О́simdi ónikti etýge óris bar

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Erik Sultanov óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń 2015 jylǵy qory­tyn­d­y­lary jáne 2016 jylǵy alda turǵan mindetter týraly jýrnalıstermen baspasóz máslıhatyn ótkizdi. О́tken jyly biz Elbasy Nursultan Nazarbaev usynǵan 5 ınstıtýttyq reforma – «100 naq­­ty qadam» Ult Josparyn júzege asyrýdy bastadyq. Ol – elimizdi jahandyq ekono­mıkanyń qıyn kezderinde naqty tabystarǵa jeteleıtin jospar. Ony júzege asyrý bary­synda biz ekonomıkanyń ósýin saqtap, halyqtyń ál-aýqatyn ári qaraı arttyra beretin bolamyz, dep bas­tady óziniń sózin Erik Hamzauly. Ákimniń aıtýyna qaraǵanda, ótken jyly oblystaǵy ekono­mı­kalyq ósim 2014 jylmen salys­tyrǵanda 102,8 paıyz bolypty. Bıýdjettiń oryndalýy 100 paıyz bolǵan. Barlyq deńgeıdegi jergilikti bıýdjetter 31,9 mlrd. teńge kiris engizip, bul kór­setkish 2014 jylǵa qaraǵanda 118 paıyzǵa ósken. Áleýmettik qurylystardy, turǵyn úılerdi, ın­jenerlik-kommýnıkasııalyq ın­fra­qurylymdardy jańǵyrtý men aıaqtaý jumystaryna qa­ras­tyrylǵan bıýdjet shyǵys­tary 3,5 mlrd. teńgege ońtaılan­dyrylǵan. О́tken jylǵy tabystyń eń úlkeni ınvestısııa tartý salasynda bolǵan. 2015 jyly oblys jalpy154,5 mlrd. teńge ınvestı­sııa tartyp, bul kórsetkish bo­ıynsha respýblıkada birinshi orynǵa shyǵypty. Al 2014 jylmen salystyrǵanda onyń ósimi 128,3 paıyz bolǵan. Tartylǵan barlyq ınvestısııanyń 30 paıyzy ádettegideı agroónerkásiptik keshenge salyndy, dedi ákim. Oblys respýblıkalyq, aımaq­tyq jáne alys sheteldermen áriptestik baılanystardy da óristetken. E.Sultanovtyń aıtýyna qaraǵanda, ótken jyly oblysqa 30-ǵa jýyq túrli maq­sattaǵy delegasııalar kelgen. Osynyń arqasynda sheteldik ınvestısııa kólemi 2014 jylmen salystyrǵanda 60 paıyzǵa artqan. Osy baǵyttaǵy jumystardy odan ári jalǵastyramyz. Ol úshin biz birneshe mańyzdy jobalardy iske asyrýdy belgilep qoıdyq. Sonyń ishinde Petropavl qalasynda kóliktik-logıstıkalyq ortalyq ashýdy jáne astyq pen maıly daqyldardy óńdeıtin eki iri zaýyt salýdy qolǵa alamyz. Osy jobalar iske asatyn bolsa 2 myńnan astam jańa jumys orny ashylatyn bolady, dedi E.Sultanov. Soltústik Qazaqstanda agro­óner­kásiptik keshen eń basty óndiristik sala bolyp tabylady. О́ńir jyl saıyn elimizge joǵary sapaly astyqtyń úshten birin berip otyr. Jyl qorytyndysy boıynsha aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 311 mlrd. teńgege jetken. Bul – 7,5 paıyzdyq ósim degen sóz. Jalpy, sala boıynsha ósim qarqyny respýblıkada úshinshi orynǵa ıe bolyp otyr. Bıylǵy oraq naýqany birshama sátti ótip, 5,5 mln. tonna astyq jınalǵan. Gektar berekeliligi 17,1 sentnerden aınalǵan. Mol ónim bizge jaqyn jáne alys shetelderge 1,5 mln. tonna astyq, 150 myń tonna un, 200 myń tonnadan astam maıly daqyldardy eksporttaýǵa múmkindik beredi, dedi Erik Hamzauly. Jınalǵan astyqty saqtaý isinde de birshama jetistikter bar eken. 2015 jyly jańadan sa­lynǵany men jańǵyrtylǵany bar syıymdylyǵy 138 myń tonnalyq 7 astyq qabyldaý pýnktteri paı­da­lanýǵa berilgen. Oblys turǵyndarynyń 57 paıy­zy aýyldarda turady. Olardy jyl boıy jumyspen qamtamasyz etetin mal sharýa­shylyǵy salasy, deı kelip, ákim 2015 jyly iri qara mal etiniń eksporttyq áleýetin damytý jobasy sheńberinde 12,8 myń oryndyq bordaqylaý alańy, 11 myń basqa arnalǵan mal tuqymyn asyldandyrý oryndary qurylǵanyn jetkizdi. Aýyl sharýashylyǵy