Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵy №167

Memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń jalpy standarttaryn bekitý jáne «Memlekettik qarjylyq baqylaý standarttaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 7 sáýirdegi №788 Jarlyǵynyń kúshi joıyldy dep taný týraly «Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń 2015 jylǵy 12 qarashadaǵy Zańynyń 8-baby 2-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyna sáıkes qaýly etemin: 1. Qosa berilip otyrǵan Memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń jalpy standarttary bekitilsin. 2. «Memlekettik qarjylyq baqylaý standarttaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2009 jylǵy 7 sáýirdegi №788 Jarlyǵynyń kúshi joıyldy dep tanylsyn (Qazaqstan Respýblıkasynyń PÚAJ-y, 2009 j., №19, 165-qujat). 3. Osy Jarlyq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.NAZARBAEV Astana, Aqorda, 2016 jylǵy 11 qańtar №167 Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2016 jylǵy 11 qańtardaǵy №167 Jarlyǵymen BEKITILGEN Memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń JALPY STANDARTTARY 1. Jalpy erejeler 1. Osy Memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń jalpy standarttary (budan ári – Jalpy standarttar) memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń halyqaralyq standarttary eskerile otyryp, «Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jylǵy 12 qarashadaǵy Zańynyń (budan ári – Memlekettik aýdıt týraly zań) 8-baby 2-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyna sáıkes ázirlendi. 2. Jalpy standarttar memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizýdiń tıimdiligin, dáıektiligi men obektıvtiligin qamtamasyz etý maqsatynda, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń qyzmetine qoıylatyn negiz qalaýshy talaptardy qamtıdy. 3. Jalpy standarttarǵa mynalar jatady: 1) «Táýelsizdik»; 2) «Ádeptilik»; 3) «Obektıvtilik»; 4) «Kásibı quzyrettilik»; 5) «Kásibı paıym»; 6) «Eseptilik»; 7) «Anyqtyq; 8) «Ashyqtyq»; 9) «Jarııalylyq»; 10) «Qupııalylyq»; 11) «Memlekettik aýdıt nátıjelerin ózara taný»; 12) «Basqarý»; 13) «Sapa baqylaýy». 4. Jalpy standarttardy memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý júrgizýge tar­tyl­ǵan jeke jáne zańdy tulǵalar qoldanýǵa mindetti. 5. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý obektilerine memlekettik organdar, memle­kettik mekemeler, kvazımemlekettik sektor sýbek­tileri,sondaı-aq bıýdjet qarajatyn alýshylar (budan ári – memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektileri) jatady. 2. «Táýelsizdik» standarty 6. «Táýelsizdik» standartynyń maqsaty memle­kettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organ­darynyń, memlekettik aýdıtorlardyń baǵalaýy men usynymdarynyń týrashyldyǵyn, obektıvtiligin, anyqtyǵyn qamtamasyz etý, óz qyzmetin júzege asyrý kezinde ózderiniń táýelsizdigine qol suǵatyn kez kelgen aralasýǵa jol bermeý bolyp tabylady. 7. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júzege asyrýǵa baılanysty barlyq máselelerde memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektilerinen táýelsiz, syrtqy áserden, ókimder men aralasýdan qorǵalǵan. 8. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektilerinen fýnksıonaldyq, uıymdyq jáne qarjylyq turǵydan táýelsiz. 9. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar ózderiniń táýelsizdigi men obektıvtiligin shekteıtin kez kelgen is-qımylǵa jol bermeıdi. 10. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary ózderi bekitken memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektileriniń tıisti jylǵa arnalǵan tizbesine sáıkes memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júzege asyrady. 11. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń qyzmetine memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń taqyrybyn, obek­tisin tańdaý, qoldanylatyn rásimder, aýdı­torlyq dáleldemelerdiń sıpaty men kólemi, mem­lekettik aýdıttiń aýqymy, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektileriniń tizbesin qalyptastyrý, ony júrgizý, memlekettik aýdıttiń nátıjeleri boıynsha qabyldanatyn qujattardy (budan ári – qujattar) jasaý men taratý ádisteri, memlekettik aýdıttiń qorytyndylaryn iske asyrý tetikteri boıynsha aralasýǵa, sondaı-aq saıası, ıdeologııalyq, dinı jáne basqa da sebepter boıyn­sha memlekettik aýdıtorlardyń táýelsizdigi men obektıvtiligine áserin tıgizýi múmkin kez kelgen áreketke jol berilmeıdi. 12. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń, memlekettik aýdıtorlardyń pikirleri, anyqtaǵan faktileri, tujyrymdary, qory­tyndylary men usynymdary týrashyl, obek­tıvti, anyq, quzyretti, senimdi bolýǵa jáne úshinshi tulǵalar úshin de osyndaı bolyp tabylýǵa tıis. 13. Memlekettik aýdıtorlar óz ókilettikteri men laýazymdyq mindetterin atqarý kezinde memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektilerinen, ózderiniń táýelsizdigine qol su­ǵylatyn kez kelgen syrtqy áserden táýelsiz­dikterin saqtaıdy. 14. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý organdary basqarylýyn olardyń ózderi zańnamada belgilengen tártippen júzege asyratyn, qajetti jáne jetkilikti eńbek, qarjy jáne materıaldyq-tehnıkalyq resýrstarmen qamtamasyz etiledi. Esep komıtetiniń qarjy­lyq qyzmetin memlekettik baqylaýdy jáne qa­daǵalaýdy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kelisimimen nemese onyń tapsyrmasy boıynsha memlekettik organdar júzege asyrady. 15. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektileri memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizýi úshin barlyq qujattar men aqparatqa, sonyń ishinde memlekettik jáne ózge de aqparattyq júıelerge erkin, ýaqtyly jáne qajetti qol jetkizýin qamtamasyz etedi. 16. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń memlekettik basqarý organdarymen, jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdarmen, uıymdarmen jáne olardyń birlestikterimen, sondaı-aq basqa memleketterdiń organdarymen jáne olardyń halyqaralyq birlestikterimen yntymaqtastyǵyna jol beriledi. 3. «Ádeptilik» standarty 17. «Ádeptilik» standartynyń maqsaty memle­kettik aýdıtorlardyń ádep talaptaryn jáne kásibı minez-qulyq qaǵıdattaryn saqtaýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. 18. Ádep normalary Qazaqstan Respýblı­kasynyń memlekettik qyzmet týraly zańna­masynda kózdelgen memlekettik qyzmetshilerge arnalǵan ádep talaptaryn, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik aýdıt jáne qarjy­lyq baqylaý týraly zańnamasynda kózdelgen erekshe talaptardy qamtıdy. 19. Memlekettik aýdıtorlardyń minez-qulqynda jáne memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqy­laýdy júrgizý kezindegi tásilderde ádep talaptary men kásibı minez-qulyq qaǵıdattaryn saqtamady degen kúdik pen aıyptaýǵa ákep soǵýy múmkin kez kelgen is-qımylǵa jol berilmegeni jón. 20. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń, memlekettik aýdıtorlardyń táýelsizdigi memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisimen izgi nıetti qatynastarda bolýǵa kedergi keltirmeıdi. 21. Memlekettik aýdıtorlar daýly jaǵdaılar týyndaǵan kezde memlekettik aýdıtorlardyń kásibı ádep qaǵıdalaryna sáıkes áreket etýleri qajet. 22. Memlekettik aýdıtorlar qyzmetten tys ýaqytta jalpy qabyldanǵan moraldyq-ádep normalaryn ustanǵany, qoǵamǵa jat minez-qulyq jaǵdaılaryna jol bermegeni jón. 23. Memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisiniń pikirinen, qoǵamdyq pikirdiń áserinen táýelsiz bolýǵa, ózderiniń áreketimen qoǵam tarapynan negizdelgen synǵa sebep bolmaýǵa, synaǵany úshin qýdalaýǵa jol bermeýge, syndarly syndy kemshilikterin joıýǵa jáne ózderiniń kásibı qyzmetin jaqsartýǵa paıdalanýǵa tıis. 4. «Obektıvtilik» standarty 24. «Obektıvtilik» standartynyń maqsaty memlekettik aýdıtorlardyń memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy ádil júrgizýin qamta­masyz etýi jáne onyń sapasyna qatysty ymyraǵa jol bermeýi bolyp tabylady. 25. Memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıt­ti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizgen kezde obektıvti bolýǵa tıis. Aýdıtorlyq esep­ter tek memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý obektisinde tikeleı jınalǵan, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasy saqtala otyryp, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standartyna sáıkes basqa da senimdi kózderden alynǵan derekter men qujattarǵa (materıaldar men aqparat) negizdelýge tıis. 26. Múddeler qaqtyǵysy týyndaǵan jaǵdaıda, memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizýge tyıym salynady. 27. Mynalardyń: 1) memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisi basshysynyń, jaýapty hatshysynyń, bas býhgalteriniń nemese olardyń ókilettigin júzege asyratyn ózge de adamnyń, quryltaıshysynyń, qatysýshysynyń nemese aksıoneriniń jaqyn týys­tary, jekjattary nemese senim bildirilgen adamdary bolyp tabylatyn; 2) memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisinde jumys istegen ne tekseriletin kezeńde memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisi basshysynyń, jaýapty hatshysynyń, bas býhgalteriniń nemese olardyń ókilettigin júzege asyratyn ózge de adamnyń, quryltaıshysynyń, qatysýshysynyń nemese aksıoneriniń jaqyn týys­tary, jekjattary nemese senim bildirilgen adamdary bolyp tabylatyn; 3) memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisiniń quryltaıshylary, qatysýshylary nemese aksıonerleri, laýazymdy adamdary arasynan shyqqan, onda jeke múliktik múddeleri bar memlekettik aýdıtorlardyń memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý júrgizýine tyıym salynady. 28. Memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqy­laýdy júzege asyratyn memlekettik aýdı­torlardyń táýelsizdigi men obektıvtiligin saqtaý maqsatynda, osy memlekettik aýdıtor memlekettik aýdıt júrgizgen memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektilerin aýystyrý qajet. 29. Osy Jalpy standarttardyń 27-tarmaǵynda kórsetilgen negizder bolǵan jaǵdaıda, memlekettik aýdıtor memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń basqa obektisine aýystyrylýǵa jatady. 5. «Kásibı quzyrettilik» standarty 30. «Kásibı quzyrettilik» standartynyń maqsa­ty memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqy­laýdy tıimdi júzege asyrý úshin memlekettik aýdıtorlardyń tıisti kásibı deńgeıin qoldaý bolyp tabylady. 31. Memlekettik aýdıtorlardyń memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy tıimdi júzege asyrý úshin bilimi, kásibı daǵdysy, bilimi men tájirıbesi bolýǵa tıis. 32. Memlekettik aýdıtorlardyń kásibı, isker­lik qasıetteri men yqtımal múmkindikteriniń jan-jaqty jáne obektıvti sıpattamasyn alý maq­satynda, Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly zańnamasynda aıqyndalǵan tártippen olardy sertıfıkattaý júrgiziledi. 33. Memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqy­laýdy kásibı bilim deńgeıi, daǵdysy men táji­rıbesi jıyntyǵynda memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń sıpatyna, aýqymyna jáne kúrdeliligine sáıkes keletin memlekettik aýdıtorlar júzege asyrady. 34. Memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektileriniń tizbesin qalyptastyrýdan, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisin aldyn ala zerdeleýden bastap, aýdıtorlyq qorytyndyda berilgen usynymdar men mindetti túrde oryndaýǵa jiberilgen nusqamalardyń monıtorıngine deıingi memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń barlyq kezeńi boıynsha tıisti quzyrettiligin kórsetedi. 35. Memlekettik aýdıtorlardyń kásibı bilimi men daǵdysy úzdiksiz kásibı oqý men óz betinshe bilim alý, sondaı-aq memlekettik aýdıtorlardy oqytýdy, qaıta daıarlaýdy jáne olardyń biliktiligin arttyrýdy merzimdik uıymdastyrý jolymen jetildirilip otyrady. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary kadrlardy oqytýǵa, olardyń biliktiligin arttyrýǵa jáne olardy qaıta daıarlaýǵa qajetti jaǵdaılar jasaıdy. 6. «Kásibı paıym» standarty 36. «Kásibı paıym» standartynyń maqsaty memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń barlyq kezeńderinde sapany qamtamasyz etý bolyp tabylady. 37. Kásibı paıym memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy jáne ózge de qyzmetti júzege asyrýy kezinde qoldanylady. 38. Memlekettik aýdıtorlar sıpaty boıynsha mándi bolýy múmkin máseleler jóninde kásibı paıym jasaýǵa tıis. 39. Memlekettik aýdıtorlar, memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń maqsaty, aýqymy, máni men ólshemsharttary sııaqty sandyq jáne sapalyq faktorlardy qosa alǵanda, aldaǵy jumystyń mańyzdylyǵynyń bas aspektilerin nazarǵa alýǵa tıis. 40. Kásibı paıym negizinde memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy aýdıtorlyq dáleldemelerdiń jetkiliktiligine, qolaılylyǵy men senimdiligine degen qısyndy senimshildigin qamtamasyz ete otyryp, táýekeldi qolaıly deńgeıge deıin azaıtýǵa múmkindik beretin tásilmen júrgizýge tıis. 41. Memlekettik aýdıtorlar alaıaqtyq táýekel­deriniń bolýyn aıqyndaý kezinde, sonyń ishinde aqparattyń anyqtalǵan burmalanýynyń jáne normatıvtik quqyqtyq jáne quqyqtyq aktilerdiń talaptaryna sáıkessizdiktiń alaıaqtyq nemese qatelik faktilerine baılanysty bolýyn aıqynd­a­ǵan kezde kásibı paıymdy qoldanady. 42. Kásibı paıym tıisinshe paıymdaýǵa múmkindik beretin quzyrettilikpen ózara baılanysty. Kásibı paıym men quzyrettilik jıyntyǵynda memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizýge tartylǵan barlyq adamdardyń bilimi, daǵdysy men tájirıbesi jıynynyń paıdalanylýyn bildiredi. 43. Kásibı paıym memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń tujyrymdary, qorytyndylary men usynymdary úshin negiz bolýǵa tıis jınaqtalatyn aýdıtorlyq dáleldemelerdiń sıpatyn, túrin, jınaqtaý tásilin aıqyndaý men sapasyn qamtamasyz etý kezinde paıdalanylady. 7. «Eseptilik» standarty 44. «Eseptilik» standartynyń maqsa­ty paı­dalanýshylarǵa, sonyń ishinde jurtshylyqqa memle­kettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń qyzmeti týraly aqparatty, qujattar men esepterdi (budan ári – aqparat) usynýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady. 45. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizedi, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standarttarynyń talaptaryn qosa alǵanda, aqparat usyný arqyly esep berý qaǵıdatyn saqtaı otyryp, júktelgen fýnksııalar men mindetterge sáıkes ózge de qyzmetti júzege asyrady. 46. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý organdary Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentine, Qazaqstan Respýblıkasynyń Par­lamentine, Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­metine, memlekettik organdardyń basshylaryna, oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń, aýdandardyń (oblystyq mańyzy bar qalalardyń) máslıhattary men ákimderine Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly zańnamasyna sáıkes óz ókilettikterin iske asyrý jáne kútiletin nátıjelerge qol jetkizý týraly tolyqqandy, anyq aqparat usynady. 47. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar óz kúsh-jigerlerin táýekel aımaqtaryna jumyldyra otyryp, talap etilgen memlekettik aýdıtke jáne qarjylyq baqylaýǵa bastamashylyq jasaıdy jáne júrgizedi, qujattardyń ýaqtylyǵy men sapasyn qamtamasyz etedi. 48. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standarttarynyń talaptaryn qosa alǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qupııalar týraly zańnamasynyń talaptaryna sáıkes aýdıtorlyq dáleldemelerdiń jáne basqa da aqparattyń qupııalylyǵyn saqtaı otyryp, paıdalanýshylar men jurtshylyqqa aqparat usynady. 49. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary uıymdar men adamdardy memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júzege asyrýǵa tartqan kezde esep berý qaǵıdatynyń saqtalýyn qamtamasyz etedi. 50. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý organdary, bıýdjet qarajatyn, memleket pen kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń aktıv­terin, baılanysty granttardy, memlekettik jáne memleket kepildik bergen qaryzdardy, sondaı-aq memlekettiń kepilgerligimen tartylǵan qaryzdardy paıdalaný týraly eseptilikti qalyptastyrýdy, dárejesi boıynsha teń joǵary qarjy baqylaý organdarynyń ózara tekserýlerin, olardyń qyzmetin táýelsiz baǵalaýdyń basqa da túrlerin júrgizýdi, sondaı-aq aqparatty paıdalanýshylarmen keri baılanysty qoldaýdy qosa alǵanda, esep berýdi basqarýdyń tıimdi ádisterin paıdalanady. 8. «Anyqtyq» standarty 51. «Anyqtyq» standartynyń maqsaty memle­kettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organ­darynyń qujattaryn paıdalanýshylardyń barlyǵyn olarda qamtylatyn anyq aqparatpen qamtamasyz etý bolyp tabylady. 52. Memlekettik aýdıtorlar aýdıtorlyq dálel­demelerge negizdelgen anyq aqparatty paıdalanýǵa tıis. 53. Bul rette memlekettik aýdıtorlar memle­kettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektileri usynatyn aqparattyń anyqtyǵyn aıqyndaýy qajet. 54. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary memlekettik aýdıttiń nátıjeleri boıyn­sha ózderi qabyldaıtyn qujattarǵa engiziletin aqparattyń anyqtyǵyn qamtamasyz etedi. 9. «Ashyqtyq» standarty 55. «Ashyqtyq» standartynyń maqsaty márte­besi, ókilettikteri, strategııasy, qyzmeti jáne onyń tıimdiligi, sondaı-aq qarjylyq basqarylýy týraly anyq, naqty jáne relevantty aqparat usyný jolymen qujattardy paıdalanýshylar, sonyń ishinde jurtshylyq tarapynan ashyqtyq pen óz qyzmetine senimdi qamtamasyz ete otyryp, memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy ashyq túrde júzege asyrýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady. 56. Ashylatyn aqparat pen esepterdiń tizbesi jáne mazmuny, sonyń ishinde syrtqy suraý salýlar boıynsha qujattama usyný, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standarttarynyń talaptaryn qosa alǵanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qupııalar týraly zańnamasynyń talaptaryna sáıkes aıqyndalady. 57. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary óz qyzmetiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etken kezde memlekettik qupııalardy, qyzmettik, kommersııalyq jáne zańmen qorǵalatyn ózge de qupııany quraıtyn aqparat pen málimetterge qoljetimdilikti usyný boıynsha aldaǵy rásimderdi naqty aıqyndaı otyryp, qupııalylyq boıynsha talaptardy saqtaýǵa tıis. 58. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń barlyq kezeńderinde oryndalatyn aýdıtorlyq rásimderdiń jáne paıdalanylatyn ádisnamanyń ashyqtyǵyn jáne túsiniktiligin qamtamasyz etedi. 59. Memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqy­laýdy júrgizýge uıymdar men jeke tulǵalardy (mamandar men sarapshylardy) tartý týraly aqparat memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń aýdıtorlyq qujattamasyna jáne tıisti qujattaryna engizilýge tıis. 60. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý organdary aqparatqa qoljetimdilik pen memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń nátıjeleri týraly jurtshylyqty mindetti túrde habardar etedi. 61. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary paıdalanýshylardyń qujattarǵa qoljetimdiligin usynýdyń tıimdi tásilderin paıdalanady. 62. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar ashylatyn aqparattyń anyqtyǵyn qamtamasyz etedi. 10. «Jarııalylyq» standarty 63. «Jarııalylyq» standartynyń maqsaty ekonomıkany basqarýdyń demokratııalyq negizderin iske asyrýdy qamtamasyz etý, memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý jáne qoǵamdy sybaılas jemqorlyq pen ózge de quqyq buzýshylyqtardan qorǵaý bolyp tabylady. 64. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqy­laý organdary Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qupııalar týraly zańnamasynyń talaptaryn saqtaı otyryp, memlekettik aýdıt nátıjelerin mindetti túrde jarııalaý jolymen óz qyzmetin ashyq túrde júzege asyrady. 65. Jurshylyq úshin «Jarııalylyq» standarty memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń qyzmeti týraly qujattar men ózge de málimetterdi buqaralyq aqparat quraldaryna, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organ­darynyń ınternet-resýrstaryna ornalastyrý, baspasóz konferensııalaryn, brıfıng pen basqa da kópshilik is-sharalar ótkizý jolymen iske asyrylady. 66. «Jarııalylyq» standarty osy Jalpy standarttardyń 9-bóliminde kórsetilgen talaptar­dyń saqtalýyn qamtamasyz etý eskerile otyryp júzege asyrylady. 11. «Qupııalylyq» standarty 67. «Qupııalylyq» standartynyń maqsaty memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júzege asyrý kezinde alynǵan memlekettik qupııalarǵa, qyzmettik, kommersııalyq jáne zańmen qorǵalatyn ózge de qupııaǵa jatatyn málimetterdiń saqtalýy men jarııa etilmeýin qamtamasyz etý bolyp tabylady. 68. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar zańnamada belgilengen jaǵdaılarda memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júzege asyrǵan kezde alynǵan aqparattyń saqtalýyn jáne oǵan qoljetimdiliktiń shektelýin qamtamasyz etedi. 69. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary, memlekettik aýdıtorlar suratatyn aqparat tek memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń maqsaty úshin ǵana paıdalanylady. 70. Memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júzege asyrý kezinde alynǵan aqparattan tikeleı nemese janama jeke paıda alýǵa quqyly emes. 71. Memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıt­tiń jáne qarjylyq baqylaýdyń qandaı da bir aspektilerine qatysty aqparatty jarııa etýge quqyly emes. 72. Qujattar qabyldanǵannan keıin memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń basshylary jáne (nemese) olar ýákilettik bergen laýa­zymdy adamdar júrgizilgen memlekettik aýdıttiń qorytyndylaryna qatysty aqparat usyna alady. 12. «Memlekettik aýdıt nátıjelerin ózara taný» standarty 73. «Memlekettik aýdıt nátıjelerin ózara taný» standartynyń maqsaty memlekettik aýdıt­tiń jáne qarjylyq baqylaýdyń standarttary saqtalǵan jaǵdaıda, basqa memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary júrgizgen memlekettik aýdıt nátıjelerin memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń tanýy bolyp tabylady. 74. Memlekettik aýdıt nátıjelerin ózara taný Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý týraly zańnamasyna sáıkes júzege asyrylady. 13. «Basqarý» standarty 75. «Basqarý» standartynyń maqsaty memle­kettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń maqsatyna qol jetkizý, sonyń ishinde memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń joǵary turǵan laýazymdy adamdarynyń memle­kettik aýdıtorlardyń memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy obektıvti jáne tolyq kólemde júrgizýin baqylaý úshin memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń jumysqa qabiletti tobyn qalyptastyrý, onyń jumysyn uıymdastyrý men qadaǵalaýdy qamtamasyz etý bolyp tabylady. 76. Memlekettik aýdıtorlar memlekettik aýdıt­tiń jáne qarjylyq baqylaýdyń sapasyn, únemdiligin, nátıjeliligi men tıimdiligin qamtamasyz etý úshin óz qyzmetin tıisinshe basqarýdy júzege asyrady. 77. Memlekettik aýdıtke jáne ony júrgizýge jaýapty laýazymdy adamdardyń arasyndaǵy mindetter naqty bólinýge tıis. 78. Memlekettik aýdıtorlarǵa óz bilimi men daǵdysyn memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý tobyn basqarýǵa qajetti deńgeıde ustaý maqsatynda, ózderiniń turaqty túrde kásibı damýyn qamtamasyz etkenderi jón. 79. Memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqylaýdy júrgizýdiń barlyq kezeńderi, sondaı-aq sapa baqylaýy basqarylýǵa jatady. 80. Aýdıtorlyq toptyń nemese jekelegen memlekettik aýdıtorlardyń qyzmeti memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń ár kezeńinde joǵary turǵan laýazymdy adamdardyń júıeli túrdegi baqylaýymen jáne qadaǵalaýymen júzege asyrylady. 81. Qadaǵalaý memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń, onyń nátıjeleri boıyn­sha aýdıtorlyq esepterdi daıyndaýdyń bar­lyq kezeńderinde, sondaı-aq memlekettik aýdıt nátıjelerin iske asyrý prosesinde júzege asyrylady. 82. Qadaǵalaý dárejesi memlekettik aýdıttiń jáne qarjylyq baqylaýdyń kúrdeliligine, memle­kettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý orga­nynyń memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý tobynyń nemese jekelegen memlekettik aýdıtorlardyń biliktiligi men kásibıligi deńgeıine qaraı aıqyndalady. 83. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń basshylary qadaǵalaý nysandary men ádisterin derbes aıqyndaıdy. 84. Memlekettik aýdıtti jáne qarjylyq baqy­­laýdy júzege asyrýdyń mazmuny, ádisteri, baǵdarlamalyq máselelerdi qamtýdyń tolyqtyǵy, sondaı-aq memlekettik aýdıtorlardyń memle­kettik aýdıt baǵdarlamasyn oryndaý boıynsha áreketi mindetti túrde qadaǵalaýǵa jatady. 85. Qadaǵalaý nusqama berýdi, jıi týyndaıtyn problemalar týraly aqparat berýdi, oryn­dalǵan jumysty baqylaýdy, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý tobynda pikir qaıshylyǵy bolǵan jaǵdaılarda, daýlardy sheshýdi, sondaı-aq memlekettik aýdıttiń jospary men baǵdarlamasyna ózgerister engizýdi qamtıdy. 14. «Sapa baqylaýy» standarty 86. «Sapa baqylaýy» standartynyń maqsaty memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdary qyzmetiniń, memlekettik aýdıtorlardyń áreketiniń memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standarttaryna sáıkestigin qamtamasyz etý bolyp tabylady. 87. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń basshylary sapa baqylaýyn uıymdastyrýdy memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standarttaryna sáıkestigi mánine qujattardy tekserýdi turaqty túrde júrgizý jolymen qamtamasyz etedi. 88. Memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý standarttarynyń talaptaryna sáıkes kelmegen jaǵdaıda, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý obektisine shyǵa otyryp, memlekettik aýdıttiń nátıjelerin qaıta tekserýdiń qajet­tiligin memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organynyń basshysy aıqyndaıdy. 89. Sapa baqylaýyn júrgizýdiń merzimderi men uzaqtyǵy onyń jedeldigi jáne nátıjeliligin qamtamasyz etý eskerile otyryp aıqyndalady. 90. Sapa baqylaýyna memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń aýdıtorlyq, saraptamalyq-taldaý qyzmetiniń barlyq kezeń­deri, memlekettik aýdıtorlardyń barlyq qyzmeti, sonyń ishinde quqyq qorǵaý organdary men sot mamandar retinde tartqan ishki memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organdarynyń memlekettik aýdıtorlary júrgizgen memlekettik aýdıttiń nátıjeleri boıynsha berilgen materıaldar (qorytyndylar) jatady. 91. Sapa baqylaýyn osy memlekettik aýdıtke jáne qarjylyq baqylaýǵa qatyspaǵan memle­kettik aýdıtorlar júzege asyrady. 92. Sapa baqylaýyn jáne monıtorıng prosesin júzege asyrý tıisti biliktilikke, kásibı daǵdyǵa ıe, memlekettik aýdıt jáne qarjylyq baqylaý organynda jetkilikti jáne tıisti tájirıbesi men ókilettigi bar adamdarǵa júkteledi.