Júzdesýler jıiligi – júıeli ister bastaýy

Seısenbi kúni Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev resmı saparmen Ýkraına astanasy – Kıev qalasyna ushyp keldi. Halyqaralyq “Borıspol” áýejaıynda Qazaqstan Prezıdentin Ýkraına Úkimetiniń resmı adamdary qarsy alyp, Ýkraına Prezıdentiniń ákimshiligine bastady. Bul kúni Kıev aspany barynsha ashyq bolyp, qońyr kúzge qaramaı kúnniń nury mo­lynan tógilip, aýanyń temperatý­ra­sy 30 gradýs ystyqtyń mańynda turdy. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń korteji ótken ortalyq kóshe­ler­de Qazaqstan men Ýkraınanyń jalaýlary ili­nip, qarsy alý saltanatyn arttyra túsken. Ýkraına Prezıdenti ákimshiligi ǵımaraty aldynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty Ýkraına Pre­zı­denti Vıktor Iаnýkovıch qarsy aldy. Osy jerdegi saltanatty qarsy alý rásimderi aıaq­talǵan soń memleket basshylary sha­ǵyn quramdaǵy kelissóz ústeline otyrdy. Qazaqstan men Ýkraına qarym-qaty­nastary osy kúnge deıin serpindi qarqyn­men damyp keledi. Ásirese, halyqaralyq uıymdar sheńberindegi ózara is-qı­myl­dar­da eki jaqtyń ustanymdary únemi uqsas­tyǵymen erekshelendi. Máselen, BUU sheńberinde Qazaqstan Ýkraınanyń BUU Adam quqyqtary jónindegi keńesiniń 2008-2011 jyldardaǵy múshesi bolýyn jaq­taǵan, al Ýkraına 2011-2012 jyldarǵa Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolýyn qoldap otyr. Qazaqstan basshysynyń Ýkraınaǵa jasaǵan saparlary ekijaqty qarym-qa­ty­nastyń damı túsýine ıgi yqpalyn tıgizip keledi. Táýelsizdik alǵan jyldardan beri Qazaqstan Prezıdenti Ýkraınaǵa osymen jetinshi ret resmı sapar jasap otyr. Eki el basshylarynyń kezdesýleri únemi dostyq, túsinistik jáne elderimizdiń ara­syn­daǵy túrli baǵyttaǵy yntymaqtas­tyq­tardy tereńdete berýge degen umtylys jaǵdaıynda ótip keledi. Ústimizdegi jyldyń sáýir aıynda Ýkraınanyń jańadan saılanǵan Prezı­denti Vıktor Iаnýkovıchtiń Qazaqstanǵa alǵashqy resmı sapary boldy. Sapar barysynda 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan – Ýkraına ózara is-qımyl jos­paryna (“Jol kartasy-3”) jáne eki eldiń úkimetteri arasynda 2000 jyldyń 19 mamyrynda azamattardyń júrip-turýyn jeńildetý jónindegi kelisimge ózgerister men túzetýler engizý týraly hattamaǵa qol qoıyldy. Al eki eldiń arasynda qol qoıylǵan barlyq qujattar sany qazir 80-nen asyp jyǵylady. Qazaqstan men Ýkraına arasynda saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq búkilálemdik ekonomıkalyq daǵdarys bastalǵansha turaqty qarqynmen damydy. Taýar aınalymy jóninen Qazaqstan TMD boıynsha Ýkraınanyń ekinshi oryndaǵy, al barlyq saýda áriptesteri arasynda tór­tinshi oryndaǵy áriptesi boldy. Ýkraına da TMD boıynsha Qazaqstannyń Reseı­den keıingi ekinshi, al barlyq áriptesteri arasynda besinshi oryndaǵy saýda áriptesi bolyp keldi. Búkilálemdik ekonomıkalyq daǵdarystyń salqynynan ekijaqty saýda aınalymy 30 paıyzǵa jýyq tómendep, 2009 jyly 3 