Uıada ne kórseń...

Balasy «Eger qarajat tabylǵanda Rústem 2000 jylǵy Olımpıadaǵa qatysatyn edi. 1998 jyl Arqalyq tarıhyndaǵy bir qıyn jyl edi. Jaryǵy men jylýy joq sportzalda qalyń kıinip, jattyǵýdy maıshammen jasap, muzdaı sýǵa jýynyp júrip, ol dzıýdodan Qazaqstannyń chempıony atandy. 1998 jyly Rústem ekeýmiz Almatyny jaıaý aralap, aqsha izdedik», – deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Abaı Sarybaev. Rústem Shalabaevpen oıda joqta tanys­tym. Qostanaı oblysy, Jangeldın aýda­nynyń Shaqshaq Jánibek aýylynda «Sybaǵa» baǵdarlamasymen mal baǵyp, tabysty eńbek etip jatqan «Baıǵozy» sharýa qojalyǵyna jol túsken bolatyn. Sharýashylyq ıesi Meırambek aǵasy Rústemmen jumys bary­syndaǵy bir sharýamen aqyldasyp otyr eken. Ashyq-jarqyn, oıyndaǵysyn irikpegenimen, meılinshe sypaıy sóılesetin Rústemmen áńgimemiz sol sátte-aq jarasyp ketken. Sóıtse, sharýashylyq ashý ıdeıasy da, ony jan-jaqty demeý men qajetti jaraq­tarmen qamtamasyz etý de Rústemniń moınyndaǵy mindet eken. Mindet degende, ol Rústemniń óz erkimen, ata-anasyn baǵyp otyrǵan inisine jasaǵan qamqorlyǵy bolyp shyqty. Sol úshin jalǵyz kún demalysynda 800 shaqyrymdaı jer júrip, aýylǵa kelip, túndeletip Arqalyqqa qaıta ketpekshi. Aýylynyń órkendegenin kórgisi kele­tinin aıtty. Mundaǵy ár úıdiń tarıhy kóz aldynda ekenin, bala kezinen kózi qanǵan sol sýretterdiń buzylmaǵanyn qalaı­tynyn jetkizdi. О́ıtkeni, qaı úıde kimniń turǵany, ol úıdiń adamdarynyń kimge týys ekeni, qandaı jumys istegeni, ata-anasy, bala-shaǵasy – bári-bári kóz aldynda saırap tur. «Jasy úlkenge sálem ber, aldyn kesip ótpe, degen otbasynan alǵan tárbıe bizdi qatary­myzdan alasartqan joq, qaıta jotalandyryp, kórgendi úıdiń balasy degen at berdi. Tipti, azamat bolyp, eńbek etkende de uıadan alǵan tárbıemizge razymyz, – dedi R.Shalabaev. Sharýashylyqtaǵy adamnyń áńgime­lesýge de ýaqyty azdyǵyn eskerip, ony­men Arqalyqta kezdesip, asyqpaı áńgime­lespekshi bolǵanbyz, alaıda, «Adamnyń degeni bola ma, Allanyń degeni bola ma» de­gendeı, kezdesýdiń sáti tús­pedi, Rús­tem jolsaparǵa shyǵyp ketipti. Endi ol bas­­shylyq etetin Sport mektebine, «Ji­ger» sport keshenine arnaıy barmaqqa bekin­dim. Eńseli, jap-jaryq ǵımarattyń jattyǵý zaldary da jarqyrap tur. Ishinde túrli seksııalarda jattyǵyp jatqan balalardy alańdatpaýǵa tyrysyp, Abaı Sarybaevpen jolyǵýǵa asyqtyq. Ábekeń shákirti jaıly qamshy saldyrǵan joq. Onyń eńbekqorlyǵyn, ýádesinde turatyn azamat ekenin, adamdy ala­lamaı, ishke tartatyn jaqsy qasıetterin aıta kele, Rústemniń Arqalyq qalalyq máslı­hatynyń depýtaty ekenin de qaperge saldy. «Rústemge Torǵaıda Erenbol Alma­tov­tyń jetekshiligimen kúresip júr­gen jasóspirim bala kezinde kózim tús­ken edi. Ol kezde Arqalyq oblys orta­lyǵy, Rústemdi osynda shaqyryp, Beısen Áýbákirov ekeýmiz ony túrli jarystarǵa daıyndaı bastadyq. Ol ózine joǵary talap qoıa biletini men erekshe eńbekqorlyǵynyń arqasynda jap-jaqsy tabystarǵa qol jetkizdi. Shymkentte Qazaqstan halqynyń spartakıadasynda, Pavlodar qalasynda ótken el chempıonatynda jeńimpaz atandy. Almatyda dzıýdodan ótken týrnırde ekinshi oryn aldy. Sol jyly ol Almatyǵa shaqyryldy, men oǵan «bolashaǵyń úshin ortalyqqa baramyn deseń, qarsy emespin» dep ruqsatymdy berdim. Ol Rústemniń úılengen, balasy da bar kezi edi, Almatyda tek jeke basyna ǵana jataqhana beri­letindikten, osynda qalyp qoıdy. Al ekeýmizdiń Almatyny jaıaý aralaıtynymyz Torǵaı oblysy jabylǵan tus bolatyn. Mınıstrlik Shalabaevty Olımpıadaǵa daıyndaý máselesin Qostanaıǵa jibergen, al oblys ol hatty maǵan baǵyttady. Al men ondaı qarajatty qaıdan tabaıyn, sodan qaltamyzda taksıge otyratyn aqsha da joq, avtobýs baratyn jerge deıin jetip, arjaǵyn jaıaýlap júrip, talaı esikti qaǵyp, bos qaıttyq. Esesine jarystarda Rústemnen jeńilip júrgen jigitter Olımpıadaǵa ketti. Biz shyǵa almaı qaldyq», – dedi A.Sarybaev. Rústem sport mektebinde dırek­tor­lyqty atqarǵanyna da 7 jyl eken. Aldy adamnan qurǵamaıtyn kórinedi, aýyldastarynyń qýanysh-qaıǵysyna ortaqtasyp, ár shákirtiniń jaıyn bilip, aqylyn aıtyp, qamqorlyǵyn kórsetip otyratynyn da bildik. «Rústemdi Arqalyq qana emes, oblys ta tanıdy, qajyrly da shýaqty. Bir basyna osyndaı jaqsy minezdi toǵystyra bilgen shákirtime rıza bolamyn. Áke-sheshesi sııaqty Aıjan kelin ekeýi 7 bala tárbıelep otyr», – dedi jattyqtyrýshysy. Ákesi Asanhan Shalabaev Torǵaıdyń baıyrǵy ustazdarynyń qatarynan eken. Ol 30 jyl balaýsa jetkinshekterge bilim berip, sonyń 25 jylynda taban aýdarmastan bir mektepke – Qarajan Topaev atyndaǵy orta mektepke dırektorlyq etipti. Osy ýaqytta Asanhan aǵanyń aldynan qanshama shákirt ótti deseńizshi. Eger siz Shalabaevtyń dırek­torlyǵy tusynda Aqshyǵanaqta oqyǵan adamdy kezdestire qalsańyz, onda shákirttiń ustazǵa degen úlken qurmetin birden ańǵarady ekensiz. «Oı, nesin aıtasyz, sabaqtan múlde keshikpeıtinbiz, óıtkeni, tańerteń mektepte qońyraý soǵylǵan boıda esiktiń aldynda Asanhan aǵaı turatyn. Joǵary talap qoıa biletin aǵaıdan oqýshy túgil aýyl­dyń úlkenderi de yǵyp, syılaıtyn. Ol kisi biz­diń árqaısymyzdy elge jan ashýǵa úıretti. Aýylda soǵystan qaıtpaǵandarǵa arnal­ǵan saıabaq ornatylyp, olardyń esimderi jazyl­ǵan taqtanyń janyna gúl ekkizip, sonyń