Igerýge de ıkem kerek

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken keshegi plenarlyq otyrystyń kún tártibinde  2010-2012 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly  Zańǵa  ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy  talqyǵa tústi. Sonymen, bıylǵy jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń túsimi 3 517,8 mıllıard teńge, al shyǵys 4 321,4 mıllıard teńge bolyp belgilendi. Bul qoldanystaǵy bıýdjetpen salystyrǵanda 139,4 mıllıard teńgege artyq. IJО́-niń naqty ósimi 5 paıyz deńgeıinde baǵalansa, ol bıylǵy jylǵy boljamnan 3 paıyzǵa joǵary. Munaıǵa ortasha álemdik baǵa 65 AQSh dollary bolyp saqtalyp qaldy. Inflıasııa 6-8 paıyz dep belgilengen. Bıýdjet kiristeriniń naqtylanǵan esebi 169,1 mıllıard teńge bolsa, sonyń 78,6 mıllıardy munaıǵa eksporttyq kedendik baj engizý, 43,1 mıllıar­dy QQS qaıtarý somasyn tómen­detý, 25 mıllıardy bekettik-ke­den­dik tekserý nátıjeleri boıynsha birjolǵy túsimder, 18 mıllıardy nomınaldyq IJО́-niń artýy, 2,4 mıllıardy Kazakhmys PLC pen ENRC PLC-tan (Ulybrıtanııa) dıvıdend tóleý esebinen jáne ózge de kiristerden túsip otyr. Osy rette 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama­lar­dy júzege asyrý úshin 89 mıl­lıard teńge kózdelipti. “Beıneý – Bozoı – Aqbulaq” gaz qubyryn salýǵa 37,5 mıllıard teńge, “Kazina Capital Management” AQ-tyń jar­ǵylyq kapıtalyn arttyrýǵa – 15, “Investor-2020” sheńberinde “Qor­ǵas” shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy” AQ-qa – 12,1, “Qorǵas-Jetigen” temir jol jelisin salýǵa – 10,1, “О́zen- Túrkimenstan memlekettik she­kara” temir jol jelisin salýǵa –7,5, “Samuryq-Qazyna” Ulttyq ál-aýqat qory” AQ arqyly “Shar- О́skemen” temir jol qurylysyn nesıeleýge –3,6 jáne Balqash JES-in salýǵa 3,2 mıllıard teńge qarastyrylypty. Depýtattar osy rette zań joba­sy boıynsha baıandamashy bolǵan Qarjy mınıstri Bolat Jámishev pen Úkimet múshelerine birqatar su­raqtar qoıdy.  Sońǵy kezde azyq-túlikke degen baǵa 5,5 paıyzǵa ós­ken. Qýanysh Aıtahanov, ásirese, un­nyń  jáne ózge de aýyl sharýa­shy­lyǵy daqyldarynyń baǵasy birtindep ósýge bet alǵandyǵymen bólisti. Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Aqylbek Kúrishbaev astyqtyń tonnasy 180 dollardan aspaıtyndyǵyna, árbir oblysqa tıisti mólsherde jetkizilip tura­tyn­dyǵyna sendirdi. Al ózge da­qyl­dar túrin shekaradan asyrmaı­myz, dedi mınıstr senimdi túrde. Taǵy bir kóterilgen másele – elektr qýatyna degen baǵanyń kesh­ki mezgilderde 4-5 esege qymbat­taýy. Bul keshki mezgilderi jumys isteıtin kásipkerlerge, ásirese, fer­merlerge úlken qıyndyqtar tý­ǵyzyp otyr, dedi Qojahmet Baıma­hanov. Qysqy VII Azııa oıyndaryn ótkizý sharalaryna qatysty 33,5 mıllıard teńge qarastyrylsa, son­daı-aq sport nysandaryn salýǵa 200 mıllıard teńge bólingeni bel­gili bolyp otyr. Quny 338 mıl­lıard teńge bolatyn 72 jobanyń júzege asýy barysy týraly aqparat jazbasha túrde beriletin boldy. Bal­qash JES qurylysyna qatysty ınvestorlarmen kelisimder áli júrgizilýde ekeni de aıtyldy.  Taǵy bir jańalyq – partııalardy bıýdjetten qarjylandyrý úshin 5 mıllıard teńgeniń qarastyrylýy. Osylaısha óz oılary men su­raqtaryn ortaǵa salǵan senatorlar bıýdjet saıasatyn jetildirý týraly talap qoıyp, onyń oryndalýyn qamtamasyz etetin memlekettik baǵ­darlamalar ákimshilerine degen jaýapkershilikti kúsheıtýge basa nazar aýdardy. Igerilmeı qalǵan 130 mıllıard teńgeniń jaıyn tal­qylaǵan depýtattar bul qomaqty qarjyny erekshe ınfraqurylym jobalaryn bıýdjettik qoldaýǵa, áleýmettik sala nysandary qury­lys­taryn salýǵa jáne azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge ba­ǵyttaý kerek pe edi degen oılaryn bildirip qalyp jatty. Elimiz ben Tájikstan arasyn­daǵy О́teýsiz áskerı kómek kórsetý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaýǵa qatysty zań jobasy da qoldaýǵa ıe boldy.  Ekinshi oqylymda qaralǵan  keıbir zańnamalyq aktilerge  kólik máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý  týraly zań jobasyna júzden astam ózgerister usynylyp, olardyń otyzdan astamy engizilgeni belgili boldy. Zań jobasy Májiliske jiberildi. Jalpy otyrysta  keıbir zańna­malyq aktilerge balanyń quqyqta­ryn qorǵaýdy qamtamasyz etý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizýge qatysty zańdyq qujat birinshi oqylymda maquldandy.  Zań jobasynda urlyq jasaǵany, tonaǵany   jáne qorqy­typ alǵany úshin adamnyń qylmys­tyq jaýaptylyǵy  jasyn  14-ten 16 jasqa ózgertý kózdelgen. Káme­let­ke tolmaǵandardyń jynystyq tıispeýshiligine qarsy  qylmystar nemese nápsiqumarlyq sıpattaǵy ózge de  is-áreketter úshin Qylmys­tyq kodekstiń sanksııalaryn qataıtý da qarstyrylǵan.   Ekinshi oqylymǵa ázirleý úshin zań jobasy Áleýmettik-mádenı damý komı­tetine tapsyryldy. Asqar TURAPBAIULY.