qurylymdary jyl boıy 20 myńnan artyq iri qara mal satyp aldy. «Sybaǵa», «Qulan» jáne «Altyn asyq» baǵ­dar­lamalary aıasynda 10 myń­nan astam bas mal ákelindi, dedi ákim. Elbasynyń aýylsharýashylyq ónimderin tereńdete óńdeýge baılanysty bergen tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda oblysta 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan jeke jospar jasalǵan eken. Búgingi kúnniń ózinde osy baǵ­darlamanyń sheńberinde quny 140 mlrd. teńge bolatyn 60-tan astam jobany iske asyrý qolǵa alynypty. Onyń negizgi bóligi sút, et ónimderin óńdeý men makaron buıymdaryn shyǵarýǵa baǵyttalǵan. Sonyń ishinde Taıynsha aýdanyndaǵy maıly daqyldardy óńdeıtin zaýytty atap ótýge bolady. Bul joba reseılik kompanııamen birlese otyryp iske asyryla­dy. Búgingi kúni Aýyl sha­rýa­­shylyǵy mınıstrliginiń salalyq qorytyndysyn kútip otyrmyz. Sol qujattar kelgen boıda jobany iske asyrý bas­talady. Sonymen qatar, ákim Petropavl qalasynda salynatyn ósimdik maıyn óndiretin zaýytty, Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdanda turǵyzylatyn astyqty tereńdete óńdeý kásipornyn aýyzǵa aldy. Aımaq úshin múlde jańa baǵyttaǵy óndiris dep qant shy­ǵaratyn zaýytty, balyq óńdeý jáne as tuzyn shyǵaratyn kásip­oryndardy aıtýǵa bolady, dedi E.Sultanov. Kezinde oblys qana emes res­pýb­­lıka úshin mańyzdy joba sanalǵan «Bıohım» ón­diristik kesheni týraly da ákim ózi­niń sózinde aıtyp berdi. Mıl­lıard­taǵan teńgeniń kózine sý quıǵan bul kásiporyn bes jyl­dan beri jumys istemeı tur, sonyń kesirinen 500-ge jýyq adam jumyssyz qalǵan. Endi sol kásiporyndy oblys basshylyǵynyń ótinishimen «Samuryq-Qazyna» UÁQ ınves­tısııalyq komıtetke shyǵaryp, keshendi qalpyna keltirý máse­lesin sheshýdi qolǵa alatyn kó­rinedi. Bizdiń boljamymyz bo­ıynsha keshen ústimizdegi jyldyń jeltoqsan aıynda iske qosylady. Onyń bıoetanoly munaı ónim­derin óńdeıtin zaýyttarǵa asa qajet. Ásirese, qazirgi kezde qol­ǵa alynǵan «Eýro-5» jáne «Eýro-6» sapaly benzınderin shyǵarýǵa onyń paıdasy zor. Odan basqa bıoetanol óndirisi 7-8 túrli básekege qabiletti qosalqy ónimder shyǵaratyn bolady, dedi ákim. О́ziniń sózinde E.Sultanov aýyl sharýashylyǵynda úl­ken jetistikke memlekettik qoldaý­dyń arqasynda qol jetkizilgenin atap ótti. 2015 jyly biz Úki­metten 17,2 mlrd. teńge sýbsıdııa al­dyq. Eger ony 2013 jylmen salystyrsaq, ósim 85 paıyz ekeni kórinedi. Ústimizdegi jyly da osyndaı qoldaý kórermiz degen úmittemiz, dedi ol. Áleýmettik mańyzy zor 33 túrli tamaq ataýlarynyń baǵasyn turaqty ustaý jónindegi tapsyrmany oryndaý úshin oblys­ta jedel shtab qurylǵan. Shtab osy taýarlardyń baǵasyn kún saıyn óziniń baqylaýynda ustap otyr. Ras, keıbir taýarlar bo­ıynsha az­daǵan ósimder bar. Sonyń ishin­de ózderinde óndirilmeıtin bolǵandyqtan qant baǵasynyń ósimin quryqtaı almaǵan, búgingi kúni ol 29 paıyzǵa artqan. Eger óz­derinde qolǵa alynǵan qant zaýyty iske qosylatyn bolsa barlyq 33 túrli tamaqty da óndiretin bo­­lady. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵytyndaǵy alǵashqy besjyldyq tabysty aıaqtalǵan. Osy besjyldyqta 32 joba iske asyrylǵan, 1400 jańa jumys oryndary ashylǵan. Sonyń ishinde astyq tasymaldaıtyn vagon qurastyrý, dıametrleri úlken plastıkalyq qubyrlar óndirisi jáne t.b. ónimder atap ótýge turarlyq. Jalpy alǵanda, 2015 jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha oblys ónerkásip óndirisiniń ósimi boıynsha respýblıkada altynshy oryn alady. Ákim ekinshi besjyldyqta ónerkásiptik joba­lar sany eki ese artatynyn aıtty. Búgingi kúni óńir 42 joba tir­ketken, jyldyń alǵashqy jar­ty­­jyldyǵynda taǵy da 20 joba tirkelmekshi, al ınvestısııa kólemi úsh ese artady eken. Oblys ákiminiń aýyz toltyryp aıtarlyq jetistikteri qatarynda byltyr ashylǵan «Kaztehmash» zaýyty boldy. Ol jem-azyq daıyndaý tehnı­kalaryn jáne eýropalyq «Sampo» astyq kombaındaryn qurastyrady. Osy kúnge deıin aldyńǵynyń – 59, sońǵynyń 46-sy shyǵarylyp, sonyń 22-si bıylǵy oraqqa qatysyp, ózin jaqsy qyrynan kórsetipti. Baǵasy 46 mln. teńge kórinedi. Sondaı-aq, byltyrǵy jel­toqsanda Elbasynyń qatysýymen ashylǵan 25 túrli tańǵy qurǵaq tamaq shyǵaratyn fabrıka da oblys maqtanyshtarynyń biri bolyp otyr eken. Bul ká­siporynnyń ónimderi qazirdiń ózinde eksportqa shyǵyp jat­qan kórinedi. Básekelestikke qabi­lettiligi de joǵary, osyndaı ónim shyǵaratyn reseılik fabrıkalarǵa qaraǵanda munyń taýarlary 10-15 paıyzǵa arzan. Búkilálemdik daǵdarys te­ristiktiń ónerkásipshilerine de óz salqynyn tıgizip otyrǵan kórinedi. Munaı-gaz salasyna arnalǵan skvajınalyq munaı nasostary men jóndeý mashınalaryn, burǵylaý qurylǵylaryn shyǵaratyn zaýyttary byltyr osyndaı birde-bir ónimderin sata almapty. Al olardyń baǵasy 200-250 mln. teńge. Osyǵan qaramaı ónerkásip salasy boıynsha bizdiń oblys 18,5 paıyz ósimge qol jetkizdi, dep ákim qanaǵatpen atap ótti. Bul ónerkásipti ár­tarap­tandyrýdyń arqasynda qol jetkizilgen tabys bolyp shyqty. Osy arada ákim ónerkásip oryndarynyń sheteldik kompanııa­larmen jasa­ǵan iri kelisimderi týraly aıtyp ótti. Sonyń ishinde «PZTM» zaýytynyń japonııalyq kompanııamen 509 mln. teńgege jasa­ǵan áriptestik kelisimi bar. Al «ZIKSTO» zaýyty «Qazaq­stan temir joly» UK-pen árip­testik ke­lisim jasaý arqyly óziniń óndi­risin 4 esege jýyq arttyrýǵa qol jetkizipti. Búgingi kúni oblysta 110 myń adamdy qamtyǵan 34 myń kásipkerlik sýbektileri bar eken. Bul – oblystyń eńbekke jaramdy adamdarynyń úshten biri degen sóz. Jalpy óńirlik ónim­de olardyń ónimderiniń úlesi 25 paıyzdy quraıdy. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵ­darlamasyn iske asyrý boıynsha 42 mlrd. teńgeniń 773 jobasy maquldanǵan. Jol-kólik ınfraquryly­my týraly aıtqanda, ákim «Pe­tro­pavl – Astana» kúrejolynyń bıyl aıaqtalatynyn aıtyp, jıi júretin halyqty bir serpiltip tastady. Jergilikti joldar má­selesi áli de kún tártibinen túspeı turǵan kórinedi. Olar­dyń qanaǵattanǵysyz dep esep­teletinderin bıyl 45 paıyzǵa túsiremiz, dedi ákim. «Nurly Jol» baǵdarlamasy jobalaryn júzege asyrý aıasynda 3,6 mlrd. teńgeniń 13 ınvestısııalyq jobasy iske asyrylǵan. Ákimniń baıandamasyndaǵy jýrnalısterdi qyzyqtyrǵan máseleniń biri – ońtústiktegi ju­­mys kúshi artyq óńirlerden oblysqa turǵyndar tartý isiniń qalaı sheshiletindigi boldy. Bul máselege baılanysty 110 úıdiń daıyndalǵany aıtyldy. Qazir solardyń 18-ine ońtústiktegi aǵaıyndar kóship kelipti. Olarǵa 21 jumys orny usynylǵan. Bıyl ákim syrttan kelýshilerge arnalǵan aımaqtyq kvotany 300-den 400-ge arttyrýdy suraǵan eken. Soltústik Qazaqstan obly­sy ákiminiń baıandamasyna qa­ra­ǵanda, oblysta ilgerileý bar ekeni kórinip tur, tek osy úrdis ústi­mizdegi jylda da jalǵasyn tapsyn deńiz. Baıandamadan keıin ákim jýrnalısterdiń kóptegen suraq­taryna jaýap berdi. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan».