sóndirý deposyn salý jáne Bulandy aýdanynda áskerı qutqarý batalonyn orna­lastyrý máselesin kóterdi. Mı-nıstr Vladımır Bojko bul baǵytta arnaıy jumystar atqarylyp jatqanyn málimdedi. Keńeste mınıstrliktiń tótenshe jaǵdaılardy joıý jónindegi depar­tamentiniń dırektory, general-maıor Dıhanbek Satyl­ǵanov, ákimshilik jumystary departa­mentiniń dırektory Erǵalı Al­dońǵarov, strategııalyq josparlaý, taldaý, ǵylym jáne jańa tehnolo­gııalar departamentiniń dırektory Syrym Ǵabbasov baıandama ja­sady. Onda tabıǵı jáne tehno­gendik jaǵdaılarǵa baılanysty týyndaǵan tótenshe jaǵdaılar saldaryn joıý jáne aldyn alý maqsatynda aýqym­dy sharalar jıyntyǵy atqaryl­ǵandyǵy, ju­mystyń tıimdiligin arttyrý qatań baqylaýda ustala­tyndyǵy atap kórsetildi. Baqbergen AMALBEK. Aqmola oblysy, Býrabaı aýdany. * * *

О́Z О́NDIRISIMIZDIŃ О́RELI О́RISI

Bıyl elimiz “Qazaqstan-2030” Strategııasynyń aıasynda  údemeli ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damý besjyldyǵyn bastap ketkeni belgili. Elbasy­nyń Jarlyǵymen 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýy jónindegi memlekettik baǵdarlama bekitildi. Indýs­trııalyq damý baǵytynyń óńir­degi áleýetti qarymyna ba­ǵamdap qaraıtyn bolsaq, óndi­risti óńirdiń tynys-tirshiliginiń ósý deńgeıine elimizdiń damý kórsetkishterine qosqan úlesi arqyly da kóz jetkizýge bolar. Jalpy, bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda oblystaǵy ónerká­sip oryndary  191,4 mlrd teńgeniń ónimderin óndirdi. Iаǵnı, aldaǵy onjyldyqqa júzege asady degen serpindi jobalardyń aldy qazir iske qosylyp, halyq ıgiligi úshin jumys jasaı bastady. Úkimet qaýlysymen barlyǵy 100-den asa joba bekitilip, elimizdi ındýstrııalandyrýdyń naqty kartasy jasaldy. Soǵan oraı oblysta 2014 jylǵa deıin quny 722,2 mlrd.teńgeni quraıtyn 42 ınnovasııalyq joba belgilense, onyń 12-si  maýsym aıynda iske qosylyp úlgerdi. Oblys ortalyǵynda “Kaýstık” aksıonerlik qoǵamyna qarasty kásiporynda jylyna qýaty 30 000 tonna bolatyn hlor jáne kaýstıkalyq sodany membrandyq ádispen shyǵaratyn óndiris orny “Romat” farmasevtıkalyq kompanııasy bazasynda farmasevtıkalyq jáne medısınalyq dári-dármekterdi jasaıtyn zaýyt­tardy salý sııaqty jobalar kún tártibinde tur. Qaısysy bolmasyn halyq ıgiligi úshin, turaqty jumys oryndarynyń bolýyn qamtamasyz etetin jańa óndirister retinde ómirge keledi. Al, bul jobalardyń kóshbasshysy qatarynda “Qazaqmys” korporasııasy qolǵa alatyn Ekibastuz óńirinde  salynatyn “Bozshakól” ken baıytý kombınatynyń qurylysy tur. Bıyl Elbasynyń qatysýymen Qazaqstan elektrolız zaýytynyń  ekinshi kezegi iske qosyldy. Bul degenimiz bastapqy alıýmınıı óndiretin otandyq qanatty metall óndirisiniń jyldyq kólemi endi  250 myń tonnaǵa jetkiziledi degen sóz. Buǵan deıin zaýyt jyldyq qýaty 125 myń tonna taza alıýmınıı shyǵaryp keldi. Al endi elimizdiń osy zaýyty shyǵaratyn metaldary qaıda ótkiziledi degen de suraqtar týyndaıdy. Bul óndiris orny  halyqaralyq standarttarǵa saı tehnologııa­lardy qoldanady. Sondyqtan Pavlodarda óndiriletin alıýmınıı Eýropa elderine de keńinen tanyla  bastady. О́tken jyly London bırjasy qazaqstandyq qanatty metaldyń sapasyn baǵalap, ony ózderiniń saýda-sattyq rynogynyń tizimine tirkeýge aldy. Ol qazaq jeriniń alıýmınııin shetel­derge ótkizýge baılanysty kedergiler joqtyǵyn baıqatady. Keleshekte alıýmınııden kúndelikti turmysqa qajetti buıymdar,  avtomobıl dısklerin, qurylysqa qoldanylatyn  tósemeler, kólikterdiń qosalqy bólshekterin jasaıtyn jańa kásiporyndar qurylatyn bolady. Bul alıýmınııdi shyǵaryp qana qoımaı, ony ári qaraı óńdeý, odan ónim shyǵarý jónin­de óndiris ornynyń aldyna qoıǵan Elbasy­nyń tapsyrmasy. Osyǵan oraı jýyrda ǵana oblys ortalyǵyndaǵy kabeldi orama symdar jasaıtyn “Kazenergokabel” seriktestigi qazir 15 myń tonna  alıýmınııdi óńdep, sol ónimnen ılekter,  quımalar, shıratpa tizbelerin, oramalaryn jasaıtyn jańa jobanyń tusaýyn kesti. Seriktestik mamandary bul da bir qolǵa alynǵan jaqsy is boldy, endi  shyǵar­ǵan ónimderdi elimizdiń ózge óńirlerine, Reseıge ótkize alamyz dep otyr. Jalpy, bul seriktestik jańa zaman tehnologııasy arqasynda aıaǵynan qaz turdy. Sodan, 2006 jyldan bastap orama symdar óndirisin qolǵa alǵan kásiporyn telefon baıla­nysyna paıdalanatyn sym men syrty qaptalǵan qaýtty kabelderdi óndirýge kiristi. Osy jerde jańa jumys oryndary ashylyp, 150-ge jýyq adam óz mamandyqtaryna saı jumys ta tapty. О́z jerimizde óndirilgen  alıýmınıı quımalaryn paıdalaný arqyly orama symdar óndiretin jergilikti jobany iske asyrý baǵyty osylaı ómirge keldi. Buryn dál óz úıimizdiń janynda alıýmınıı óndirsek te, jyldar boıy ony óndiriske paıdalaný  úshin Reseıden, Qytaıdan baryp ákelip, tasymaldap júrdik. Endigi jerde “alystan arbalaǵansha, jaqynnan dorbala” degen oıǵa alǵan bul maqsatqa da qol jetti. – Bul shetten kelgennen góri ári arzan, ári sapaly ǵoı, sym óndirisin  damytýdy qolǵa alý úshin jylyna kásiporynǵa 15 myń tonna shıkizat kerek. Iаǵnı, bul suranysty endi ózimizdiń “Qazaqstan elektrolız zaýyty”  aksıonerlik qoǵamy qamtamasyz ete alatynyna qýanyshtymyz, – deıdi seriktestik basshylyǵy. Bul óz jerimizdiń baılyǵyn ózimiz óndirip, ózimiz ıgiligin kórýge qolymyz jete bastady degen sóz. Farıda BYQAI. PAVLODAR. * * *

ÚZDIK TAÝARLAR KО́RMESI

Aqtóbe qalasyndaǵy “Dostyq” úıinde oblys boıynsha “Qazaq­stan­nyń úzdik taýary” atty kórme-konkýrs ótti. Kórme-konkýrstyń maqsaty – kásiporyndar men uıymdardyń otandyq ónimderdiń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan qyzmetterin belsendi júrgizýge yntalandyrý, Qazaqstan rynogyn joǵary sapaly jáne básekege qabiletti ónimdermen toltyrýǵa yqpal etý.  “О́ndiristik maqsattaǵy úzdik taýarlar”, “Turǵyndar úshin úzdik taýarlar” jáne “Úzdik azyq-túlik ónimderi” nomınasııalary boıynsha ótkizilgen kórme-kon­kýrs­qa oblystyń 19 kásiporny men jeke kásipkerleri qatysty. Olar­dyń arasynda “Aqtóbe munaı qubyr­lary zaýyty” AQ, “Alǵabas” JShS, “Stepnoe” JShS”, “Aqtó­be metall emes qubyrlar zaýyty” AQ sııaqty ónimderi oblystan tysqary jerlerge ótimdi kásip­oryndar bar. Sarapshylardyń anyqtaýy boıynsha,  “Úzdik azyq-túlik ónim­deri” nomınasııasy boıynsha “Tan­dam-W” JShS,  “Turǵyndar úshin úzdik taýarlar” nomınasııasy boı­ynsha “EkotonBatys” JShS jáne “О́ndiristik maqsattaǵy úzdik taýar­lar” nomınasııasy boıynsha “Aq­tó­be metall emes qubyrlar zaýyty” AQ jeńimpaz dep tany­lyp, birinshi dárejeli dıplommen jáne baǵaly syılyqtarmen mara­pattaldy. Je­ńim­paz kásiporyndar ústimizdegi jyl­dyń aıaǵyna taman Astana qala­synda ótetin “Qazaq­stannyń úzdik taýarlary” respýblıkalyq kórme-konkýrsyna qatysatyn bolady. Kórme-konkýrstyń júldeger­leri men dıplomanttary da ekinshi jáne úshinshi dárejeli dıplom­darmen, alǵys hattarmen jáne ba­ǵaly syılyqtarmen marapattaldy. Satybaldy SÁÝIRBAI. Aqtóbe oblysy.