Álbette, Roza Ysqaqqyzynyń kóńil túkpirinde bul jaılardyń da jatqany anyq. Osy arada el ishindegi áralýan toptardyń túsinistik únqatysýyna jáne bir baýyrlas memleket – Túrkııanyń muryndyq bolýy da ǵanıbet deı alsaq kerek. Qyrkúıektiń aıaǵyna deıin qyrǵyz jaǵy sondaı-aq Túrkııanyń, Dúnıejúzilik damý bankiniń jáne Germanııa bankiniń granttaryn, qazanda – Azııa Damý banki men Eýropalyq Odaqtyń granttaryn alýdy josparlap otyr. Biz Bishkekte júrgen kúnderde V.Pýtınniń dýaly aýzymen Reseıdiń Qyrǵyzstan ekonomıkasyn ońaltýǵa 10 mıllıon dollar kómek beretindigi jóninde jarııa etilgeni belgili boldy. AQSh óz aldyna, alystaǵy Japonııa da Qyrǵyzstanǵa qarjy kómegin berýge yqylasty kórinedi.
Árıne, alǵan jaqsy. “Joqshylyqta jegen quıqanyń dámi aýyzdan ketpes” deımiz-aý. Biraq almaqtyń da salmaǵy bar emes pe. Olaı bolsa, negizgi temirqazyq baǵyt retinde qazirgi aǵymdaǵy jaǵdaıdyń ózinde de Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev dostas memleket úshin usynǵan ekonomıkalyq ońaltý baǵdarlamasyn iske asyrýdy ustanǵan áldeqaıda durys sııaqty. Bul úshin Qyrǵyzstannyń naq ózinde ekonomıkalyq áleýet te, resýrstar da jetkilikti. Tek eldiń ekonomıkalyq damýynyń jańa jaǵdaıǵa laıyqtalǵan ilkimdi baǵdarlamasy ázirlenýi qajet.
Osy jyldyń 10 qazanyna belgilengen parlament saıla-ýyna ázirlik, saılaý aldyndaǵy kúreske 29 partııanyń qosylýy eldegi ártúrli kúshterdiń saıası belsendiligin kúrt arttyryp jiberdi. Osy oraıda ázirge syrttaı turaqty ári jaımashýaq bolyp kóringenimen, ishki saıası jaǵdaıdyń kez kelgen ústirt nemese asyǵys qadamnan, bolmashy tamyzyqtan, oılanbaı aıtylǵan bir aýyz sózden-aq ýshyǵyp shyǵa kelýi múmkindigin eshbir joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Osyndaı kózge kórinbes shıelenis eldiń ońtústiginde, Osh pen Jalalabadta saqtalyp otyr desek, shyndyqtan alystamaımyz. Qyrǵyz basshysynyń Arnaıy elshiler saparynyń dál aldynda ǵana sol jaqtan oralýy ol óńirdiń erekshe nazarda ekendigin ańǵartqandaı.
Búkpesiz áńgime kezinde R.Otýnbaeva saılaý qarsańynda shıelenis pen qaıtalama qaqtyǵys qaýpi kúsheıgen jaǵdaıda elde tótenshe jaǵdaı engizilip, saılaý keıinge qaldyrylýy múmkin ekendigin de jasyryp qala almady. Biraq jańaǵydaı qaýipti barynsha azaıtyp, jurt kókeıindegi kúmán-kúdikke oryn qaldyrmaýǵa, sóıtip, ádil ári alańsyz tynysh saılaý ótýin qamtamasyz etýge qazirgi bıliktiń kúsh-jigeri, qural-dármeni jetkilikti. Mundaı sheshimtal-dyqty R.Otýnbaeva osy kúnderde kúsh vedomstvolarynda – Bas prokýratýra men Ishki ister mınıstrliginde basshy kadrlardy aýystyrǵan kezde tanytyp ta tastaǵandaı.
Osy rette bir aıtarlyq nárse, el aýmaǵynda EQYU-nyń polısııalyq konsýltatıvtik toptaryn ákelip ornalastyrý máselesi túpkilikti sheshimin tappaı, tejelińkirep turǵany qynjyldyrǵandaı. Keıbir partııalar da tehnıkalyq turǵydaǵy máselege saıası reńk bergisi keletin nıetterin bildirip aldy. Sol sebepten de, konsýltatıvtik polısııa toptaryn saılaýdan keıin ornalastyrý jóninde kelisildi. Nesi bar, tynyshtyq saılaýdan keıingi kezde de kerek.
Qyrǵyzstannyń Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy A.Sarıev, Syrtqy ister mınıstri R.Qazaqbaev, Ishki ister mınıstriniń orynbasary Sh.Mamyrov, respýblıkanyń tehnıkalyq úkimetiniń birinshi vıse-premeri A.Mýralıev saılaý qarsańynda elde tynyshtyq saqtaýdyń, janjal-kıkiljińderdiń aldyn alýdyń ózekti máselelerine, osy rette atqarylyp jatqan isterge toqtaldy. Saılaýda jeńilis tapqan partııalardyń keıbir kóshbasshylary óz maqsattaryna jetý jolynda neden de bolsa taıynbaıtyny atap ótildi. Sondaı-aq ásirese ortalyq sheshimderiniń zańdylyǵyn únemi tanı bermeıtin eldiń ońtústik óńirinde búldirgish áreketterdiń oryn alý múmkindigin qaperden bir sát shyǵarýǵa bolmaıdy. Osyǵan baılanysty qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý maqsatynda qyrǵyz ókimet oryndary parlament saılaýy kúni árbir saılaý ýchaskesinde mılısıonerler men halyq jasaqshylarynyń kezekshilik etýi jóninde sheshim qabyldady.
Endi, tikeleı saılaýdyń ózine keler bolsaq, oǵan 2 mıllıon 700 myń saılaýshy qatysady dep kútilýde. Búkil Qyrǵyzstan boıynsha 344 saılaý ýchaskesi jasaqtalmaqshy. Taǵy bir úlken túıtkil sol, qazir Reseı Federasııasynda ǵana 400 myńǵa jýyq qyrǵyz mıgranttary resmı tirkelgen. Qazaqstanda júrgen saılaý jasyndaǵy qyrǵyz azamattary 100 myń dep shamalanýda. Olardy daýys berýmen qamtý múmkin de emes jáne ondaı jaǵdaı qarastyrylyp ta otyrǵan joq. Demek, keminde jarty mıllıon qyrǵyz azamaty óz eliniń bolashaǵyn tańdaýǵa qatysa almaıdy, degen sóz. О́te ókinishti.
Qyrǵyzstan parlamentiniń saılaýy qarsańynda EQYU-nyń Bishkektegi ortalyǵy ıgilikti isterdiń tynymsyz uıytqysyna aınalǵan. Ortalyqtyń basshysy, Elshi Endrıý Tesorer dinı ekstremızmniń taralýyn boldyrmaý oraıynda qylmystyq-atqarý júıeleriniń qyzmetkerlerine arnalǵan semınarlar legin bastady. Sonymen qatar, atalǵan Ortalyq Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy saılaýda saıası partııalar ustanatyn Ádep kodeksin ázirlep usyndy. Saılaýǵa resmı tirkelgen 29 saıası partııanyń 26-sy osynaý kodekske qol qoıypty. Demek, olar zań quzyryna júginip, saılaýdyń ádil ári adal ótýin jaqtaıdy, negizgi saılaý qaǵıdattarynyń qadaǵalanýyn qamtamasyz etýge umtylady.