578,8 mln. AQSh dollaryna deıin túsip ketti. Sonyń ishinde qazaq­stan­dyq eksport kólemi 1 514,3 mln., al ımport 2 064.6 mln. AQSh dollary kóle­min­de boldy. Ústimizdegi jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda ekijaqty taýar aına­lymy 956,4 mln. AQSh dollary kólemin­de boldy, sonyń 621,4 mıllıony eksport, al 335,4 mln. dollary ımportty qurady. Ústimizdegi jyldyń 1 shildesine deıingi málimetterge qarasaq, Qazaqstannan Ýkraına ekonomıkasyna quıylǵan ın­vestı­sııanyń kólemi 254,4 mln. dollar, al Ýkraınanyń Qazaqstan ekonomıkasyna salǵan ınvestısııasy 23,3 mln. dollarǵa teń bolǵan eken. Shaǵyn quramdaǵy ekijaqty kezdesý­den shyqqan soń memleket basshylary kelissózderdi keńeıtilgen quramda jal­ǵas­tyrdy. Oǵan Qazaqstan jaǵynan Mem­le­kettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev, Prezıdenttiń halyqara­lyq máseleler jónindegi kómekshisi Nur­lan Ermekbaev, Qazaqstannyń Ýkraına­da­ǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Aman­geldi Jumabaev, Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekov, Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaev, Bilim jáne ǵy­lym mınıstri Janseıit Túımebaev, “Samu­ryq-Qazyna” UÁQ” AQ basqarma tór­aǵa­synyń orynbasary Tımýr Quly­baev, “Qazaqstan temir joly” UK” AQ pre­zıdenti Asqar Mamın, “Qazatom­óner­kásip” UK” AQ basqarma tóraǵasy Vladı­mır Shkolnık, “QazMunaıGaz” UK” AQ prezıdenti Qaıyrgeldi Qabyldın jáne t.b. qatysty. Keńeıtilgen quramdaǵy kelissózderdi ashqan Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаný­kovıch osynyń aldynda shaǵyn quramda bolǵan kelissózge qysqasha sholý jasap, on­daǵy negizgi máseleler týraly aıtyp berdi. Biz Qazaqstanmen áriptestik qaty­nas­tardy damytýǵa múddelimiz. Kelissóz ba­rysynda bizder bir-birimizdi emeýrin­nen-aq uǵyp otyrdyq. Osynyń ózi bizdiń múddelerimizdiń uqsas ekendigin kórsetpeı me, deı kelip, ol eki eldiń arasyndaǵy qa­rym-qatynastardyń óte erteden ornaǵa­nyn tilge tıek etti. Odan ári Ýkraınanyń Qazaqstan sekildi turaqty jolmen damyp kele jatqan senimdi elmen áriptestikke asa múddeli ekenin atap ótip, Qazaqstan Pre­zıdentiniń atyna jyly sózder aıtty. Sonyń ishinde Nursultan Nazarbaevtyń naryqtyq ekonomıka ornatý jolyndaǵy qajyrly eńbekterine úlken baǵa berip, óziniń odan úlgi alǵysy keletinin jetkizdi. Ýkraına ekonomıkasynyń sıpatyna toqtalǵanda, onyń ǵylymı-tehnıkalyq áleýe­ti zor ekenin aýyzǵa aldy. Qazir biz ónerkásipte ǵylym jetistikterin paıdala­nyp, ınnovasııalyq damý jolyn qalap otyrmyz. Osy qatarda ǵaryshtyq jańa jobalardy iske asyrǵymyz keledi, deı ke­lip, shaǵyn quramdaǵy kezdesýde Qazaq­stan-Reseı arasyndaǵy osy salada qolǵa aly­nyp júrgen jobalarǵa qatysý múmkin­dikteri týraly pikir alysylǵanyn jet­kiz­di. Osy oraıda Baıqońyrdy birlese paı­da­laný perspektıvasy joǵary ekenin bildirdi. Odan ári óziniń Qazaqstanmen birlesip jolaýshy jáne júk tasymalynyń ushaq­taryn jasaý jóninde birlesken kásiporyn qurý máselesin kótergenin aıtty. Bul jobalar iske assa, eki jaqqa da tıimdi bo­lar edi, dedi ol. Sonymen birge, Ýkraına Qazaqstannyń munaı-gaz ken oryndaryn ıgerýge qatysý, kóliktik ınfraqurylym jobalaryna atsalysý perspektıvalary týraly máseleler kóterilgenin aıtty. Soń­ǵysy týraly aıtqanda, “Batys Qy­taı-Batys Eýropa” jobasyna Ýkraına­nyń da atsalysý oıy baryn aıtqanyn jetkizdi. Atom energetıkasynda da sizder Reseımen birlesip jańa jobalardy iske asyrýdasyzdar, biz de osy jobalarǵa áriptes retinde engimiz keledi, dedi ol. О́ziniń jaýap sózinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ýkraınalyq áriptesiniń usynystaryn qoldaıtynyn jetkizdi. Sóz arasynda ekijaqty yntymaqtastyq joǵary deńgeıdegi kezdesýlerdiń jıiliginen de anyq kórinetinin atap ótti. Sonyń ishinde óziniń V.Iаnýkovıchpen bıyl ǵana jetinshi ret kezdesip otyrǵanyn málimdedi. Biz Ýkraınamen barlyq máseleler boıynsha da yntymaqtasýǵa ázirmiz. Sonyń ishinde qazaqstandyq energetıka kózderin birlese ıgerý máseleleri boıynsha Úkimetke naqty tapsyrmalar berildi. Al ekijaqty saýdanyń qyzýyna Reseı arqyly ótetin tranzıt tarıfteriniń joǵa­ry bolýy keri áserin tıgizýde. Tarıftiń jo­ǵarylyǵynan bizdiń ónimderimiz báse­kege qabilettigin tómendetip alady. Biraq soǵan qaramaı biz byltyr ǵana Ýkraı­nadan 170 dana aýyl sharýashylyǵy teh­nı­kalaryn satyp aldyq. Qazir olardy ózi­mizde jasaý úshin birlesken kásiporyn­dar qurylýda, dedi Qazaqstan basshysy. Ǵarysh salasyndaǵy áriptestik týraly aıt­qanda Nursultan Nazarbaev Qazaq­stannyń ýkraınalyq “Zenıt” jáne “Dnepr” zymyran ushyrǵyshtary jobasy aksııasynyń 10 paıyzyn alýǵa kelisil­ge­nin, biraq Qazaqstan jaǵy aksııanyń 33 paıyzynan úmitti ekenin aıtty. Biz óz eli­mizdegi 2014 jylǵa deıingi aralyqqa ar­nal­ǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalandyrý baǵdarmasyn iske asyrý úshin 50 mlrd. dollar kóleminde ınvestısııa tartamyz. Sony ıgerýge ýkraınalyq iskerlerdi de shaqyramyz. Al kólik ınfraqurylymy tý­raly aıtqanda, ýkraınalyq árip­tesim­niń “Batys Qytaı-Batys Eýropa” jo­ba­sy­na qatysqysy kelgen nıetin qoldaımyn. Memleket basshylarynyń kirispe só­zi­nen keıin kelissózder BAQ-tyń qaty­sýy­nsyz, “jabyq esik” jaǵdaıynda jal­ǵasty. Uzaqqa sozylǵan keńeıtilgen quram­da­ǵy kelissózder aıaqtalǵan soń ekijaqty qujattarǵa qol qoıý rásimi boldy. Uzyn sany segiz qujatqa qol qoıylýy ekijaqty qarym-qatynastardyń qyzý qarqynmen damyp kele jatqandyǵynyń aıǵaǵy bolsa kerek. Qol qoıylǵan qujattar arasynda Qazaqstanmen Ýkraına arasynda 2010-2011 jyldarǵa arnalǵan ózara is-qımyl josparyna (“Jol kartasy-3”) qosymsha­lar men ózgerister engizý týraly hattama da boldy. Oǵan Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev pen Ýkraına Prezıdenti V.Iаnýkovıch qol qoıdy. Bul qujat ýkraın jaǵynyń burynǵy josparǵa máshıne ja­saý, kólik, áskerı-tehnıkalyq yntymaq­tas­tyq, agroónerkásip salalary boıynsha qosymsha tarmaqtar engizý jónindegi usy­nysy boıynsha ázirlengen edi. Qazaqstan Úkimeti men Ýkraına Mınıstrler ka­bı­neti arasyndaǵy eki jaqta da dıploma­tııa­lyq ókildikter úıin salýǵa jer bólý tý­ra­ly kelisimge Qazaqstan jaǵynan Mem­lekettik hatshy – Syrtqy ister mınıstri Q.Saýdabaev, Ýkraına jaǵynan Syrtqy ister mınıstri K.Grıshenko qol qoıdy. Aıta keterligi, kelisim boıynsha atalǵan maqsat úshin Ýkraına jaǵy Qazaqstanǵa Kıev­ten 0,45 ga, al Qazaqstan jaǵy Ýkraınaǵa Astanadan 0,9 ga jerdi jalǵa beretin bolady. Qazaqstan Respýblıkasy men Ýkraı­nanyń Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteri arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly keli­simge eki eldiń sala mınıstrleri J.Túı­mebaev pen D.Tabachnık, adam quqyqtary jónindegi yntymaqtastyq jónindegi qu­jatqa Adam quqyqtary jónindegi qazaq­standyq ókil A.Shákirov pen Ýkraına Joǵarǵy Radasynyń adam quqyqtary jónindegi ókili N.Karpacheva, temir jol salasyndaǵy júk tasymaly boıynsha durys tarıftik ahýal jasaý jónindegi kelisimge “Qazaqstan temir joly” UK” AQ prezıdenti A.Mamın men Ýkraına memlekettik temir jol kóliginiń bas dı­rek­tory M.Kostıýk qol qoıdy. Bulardan basqa da ekijaqty úsh qujatqa qol qoıyldy. Olardyń bárine Qazaqstan jaǵynan Tótenshe jáne ókiletti elshi A.Jumabaev qol qoıdy. Osydan keıin memleketter basshylary jýrnalıstermen baspasóz konferen­sııasyn ótkizdi. Ony ashqan Ýkraına Pre­zıdenti joǵaryda atalǵan jaılardy ataı kelip, eki eldiń arasyndaǵy yntymaq­tas­tyq­ty damytýda áli de qolǵa alynbaǵan sha­rýalar kóp ekenin tilge tıek etti. Sol áleýetti molynan qoldaný úshin eki eldiń úkimetterine naqty tapsyrmalar beril­ge­nin aıtty. Sonymen qatar, 2014 jyly Ta­ras Shevchenkonyń 200 jyldyq mereı­toıyn birlese atap ótýge kelisilgenin jetkizdi. Sóziniń sońynda kelissózder barysynda álemdik ózekti problemalar týraly pikir alysylǵanyn atap kórsetti. Qazaqstan Prezıdenti jyly qarsy alǵany úshin Ýkraına jaǵyna rızashy­lyǵyn bildire kelip, eki jaqtyń barlyq máselede de úlken túsinistikpen ortaq til tapqanyn aıtty. Odan ári álemdik eko­nomıkalyq daǵdarystyń eńserilip kele jatqanyna baılanysty ekijaqty saýda aınalymynyń burynǵy qalpyna keleti­nine senim bildirdi. Sonymen birge, gý­manıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyqtyń damı beretinine de úmit artty. Qazirdiń ózinde Ýkraınada júzdegen qazaqstandyq jas bilim alýda, aldaǵy ýaqytta bul sannyń artatynyna senimdimiz, dedi N.Nazarbaev. Baspasóz konferensııasynyń sońynda prezıdentter jýrnalısterdiń suraqta­ryna jaýap berdi. Keshe keshkisin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Belgisiz soldat pen Asharshylyq qurbandaryna arnalǵan eskertkish-memorıaldarǵa gúldeste qoıdy. Sodan soń Ýkraına Premer-mınıstri N.Azarovpen kezdesip, kelissóz júrgizdi. Jaqsybaı SAMRAT – Kıevten.  Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.