barly­ǵynyń arjaǵynda jaǵylmaı qalǵan osy aýyldyń tútini barlyǵyn, olardyń biz tárizdi jap-jas kúıinde maıdanǵa attanyp, armandary oryndalmaǵanyn aıtyp, sonyń jaıqalyp ósýin qatty qadaǵalady. Asanhan aǵaı tárizdi kisilerdiń elde otyrǵany úlken súıeý», – dedi bizben áńgimesinde A.Sarybaev. Al Asanhan aǵa: «Shyraǵym, 10 bala­nyń bári jetti, jeke-jeke úı, kempirim ekeýmiz qalaǵa baramyz desek, qaı balamyz da qulǵanadaı jabysqaly otyr. Biraq, osy aýyl – týǵan jerim, atamekenim. Babalarymnyń qaqqan qazyǵyndaı bolyp otyrmyn, qalaǵa, ystyq sýy bar jaıly jerge júrińiz dep azǵyrǵanǵa kóngen emespin. El ishi – altyn besik, osynda jer besikke bólensem, sol maǵan jetedi»,– degendi aıtty. Erin qurmettep, sol arqyly ózi de bıikke kóterilgen, 50 jyldaı otasqan jary Kúlásh apa da ustazdyqpen qatar, 10 balasyna úlgili tárbıe berip, eriniń qabaǵyna áli de qaraýmen keledi eken. Áýlet Búginde Shalabaev áýleti saıasy mol, jelegi jelmen sybdyrlap, mańaıyna sán berip, ystyqta saıa, sýyqta qalqa bolatyn alyp báıterek ispetti. 10 bala – 4 ul, 6 qyzdan órbigen urpaq, nemere-shóbereler, kelinder men kúıeý balalar jınalǵanda aýyldaǵy úlken shańyraq – áke úıi tarlyq etkendeı. Ata-anamyz bizge kim-kimge de jaq­sylyq jasa, qudaıdan qaıtady dep úı­retti. Mynadaı bir qyzyq bolypty. Rús­tem stýdent kezinde úılendi ǵoı, birde qatarlas oqıtyn stýdent kelip, qonaq kelip qalǵanyn, qaltasynda kók tıyny joq qysylyp turǵanyn aıtady. Rústem kelinshegi Aıjanǵa qarasa, ol nebári 50 teńge barlyǵyn aıtady. Ol kezde nan baǵasy 10 teńge. Rústem bolsa, «ber, qona­ǵy kelip qysylyp tur ǵoı» dep sońǵy 50 teńgeni álgi jigitke ustatyp jibe­redi. Sodan endi erteń nandy nemen alamyz, qoı jatpaıyn, birdeńe tabýym kerek, dep dalaǵa shyqsa, aldynda 200 teńge jatyr deıdi. «Bul, birinshiden, muq­tajdyń meselin qaıtarma, Alla ese­sin beredi degen, ekinshiden, er adam otbasyn qamtamasyz etý úshin jatpaı, qımyl­daýy kerek degendi uqtyrady emes pe», – deı­di Shalabaev áýletiniń kenje uly Meırambek. Ákemizdiń aıbyndylyǵy bizge talapshyl bolýdy, al anamyzdyń qatty aıtyp, mańaıyndaǵy adamnyń kóńilin qaldyrma, aqyryn aıtyp ta áser etýge bolady degeni bizge juǵymdylyqty úıretti. Maldy baqqanda ony qoraǵa kirgizip, bótenniń albaryna túsip jemshóbin jemeýin, mańaıdy bylǵamaýyn qadaǵalaıdy emes pe, al bizdiń qoramyz ata-anamyzdyń osy tárbıesi boldy. Shúkir, áke-sheshemiz jas­tyq shaqtarynda urpaq tárbıesine arnaǵan ǵumyryn zaıa ketirmepti. Osy aýyldyń ata-anamyzǵa jasaǵan qurmetin kórip, táýbe deýden jańylmaımyz, deıdi Shalabaev áýleti. Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan».