Qaıratker qyzy qazaqtyń

Rabıǵa Jáńgirqyzy Jáńgirova... Osynaý adamdy aǵa urpaq ókilderi jaqsy biledi. Ásirese, partııalyq qaıratker retinde. Partııa dese keıde jurttyń júrekteri zyrq ete qalatyny da bar. Biraq sol partııanyń el basqarǵanyn da umyta almaısyń. Jáne ótken ómirimizdegi jaqsy isterimizdiń izderi de saırap jatyr. Ony jasaǵan adamdar. Ishinde umytylmaıtyndary jeterlik. Rabıǵa Jáńgirova – solardan. Jaqynda aıaýly azamat, úlken tarıhshy, akademık Málikaıdar Asylbekov aǵamyz dúnıeden ozdy. Sol kisi ózine ustaz bolǵan akademık Serikbaı Beısembaev týraly kóp aıtatyn. Jáne aıtqan saıyn onyń súıikti jary Rabıǵa Jáńgirqyzy týraly sóz qozǵaýdy paryzdaı sanaýshy edi. «Jaqsy áıelge kezigý – azamattyń baǵy ǵoı. Serikbaı aǵamyz sondaı baǵy janǵan adam edi. Áıtpese, Alla taǵala kórikti de, erik-jigerdi de, ónerdi de bir boıyna úıip-tógip bere salǵan Serikbaı aǵamyzdy pendeshiligi bar áıel qyzǵanyp-aq óler edi ǵoı. Al Rabıǵa apaıymyz pendelikten ada edi, úlken azamattyń jolyn ashyp, oǵan tirek boldy. Alǵash kezikkenim esimde. Tarıhshy bolǵan soń, sol jaǵdaımen, ózi shaqyrǵan soń, úıine barǵam. Sóz retinde «jeńgeı» dep qaldym. «Men jeńge emes, apaıyń bolam, ekeýmiz Syrdyń sýyn ishken adambyz. Al myna jezdeńe qajetińdi oryndatý úshin taısalma», dedi. Sóıtip, jaqyn tartyp, Serikbaı aǵamen de jaqyndatyp jiberdi». Málikaıdar aǵamyz óziniń akademık ustazyn da, Rabıǵa apaıyn da sońǵy kúnine deıin aýzynan tastamaı ótti. Alǵash Rabıǵa Jáńgirqyzy týraly áńgimeni sonaý sekseninshi jyldardyń aıaǵynda Aımuhamet Mansurov aqsaqal aǵamyzdan esti­genbiz. Buryn uzaq ýaqyt par­tııalyq qyzmette bolǵan Aıe­keń, zeınetkerlikke shyqqan soń, «Dáýir» baspasynda kadr bólimin basqardy. Bul kisi – tiri shejire. Kóp adammen aralasqan. Dımekeńmen de, Báıken Áshimov aǵalarymyzben de aralasqan. Áńgime tyńdaýǵa baramyz. Birde Jáńgirova týraly aıtty. Onda Aıekeń, álde, Aqsý, álde Sarqan aýdanynda aýpartkom hatshysy, al Rabıǵa Jáńgirqyzy – Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetinde Taldyqorǵan oblysy boıynsha jaýapty uıym­dastyrýshy. Ortalyq Komıtet oblystaǵy kimniń kim ekenin sol kisiden suraıdy. Ol úshin jaýapty uıymdastyrýshy kadrlardy zertteıdi. Olarmen áńgimelesedi. «Bul kisi áńgimeleskende, tisqaqqan bizdiń ózimiz degbirsizdenip otyrar edik. Kórik qandaı, sóz qandaı, minez qandaı! Bir tektilik mysyńdy basyp turǵandaı sezinesiń. Bul kisi kimge jar eken degen de oı kóńilge oralar edi. Sóıtsek, akademık Beısembaevtyń jary bolyp shyqty. Serikbaı aǵamyz da partııa qyzmetinde bolǵan. Bir otbasynan eki basshy partııa qyzmetkeri bolýy artyqtaý. Sirá, Rabıǵa Jáńgirqyzynyń joly sodan biraz tosyldy-aý, shamasy. Árıne, maqsat mansap qana emes, biraq qaıratkerdiń qabiletin paıdalanǵan jón degen ǵoı bizdiki» – dep Aıekeń áńgimesin tujyrymdaǵan. Al endi qujattar ne deıdi, sózdi soǵan bereıikshi. Rabıǵa Jáń­girqyzy Jáńgirova osydan týra bir ǵasyr buryn Qyzylorda oblysynyń Qarmaqshy aýdanynda dúnıege keldi. Ol ózi jurttyń tektiligine teristeý baǵa beretin zaman edi ǵoı. Tektiligińnen teksizdigiń baǵalylaý kórinetin. Baı emes, kedeı bolǵanyń tıimdi. Pıonerden bastap, komsomol qatarynda bolǵandar ozdy. Rabıǵa da sol mektepten ótti. Bastaýysh mektepti keshteý bitirip, Araldaǵy FZÝ-da, Astrahan qalasynda balyq tehnıkýmynda oqydy. Jasy jıyrmaǵa tolǵanda, komsomol qyzmetine oıysty. Taǵy da komsomol desek, qazir kóńilge eki udaı pikir keledi. Bireýler molda men baıdy qýda­lady dese, ekinshileri jastardy jańa ómirge, bilimge bas­tady degenge toqtaıdy. Sirá, jańa­lyqqa bastaǵan jaman is bolmaǵan. Respýblıkalyq komsomol qyzmetkerleriniń kýrsyn bitirgen soń, Rabıǵa aldymen Aqtóbe oblysyndaǵy Klychev jáne Temir aýdandarynda jastarǵa jetekshi bolsa, odan keıin Almaty oblystyq komsomol komıtetinde aldymen sektor meńgerýshisi, sonan soń hatshysy, al Qazaqstan BLKJO Ortalyq komıtetinde sektor meńgerýshisi boldy. Taǵdyr osy kezde ony Serikbaı Beısembaevpen keziktirdi. Qoǵam­nan óz oryndaryn tapqan belsendi jastar jarqyrap, jalyndap ómir keshti. Biraq surapyl soǵys kelip kılikkeni bar. Otan soǵysy bastalmaı jatyp, Serikbaı áskerge alyndy. Al soǵys bastalǵan kezde, jas kommýnıst Jáńgirova partııalyq jumysqa tartyldy. Oblystyq partııa komıtetinde nusqaýshy bo­lyp júrip, sol qıyn-qystaý kezeńde uıymdastyrýshylyq qa­biletimen kózge tústi. Kóp nárse jetpeı jatqan kez edi ǵoı ol. Er­azamattar maıdanǵa attanǵan. Mun­da qalǵan bala-shaǵa, qatyn-qalash degendeı, solardyń ornyn basyp, ózderin ǵana asyrap qoımaı, maıdandy da asyraýy kerek edi. Joqshylyqtan – joqshylyq. Tipti, sol adamdarǵa kóńilge demeý jaqsy sóz, meıirim de qat edi ǵoı. Rabıǵa sol adamdardyń arasynda júrdi. Qaısar jannyń jankeshti áreketin el kórdi, jurt tanydy, basshylar baǵalady. Sol basshylyq ózin jumystan joǵarylatqanda, jaýapkershilikten qashyp, qarsy da bolǵan joq. Solaı qajet eken, barý da qajet dep sheshti. Aldymen Qazaqstan tutyný­shylar odaǵy degen uıym tór­aǵasynyń orynbasarlyǵyna kó­terdi. Sonan soń qaıtadan par­tııa­lyq jumysqa tartty. Iá, sol kezde dúnıeniń tizgi­ni partııanyń qolynda. Sol par­tııanyń Ortalyq Komıtetine áıel­der arasyndaǵy jumys bóli­miniń meńgerýshisi qyzmetine shaqyrǵanda Rabıǵa Jáńgirova áli otyzǵa da tolmaǵan edi. Er­azamattardyń áskerge jaramdy degeni maıdanǵa attanǵan, ornyn áıelder basqan. Ne jasyratyny bar, buryn basshylyq jumysynyń barlyǵyn derlik er­­azamattar atqarsa, endi ony áıel azamattarǵa júkteý úshin olar­dy oǵan aldymen úıretý de kerek. Azyn-aýlaq aýylǵa kelgen mehanıkalandyrý jumysy da er adamdar qolynda bolsa, endi ony da áıelder meńgerýge tıis. Oqý-aǵartý isindegi ustaz mamandar túgelge derlik maıdanǵa attanǵan. Taǵy da ornyn áıelder toltyrmaq. Ol úshin oqytý kerek. Osynaý kúrdeli kezeńde áıel­der arasyndaǵy jumystyń kindigi partııa Ortalyq Komıtetindegi Rabıǵa Jáńgirova basqaratyn bólimge kelip baılanatyn. Sirá, sol tusta qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty bul bólim de eń bir jetekshi bólimge aınalǵan. Osy bólimniń bastamashylyǵymen respýblıkanyń barlyq jerinde: kásiporyndarda, áskerı bólim­derde, sharýashylyqtarda, mekemelerde áıelder keńesteri qu­ryldy. Túrli komıssııalar da negi­zinen áıelderdiń qatysýymen jumys istedi. Ásirese, qorǵanys jumysyna baılanysty komıssııa­lar (áskerı tehnıkany meńgerý, medbıkeler, baılanysshylar kýrsyn uıymdastyrý, gospıtaldarǵa qamqorlyq), mektepke deıingi balalar mekemelerine kómek, balalar qylmysyna qarsy kúres, evakýasııamen kelgenderge qamqorlyq, t.b. komıssııalar áıelder keńesiniń basshylyǵymen jumys istedi. Bul ózi sol tustaǵy qaýyrt jumystyń kindigine aınalǵan. Kóbine oryssha aıtylatyn «jensovet» degen uǵymnyń sol tusta aıtarlyqtaı qudiretti kúshi boldy. Basqasyn bylaı qoıǵanda, myń san qaýyrt máseleler alqymnan alyp turǵanda, Almatyda Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyn ashý naǵyz urpaqtyń qamyn oılaý qadamy edi ǵoı. Endi bul sharýanyń basynda partııa Ortalyq Komıteti áıelder arasyndaǵy jumys bóli­miniń, onyń meńgerýshisi Jáńgi­rovanyń júrgeni de daýsyz. Muny qaıratkerlik paıymdaý, qaı­rat­kerlik is-áreket dep tujy­rym­dasaq jón shyǵar. Soǵys jyldarynda, tipti odan biraz keıinirekte de áıelder keńesi aıtarlyqtaı uıymdastyrýshylyq, ıdeologııalyq áleýeti joǵary qurylym boldy. Ol sharýashylyq ta, saıası da, otbasylyq ta máse­lelerdiń oń sheshilýine aralasty. Osynaý qıyn-qystaý kezeńde áıelderdiń qoǵamdaǵy ornyn aı­qyndap, olardy belsendi is-qımylǵa jumyldyrdy. Osynaý iste Rabıǵa Jáńgirqyzy óziniń uıymdastyrýshylyq, jetekshilik, jalpy qaıratkerlik qabiletimen erekshe kózge tústi. «Kúrkirep kúndeı ótken soǵys» ta bitti, qıyndyqtar áli de shash-etekten bolǵanyna qaramaı, aldy-artty oılap, parasattylyqpen paıymdaıtyn da kez keldi. Qarap otyrsa, ózinde tehnıkým jáne qys­qa kýrs bolmasa, bilim de tapshy eken, sonyń ornyn toltyrý qajettigin Rabıǵa da ańǵarǵan. Jas ta egde tartyp turǵan joq, otyzdan endi ǵana asypty. Sol soǵystan aman-esen oralǵan Serikbaıdyń da bilimin kóterý oıy barlyǵy úılesip ketken. Eń aldymen, el aldyndaǵy eńbekteri eskerilgen shyǵar, erli-zaıypty ekeýin bir mezgilde Máskeýdegi eń bedeldi oqý oryndaryna jiberdi: Serikbaıdy – SOKP OK janyndaǵy qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń aspırantýrasyna, al Rabıǵany – SOKP OK janyndaǵy Joǵary partııa mektebine. Bul oqýdan ekeýi de kózdegen maqsattaryn oljalap qaıtty desek bolar. Serikbaı Beısembaev ǵylym jolyndaǵy sátti qadamyn jasap, kandıdattyq dıssertasııa­syn qorǵap shyqty. Al Rabıǵa Jáńgirqyzy partııalyq jumystyń qyr-syryn tereńirek meńgerip qaıtty. Bul onyń bolashaq qyz­metiniń baǵyt-baǵdaryn ańǵart­qan. Ortalyq Komıtet mun­daı, partııalyq tilmen aıt­qanda, asa baǵaly kadrdy ózine qaı­ta sha­qyrǵan – jaýapty uıym­das­tyrýshy qyzmetin usyndy. Joǵaryda Rabıǵa Jáńgirqyzy týraly Aımuhamet Mansurovtyń pikirin eske alyp edik-aý. Bul sol kez. Joǵary partııa mektebin bi­tirip kelgennen keıin on jyldan asa Taldyqorǵan oblysynyń kommýnısteri aıryqsha partııalyq prınsıptiń adamy Jáńgirovanyń qamqorlyǵyn kórgen. Jalpy, par­tııalyq jumysta jaýapty uıym­dastyrýshy degen qyz­met­tiń óz ereksheligi bar, shet ja­ǵasyn joǵaryda aıttyq. Búkil bir oblystaǵy jaǵdaıdy jan-jaqty zerttep, baǵamdap otyrady. Oblys pen respýblıka partııa basshylyǵynyń arasyndaǵy kópir ispetti. Tipti, sol úlken basshylyqtyń bir oblystaǵy kó­zindeı. Bul kóz ádil bolýǵa tıis. Ol talaılardyń taǵdyryna yqpal etedi. Sodan bireýlerdiń baǵy janady, al keıbir pysyqaılardyń jolyna tosqaýyl qoıylady. Osy jerde taǵy bir azamattyń esteligine júginýge týra keledi. Búgingi jurt qoǵam jáne mem­le­ket qaıratkeri, on jyldan astam Qazaq SSR Joǵarǵy Ke­ńesi Tóralqasynyń hatshysy bolǵan Bıjamal Ramazanovany jaqsy biledi. Osynaý azamat qashanda Rabıǵa Jáńgirqyzyn qyzmettegi, ómirdegi ustazy sa­naıdy. Bıjamal apaıymyz Ra­qań aldymen Taldyqorǵan, sonan soń ol Almaty oblysyna qosylǵanda, sol oblystarda jaýapty uıymdastyrýshy bolǵan kezde, oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, obkom­nyń hatshysy qyzmetterin at­qarǵan. Sol elýinshi jyldardyń aıaǵynda Odaqta Nıkıta Hrýshev bılik qurǵan kezde syrttan res­pýb­lıkamyzǵa kezdeısoq kadrlar kópteý kelip, jergilikti kadr­larǵa birshama qııanattar jasal­ǵany belgili. Aldymen Rabıǵa Jáńgirqyzy komsomoldan kelgen jas kadr Ramazanovanyń ózine qamqor bolyp, sonan soń ekeýlep, basqalardyń da taǵdyryna aralasqandaryn eske alady. «Osy kezde Raqańnyń kadrlar máselesine baılanysty kóp kómegin kórdim. Adamdardyń naqaq kóz jasyna qal­maýǵa sebepker boldy», – deıdi Bı­jamal apaı. Jalpy, Rabıǵa Jáńgirqyzynyń qyzmetin kadrlarǵa qamqorlyq, adamdarǵa arashashy boldy dep sıpattasa keler edi. Más­keýden oqý bitirip kelgen soń on úsh jyl boıy partııa Orta­lyq Komıtetindegi jaýapty uıym­dastyrýshy qyzmeti de, sonan soń 1971 jyly zeınetkerlikke shyq­qanǵa deıingi Almaty ob­lystyq partııa komıtetinde par­tııalyq komıssııa tóraǵasy qyzmeti de tikeleı adamdardyń taǵdyryna aralasatyn qyzmet edi. Aralasqanda, shynshyldyqty, ádildikti arǵa ólshem sanaıtyn adamnyń eshkimniń de obalyna qalmaǵany, qolynan kelgenshe jurtqa jaqsylyq jasaǵany da daýsyz. Muny zamandastary úlken iltıpatpen aıtady. Ádette, sońǵy zamanda, par­tııalyq degendi qataldyqpen úı­lestiretinder kóp. Keıde sol qa­taldyqtyń tazalyqpen únde­setini bar. Ol da adamyna baılanys­ty. Qandaı jaǵdaıda da, Rabıǵa Jáńgirqyzy sııaqty tazalyqtan bir súıem aınýǵa barmaıtyn adamdardy qatal dep te sıpattaýǵa bolar. Amal qansha, ol da adamnyń ózindik sıpaty. Bul otbasymen aralasqandardyń kópshiligi emes, barlyǵy derlik, Raqańnyń osynaý minezine tántilik bildirer edi. Ataqty Ermuqan Bekma­hanov­taı uly perzentimiz Serik­baı Beısembaevtyń otbasymen jıi aralasyp turypty. Ásirese, qý­ǵynǵa ushyraǵan kezdiń ózinde osy otbasynan jan jylýyn tapqan. Rabıǵa Jáńgirqyzy ataqty ǵalymdy, óziniń jeńgelik jolymen, zamannyń aǵymyna baılanysty ustamdylyqqa shaqyrady eken. «Meniń sýgýbo partııalyq jeńeshem» dep Erekeń de oǵan aıryqsha qurmet kórsetip, sózderin tyńdaǵan. Akademık Manash Qozy­baevtyń óziniń «Juldyzym meniń» deıtin kitabynda ustazy Serikbaı Beısembaev týraly aıtqanda: «Báıbishesi tóreler áýletinen, kezinde sanaýly sulýlardyń biri bolǵan, qaıratker Rabıǵa Jáń­girovany búkil respýblıka biletin» deıtini bar. Osynaý otbasy týraly jazylǵan jaılar da, aıtylǵan áńgimeler de kóp. Akademık Beısembaev týraly biraz kitaptar shyqty. Onyń zamandastary, shákirtteri úlken ǵalym, ustazdary týraly aıtqanda, áste de Rabıǵa Jáńgirqyzyn attap ótpeıdi. Jáne aıtqanda, akademık Keńes Nurpeıis sııaqty «Serikbaı aǵa úlken úlgili otbasynyń basy bolsa, Rabıǵa Jáńgirqyzy onyń uıtqysy edi» degendeı, únemi ónege tutyp aıtady. Taǵy da zamandasy, qurbysy Bıjamal apaıymyzdyń sózi­ne júgineıikshi. «Rabıǵa Jáńgir­qyzynyń ana retindegi úlgisi, batyrlyǵy qaı zamanda da qazaq qyz­daryna úlgi bolmaq dep oılaımyz. Basshylyq qyzmettegi áıelderdiń kópshiligi bir bala, myqtaǵanda, eki balamen shektelip júrgen kezde ol kisi tórtinshi sút kenjesin qyryqtyń qyrqasyna shyqqan kezde dúnıege ákeldi». Iá, bul bala úsh qyzdan keıingi ul bala Serikjan eken. Al bul qýanyshtyń ásirese ákesi Serikbaıǵa qandaı bolǵany qazirge deıin aıtylyp júredi. Búkil Almatynyń zııaly qaýymyna belgili toı bolypty sonda. Osy oqıǵaǵa baılanysty taǵy bir belgili otbasyndaǵy jaǵ­daı oıǵa oralady. Uly Qanysh Imantaıuly Sátbaevtyń kúıeý balasy belgili qoǵam qaıratkeri Orazaı Batyrbekovpen birshama aralasymyz bolyp, onyń mynadaı áńgime aıtqany bar edi. Keıin ony Orekeń óziniń súıikti jary Shámshııabaný Qanyshqyzy týraly esteliginde de jazdy. «Ákesiniń artynda famılııasyn alyp júretin ul qalmaǵanyna qınalatyn, – deıdi Orekeń. – Sodan da meniń «úsh balamyz bar, osylardy jetkizeıik» degenime qarsy daý aıtty. «Joq, men taǵy bir bala tabaıyn, eger ul bolsa, papamnyń famılııasyn bereıik» dep jasy kelip qalsa da tórtinshi balany kóterip edi». Sóıtip dúnıege Erjan kelip, ol «Sátbaev» bolyp jazylǵan. Sonda, Orekeńniń aıtýynsha, olar akademık Beısembaevtar otbasynda tórtinshi bala olardyń anasy Rabıǵa Jáńgirqyzynyń 44-inde dúnıege kelgenin sóz etipti. Shámshııabaný apaıymyz da sonda sol jasta eken. Osylaısha bir otbasyndaǵy ónegeli is ekinshisinde qaıtalanǵan ǵoı. Shapaǵat dep, sirá, osyndaıdy aıtsa bolǵandaı-aý. Al basqalarǵa ónege bol­ǵan­daı jaı bul otbasynda az bolmaǵan. Erli-zaıyptylardyń syılastyǵy, túsinistik, qonaq kútý, aınalamen qarym-qaty­nas aıryqsha bir tektilikti ańǵar­tatyndaı eken. Sodan jurt bul otbasyna erekshe iltıpatpen, yqy­laspen qaraǵan, olarmen ara­lastyqtaryn joǵary baǵalap, qurmet kórsetken. Jurttyń kóp aıtatyny – bul otbasyndaǵy ónerge degen qush­tarlyq. Akademık Serikbaı aǵa­myzdyń keremet ánshiligin, sal-seriligin, júrgen jerin shýaqqa bólep júretin ashyq minezdiligin keshegi qatańdaý kommýnıstik zamannyń ózinde jurt baǵalaǵan. Án aıtyp qana emes, jaqyn-dostardyń toı-to­malaǵynda, bas qosýlarda Se­rikbaı aǵamyz aýzymen pyshaq tistep, kavkazdyqtardyń bılerin de qulpyrtqan ǵoı. Al Rabıǵa Jáńgirqyzy tek ózine tán tektilik qalpymen óziniń boıyna ǵana jarasatyn aıryqsha sheberlikti talap etetin ánderdi ǵana aıtqan. Sekeńmen qosylyp arııalardy aıtqan. Birde Shymkentten Almatyǵa kele jatyp, belgili ıdeologııalyq qaıratker, baspasózge qyzmet babymen jaqyn júretin Dáýirhan Aıdarov aǵamyzben poıyzda kórshi boldyq. Áńgime birden birge aýysyp, bizdiń gazetimizdiń redaktory bolǵan Qasym Sháripovtiń qudasy akademık Beısembaevtyń otbasyna oıysty. «Obal-aı, eger ónermen ketkende, ekeýi de sózsiz halyq ártisi bolatyny daý­syz edi-aý», – dep Dáýkeń ókinish bil­dirgen. «Qazirgi jetkenderi de osal emes qoı, biri – akademık, biri – partııalyq qaıratker boldy», – dep qarsy pikir aıtqanbyz. «Solaıyna solaı ǵoı, biraq talant degen qudaıdyń bergeni ǵoı, onyń kórinbeı qalǵany ónerge qııanattaı kórinedi eken. Men ómi­rimde «Maqpal» ánin Rekeńdeı oryndaǵan adamdy kórgen emespin. Keıin ádeıi izdep júrip talaıdy tyńdadym, biraq ondaı oryndaı almaıdy! Endi bul ónerge qııanat pa? Qııanat!». Muny ónerdi joǵary baǵa­laıtyn adamnyń kóńil kúıine balaımyz ǵoı, árıne. Sóıtse de bul adamdardyń bolmystarynyń bólektigi de daýsyz. Bular qaı­da júrse de jaryp shyǵar qaırat­kerlik qabilettiń ıeleri. Olar ekinshi kezekte qalmaıdy. Qandaı kásippen, sharýamen aınalyssa da, birinshi bolyp júredi, jurttyń kózine túsedi. Súıekterine bitken qabilet. Kim FZÝ-da oqymady? Kim balyq tehnıkýmyn bitirmedi? Kim komsomol jumysynda istemedi? Kóp qoı. Jaryp shyǵatyndar sırek. Otyzǵa tolmaı jatyp el basyna kún týǵan kezde búkil áıelder qaýy­mynyń qozǵalysyna jetekshi bolǵan Rabıǵa Jáńgirqyzy Jáń­girova sııaqty qaıratkerler sırek. Zııaly qaýym qyzyqqandaı otbasynyń uıtqysy bolý da sı­rek. Qaıratkerlik pen adamı asyl qasıetterdi ushtastyrý da sırek. Sol sırektiligimen de, qaırat­kerligimen de olar árqashan erekshelenip kórinedi. Mamadııar JAQYP, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi. ALMATY.