Partııalardyń qaýqarsyz emes ekendigi saılaý aldyndaǵy úgit naýqany bastalǵan alǵashqy kúnderden-aq belgili bolyp qalǵandaı. Halyqqa olardyń úni jetip-aq jatyr. Báriniń nıeti túzý, tilegi aq, murattary asqaq, maqsattary bireý. Bári de Qyrǵyzstandy kógertýdi, kórkeıtýdi kókseıdi. Áıtkenmen, eshqaısysy jarqyn bolashaqqa jetkizetin joldy kórsetpeıdi, naqty ekonomıkalyq baǵdarlama usynbaǵan. Partııalarǵa abyroı ápere qoımas osy jaǵdaıdy kezdesýlerde Jánibek Káribjanov ta, sonymen birge, Reseı Prezıdentiniń Qyrǵyz Respýblıkasymen qarym-qatynasty damytý jónindegi ókili V.Rýshaılo da atap kórsetti.
Saılaý kezindegi túıtkildi ári kókeıkesti máseleniń biri partııalardyń da, bıliktiń de, bylaısha aıtqanda, “ákimshilik resýrs” deıtindi paıdalanýyna jol bermeý bolyp tabylady. Eger ol paıdalanylsa, qandaı da bir partııa nemese partııalyq kóshbasshy saılaý naýqany barysynda memlekettik qoldaýǵa arqa súıese, daýdyń basy sol bolaıyn dep tur. Bul – óte qaýipti. Osy jaıdan Jánibek Káribjanov bastaǵan halyqaralyq uıymdar ókilderi óte-móte saqtandyryp, óz kezeginde bılik pen partııalar da “ákimshilik resýrstarǵa” júginbeıtindikterine sendirip baqty. Naq osy maqsatta, EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyǵy jónindegi bıýrosy 10 qazanda Qyrǵyzstanda ótetin parlament saılaýyn baıqap-baqylaıtyn óz mıssııasyn ashty. Mıssııa basshysy Korın Jonker: “EQYU-ǵa qatysýshy retindegi mindettemelerine sáıkes demokratııalyq saılaý ótkizý Qyrǵyzstan úshin mańyzdy syn bolmaq”, dep málimdedi. Atalǵan mıssııa Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstrliginiń usynysy boıynsha ashylǵanyn atap ótkenimiz abzal. Qyrǵyzstanǵa EQYU-ǵa múshe 23 elden 300-den astam sarapshylar men qysqa merzimdi baıqaýshylar keledi dep kútilýde.
Sonymen, qyrǵyz eli óziniń saıası ómiriniń asa mańyzdy kezeńine aıaq basty. Halyqaralyq standarttarǵa sáıkes teń quqyqty, erikti ári ádil saılaýdyń ótkizilýin qamtamasyz etý qazirgi qyrǵyz úkimetin bylaı qoıǵanda, búkil qyrǵyz halqy-nyń bolashaǵyn boljaldaıtyn jaýapty syn bolǵaly tur. Osyny paıymdaı kele, EQYU-nyń, BUU-nyń jáne Eýroodaqtyń Arnaıy ókilderi Qyrǵyzstandaǵy ahýalǵa baılanysty málimdeme jasap, sol synnan súrinbeı ótýdiń, eldiń turaqty ári órkendi bolashaǵyna parlament saılaýyn kináratsyz tabysty ótkizý arqyly negiz salýdyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti. Iá, halyqaralyq qoǵamdastyq qyrǵyz halqynyń aqyl-parasatyna senedi jáne olardy ózderiniń jarqyn bolashaǵy jolyndaǵy kúreste rııasyz qoldaıdy. Aldaǵy parlament saılaýy Qyrǵyzstanǵa myqty memleket bolý múmkindigin usynyp otyrǵan eldik syny deıtinimiz de sondyqtan.
Qorǵanbek AMANJOL, Almaty-Bishkek-Almaty.
Álbette, Roza Ysqaqqyzynyń kóńil túkpirinde bul jaılardyń da jatqany anyq. Osy arada el ishindegi áralýan toptardyń túsinistik únqatysýyna jáne bir baýyrlas memleket – Túrkııanyń muryndyq bolýy da ǵanıbet deı alsaq kerek. Qyrkúıektiń aıaǵyna deıin qyrǵyz jaǵy sondaı-aq Túrkııanyń, Dúnıejúzilik damý bankiniń jáne Germanııa bankiniń granttaryn, qazanda – Azııa Damý banki men Eýropalyq Odaqtyń granttaryn alýdy josparlap otyr. Biz Bishkekte júrgen kúnderde V.Pýtınniń dýaly aýzymen Reseıdiń Qyrǵyzstan ekonomıkasyn ońaltýǵa 10 mıllıon dollar kómek beretindigi jóninde jarııa etilgeni belgili boldy. AQSh óz aldyna, alystaǵy Japonııa da Qyrǵyzstanǵa qarjy kómegin berýge yqylasty kórinedi.
Árıne, alǵan jaqsy. “Joqshylyqta jegen quıqanyń dámi aýyzdan ketpes” deımiz-aý. Biraq almaqtyń da salmaǵy bar emes pe. Olaı bolsa, negizgi temirqazyq baǵyt retinde qazirgi aǵymdaǵy jaǵdaıdyń ózinde de Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev dostas memleket úshin usynǵan ekonomıkalyq ońaltý baǵdarlamasyn iske asyrýdy ustanǵan áldeqaıda durys sııaqty. Bul úshin Qyrǵyzstannyń naq ózinde ekonomıkalyq áleýet te, resýrstar da jetkilikti. Tek eldiń ekonomıkalyq damýynyń jańa jaǵdaıǵa laıyqtalǵan ilkimdi baǵdarlamasy ázirlenýi qajet.
Osy jyldyń 10 qazanyna belgilengen parlament saıla-ýyna ázirlik, saılaý aldyndaǵy kúreske 29 partııanyń qosylýy eldegi ártúrli kúshterdiń saıası belsendiligin kúrt arttyryp jiberdi. Osy oraıda ázirge syrttaı turaqty ári jaımashýaq bolyp kóringenimen, ishki saıası jaǵdaıdyń kez kelgen ústirt nemese asyǵys qadamnan, bolmashy tamyzyqtan, oılanbaı aıtylǵan bir aýyz sózden-aq ýshyǵyp shyǵa kelýi múmkindigin eshbir joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Osyndaı kózge kórinbes shıelenis eldiń ońtústiginde, Osh pen Jalalabadta saqtalyp otyr desek, shyndyqtan alystamaımyz. Qyrǵyz basshysynyń Arnaıy elshiler saparynyń dál aldynda ǵana sol jaqtan oralýy ol óńirdiń erekshe nazarda ekendigin ańǵartqandaı.
Búkpesiz áńgime kezinde R.Otýnbaeva saılaý qarsańynda shıelenis pen qaıtalama qaqtyǵys qaýpi kúsheıgen jaǵdaıda elde tótenshe jaǵdaı engizilip, saılaý keıinge qaldyrylýy múmkin ekendigin de jasyryp qala almady. Biraq jańaǵydaı qaýipti barynsha azaıtyp, jurt kókeıindegi kúmán-kúdikke oryn qaldyrmaýǵa, sóıtip, ádil ári alańsyz tynysh saılaý ótýin qamtamasyz etýge qazirgi bıliktiń kúsh-jigeri, qural-dármeni jetkilikti. Mundaı sheshimtal-dyqty R.Otýnbaeva osy kúnderde kúsh vedomstvolarynda – Bas prokýratýra men Ishki ister mınıstrliginde basshy kadrlardy aýystyrǵan kezde tanytyp ta tastaǵandaı.
Osy rette bir aıtarlyq nárse, el aýmaǵynda EQYU-nyń polısııalyq konsýltatıvtik toptaryn ákelip ornalastyrý máselesi túpkilikti sheshimin tappaı, tejelińkirep turǵany qynjyldyrǵandaı. Keıbir partııalar da tehnıkalyq turǵydaǵy máselege saıası reńk bergisi keletin nıetterin bildirip aldy. Sol sebepten de, konsýltatıvtik polısııa toptaryn saılaýdan keıin ornalastyrý jóninde kelisildi. Nesi bar, tynyshtyq saılaýdan keıingi kezde de kerek.
Qyrǵyzstannyń Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy A.Sarıev, Syrtqy ister mınıstri R.Qazaqbaev, Ishki ister mınıstriniń orynbasary Sh.Mamyrov, respýblıkanyń tehnıkalyq úkimetiniń birinshi vıse-premeri A.Mýralıev saılaý qarsańynda elde tynyshtyq saqtaýdyń, janjal-kıkiljińderdiń aldyn alýdyń ózekti máselelerine, osy rette atqarylyp jatqan isterge toqtaldy. Saılaýda jeńilis tapqan partııalardyń keıbir kóshbasshylary óz maqsattaryna jetý jolynda neden de bolsa taıynbaıtyny atap ótildi. Sondaı-aq ásirese ortalyq sheshimderiniń zańdylyǵyn únemi tanı bermeıtin eldiń ońtústik óńirinde búldirgish áreketterdiń oryn alý múmkindigin qaperden bir sát shyǵarýǵa bolmaıdy. Osyǵan baılanysty qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý maqsatynda qyrǵyz ókimet oryndary parlament saılaýy kúni árbir saılaý ýchaskesinde mılısıonerler men halyq jasaqshylarynyń kezekshilik etýi jóninde sheshim qabyldady.
Endi, tikeleı saılaýdyń ózine keler bolsaq, oǵan 2 mıllıon 700 myń saılaýshy qatysady dep kútilýde. Búkil Qyrǵyzstan boıynsha 344 saılaý ýchaskesi jasaqtalmaqshy. Taǵy bir úlken túıtkil sol, qazir Reseı Federasııasynda ǵana 400 myńǵa jýyq qyrǵyz mıgranttary resmı tirkelgen. Qazaqstanda júrgen saılaý jasyndaǵy qyrǵyz azamattary 100 myń dep shamalanýda. Olardy daýys berýmen qamtý múmkin de emes jáne ondaı jaǵdaı qarastyrylyp ta otyrǵan joq. Demek, keminde jarty mıllıon qyrǵyz azamaty óz eliniń bolashaǵyn tańdaýǵa qatysa almaıdy, degen sóz. О́te ókinishti.
Qyrǵyzstan parlamentiniń saılaýy qarsańynda EQYU-nyń Bishkektegi ortalyǵy ıgilikti isterdiń tynymsyz uıytqysyna aınalǵan. Ortalyqtyń basshysy, Elshi Endrıý Tesorer dinı ekstremızmniń taralýyn boldyrmaý oraıynda qylmystyq-atqarý júıeleriniń qyzmetkerlerine arnalǵan semınarlar legin bastady. Sonymen qatar, atalǵan Ortalyq Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy saılaýda saıası partııalar ustanatyn Ádep kodeksin ázirlep usyndy. Saılaýǵa resmı tirkelgen 29 saıası partııanyń 26-sy osynaý kodekske qol qoıypty. Demek, olar zań quzyryna júginip, saılaýdyń ádil ári adal ótýin jaqtaıdy, negizgi saılaý qaǵıdattarynyń qadaǵalanýyn qamtamasyz etýge umtylady.
Partııalardyń qaýqarsyz emes ekendigi saılaý aldyndaǵy úgit naýqany bastalǵan alǵashqy kúnderden-aq belgili bolyp qalǵandaı. Halyqqa olardyń úni jetip-aq jatyr. Báriniń nıeti túzý, tilegi aq, murattary asqaq, maqsattary bireý. Bári de Qyrǵyzstandy kógertýdi, kórkeıtýdi kókseıdi. Áıtkenmen, eshqaısysy jarqyn bolashaqqa jetkizetin joldy kórsetpeıdi, naqty ekonomıkalyq baǵdarlama usynbaǵan. Partııalarǵa abyroı ápere qoımas osy jaǵdaıdy kezdesýlerde Jánibek Káribjanov ta, sonymen birge, Reseı Prezıdentiniń Qyrǵyz Respýblıkasymen qarym-qatynasty damytý jónindegi ókili V.Rýshaılo da atap kórsetti.
Saılaý kezindegi túıtkildi ári kókeıkesti máseleniń biri partııalardyń da, bıliktiń de, bylaısha aıtqanda, “ákimshilik resýrs” deıtindi paıdalanýyna jol bermeý bolyp tabylady. Eger ol paıdalanylsa, qandaı da bir partııa nemese partııalyq kóshbasshy saılaý naýqany barysynda memlekettik qoldaýǵa arqa súıese, daýdyń basy sol bolaıyn dep tur. Bul – óte qaýipti. Osy jaıdan Jánibek Káribjanov bastaǵan halyqaralyq uıymdar ókilderi óte-móte saqtandyryp, óz kezeginde bılik pen partııalar da “ákimshilik resýrstarǵa” júginbeıtindikterine sendirip baqty. Naq osy maqsatta, EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyǵy jónindegi bıýrosy 10 qazanda Qyrǵyzstanda ótetin parlament saılaýyn baıqap-baqylaıtyn óz mıssııasyn ashty. Mıssııa basshysy Korın Jonker: “EQYU-ǵa qatysýshy retindegi mindettemelerine sáıkes demokratııalyq saılaý ótkizý Qyrǵyzstan úshin mańyzdy syn bolmaq”, dep málimdedi. Atalǵan mıssııa Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstrliginiń usynysy boıynsha ashylǵanyn atap ótkenimiz abzal. Qyrǵyzstanǵa EQYU-ǵa múshe 23 elden 300-den astam sarapshylar men qysqa merzimdi baıqaýshylar keledi dep kútilýde.
Sonymen, qyrǵyz eli óziniń saıası ómiriniń asa mańyzdy kezeńine aıaq basty. Halyqaralyq standarttarǵa sáıkes teń quqyqty, erikti ári ádil saılaýdyń ótkizilýin qamtamasyz etý qazirgi qyrǵyz úkimetin bylaı qoıǵanda, búkil qyrǵyz halqy-nyń bolashaǵyn boljaldaıtyn jaýapty syn bolǵaly tur. Osyny paıymdaı kele, EQYU-nyń, BUU-nyń jáne Eýroodaqtyń Arnaıy ókilderi Qyrǵyzstandaǵy ahýalǵa baılanysty málimdeme jasap, sol synnan súrinbeı ótýdiń, eldiń turaqty ári órkendi bolashaǵyna parlament saılaýyn kináratsyz tabysty ótkizý arqyly negiz salýdyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti. Iá, halyqaralyq qoǵamdastyq qyrǵyz halqynyń aqyl-parasatyna senedi jáne olardy ózderiniń jarqyn bolashaǵy jolyndaǵy kúreste rııasyz qoldaıdy. Aldaǵy parlament saılaýy Qyrǵyzstanǵa myqty memleket bolý múmkindigin usynyp otyrǵan eldik syny deıtinimiz de sondyqtan.
Qorǵanbek AMANJOL, Almaty-Bishkek-Almaty.
Shańǵymen tuǵyrdan sekirýshi Ilıa Mızernyh 2026 jylǵy Olımpıada oıyndarynda úzdik nátıje kórsetti
Olımpıada • Búgin, 00:45
Konkımen júgirýden Evgenıı Koshkın TOP-10 sportshynyń qataryna kirdi
Olımpıada • Keshe
Anna Danılına Dohada ótken týrnırde jeńiske jetti
Tennıs • Keshe
Olımpıada-2026: qazaqstandyq shańǵyshy qyzdar estafetada óner kórsetti
Olımpıada • Keshe
Armannan altynǵa deıin: Mıhaıl Shaıdorovtyń chempıondyq joly
Olımpıada • Keshe
Aýa raıy • Keshe
Avtokólik joldarynyń jaı-kúıine baqylaý júrgizildi
Qoǵam • Keshe
Olımpıada-2026: Anastasııa Gorodko parallel mogýlda 8-oryn ıelendi
Olımpıada • Keshe
Referendým álemdik BAQ nazarynda
Referendým • Keshe
Ata zań evolıýsııasy: О́tpeli kezeńnen kemel keleshekke
Ata zań • Keshe