Iran tomaǵasyn sypyrdy

Iran Islam Respýblıkasyna salynǵan halyqaralyq sanksııa alyndy. Osyǵan oraı, atalǵan eldiń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Modjtoba Damırchılý buqaralyq aqparat quraldaryna arnap baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Eýroodaq pen AQSh ókilderiniń osy jaıyndaǵy málimetinen keıin onsyz da árbir jańalyqqa túndigi jelp-jelp etip jatqan álem nazaryn birden Tegeran jaqqa burǵan. Birneshe jyl ekonomıkalyq sanksııanyń qursaýynda adymyn keń ashyp, qulashyn alysqa sermeı almaǵan Iran endi ne isteıdi? Munaı qorynyń zor baılyǵy bar, ári ony óndirý de qymbatqa túspeıtin el tomaǵasy sypyrylǵan sátte qanatyn qalaı qomdaıdy? – degen saýaldar kim-kimdi de qyzyqtyratyny anyq. Osy sebepti de bolar, Astanadaǵy Toqpanov kóshesine oryn tepken Iran elshiligi jýrnalısterge tolyp ketti. Eske túsirsek, o basta osy eldiń ýran baıytýy halyqaralyq belgilengen shekten asyp ketti, Iran jurty ıadrolyq qarý shyǵarýǵa daıyndalyp jatyr degen qaýip aıaǵynda bul elge sanksııa salýmen qorytyndylanǵan. Iran jaıynda sóz qozǵaǵan sarapshylar sol tustaǵy memleket basshysy Mahmud Ahmadınejadtyń ymyraǵa umtylmaıtyn qatqyl saıasaty tizgindi Hasan Rýhanı ustanýymen ózgeredi, ony sonshama jyldan keıin Irannyń jańa basshysynyń Aq úımen habarlasýynan baıqaýǵa bolady dep aıtqan edi. Shynynda, boljamdar rasqa aınalyp, álemdegi sýperderjavalardyń basshylary ıadrolyq baǵdarlamaǵa baılanysty 5+1 kelissózderin bastap ketken. Oǵan sebepshi bolyp, óz elin kelissózder alańyna aınaldyryp, Qazaqstan tarapy da qatysqan. О́tken jyldyń shilde aıynda kelisim aıaqtalyp, ol boıynsha Iran tarapy ózine birtalaı mindetteme alyp, kerisinshe, salynǵan shekteýdi alyp tastaý máselesin tóteden qoıǵan bolatyn. Halyqaralyq qoǵamdastyq oqshaýlap, sanksııamen qursaý­lanǵan eldiń odan bosanýyna baılanysty ótken baspasóz máslıhatynda Tótenshe jáne ókiletti elshi: «Iran jurty keshegi kúni qýanyshty jańalyqty estidi. Sanksııanyń ekonomıkalyq shekteýlerine qosa, onyń tıgizetin psıhologııalyq áseri de bar edi. Endi sol tosqaýyl alynyp, shetelderdiń bıznes ókilderi de, bankter men túrli kompanııalar ózderi qyzyǵatyn salalarǵa ınves­tısııa salýǵa tartynbaıtyn bolady. Osyǵan deıin Batys bankterinde qozǵaýsyz jatqan ırandyq kompanııalardyń esepshottary ashylyp, munaıdy syrtqa shyǵarýǵa múmkindik týdy. Sanksııaǵa deıin Iran kúnine 4 mln. barrel munaı óndirip, onyń 2,1 mıllıonyn eksportqa shyǵaryp otyrdy. Sanksııa saldarynan bul kórsetkish tómendep ketti. Aldaǵy kúni sol mejege qaıta jetýdi kózdep, 6 aıdyń ishinde 1 mln.-ǵa, al kelesi jyly 2 mln.-ǵa deıin kóbeıtýdi kózdep otyrmyz», – degen ol jýrnalıs­ter nazaryn myna jaıttarǵa aýdaryp ótti. «Keshe biz esh qajeti joq daǵdarystyń aıaqtalǵanynyń kýási boldyq. Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna baı­lanys­ty týyndaǵan daǵdarys sheshimin tapty. Álem Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasynyń beıbit sıpatta ekendigine kóz jetkizgennen keıin qoıylǵan sanksııany alyp tastady. Alaıda, bizdiń elimiz atomdy ıgerýdi beıbit maqsatta qoldanýyn jalǵastyratyn bolady. Barlyq kúdikten arylý maqsatynda baqylaý júrgizýdiń arnaıy tetikteri daıarlanady», – dedi elshi. M.Damırchılý Irannyń eshqashan AQSh-qa munaı eksporttamaǵanyn, sondyqtan Amerıkanyń qatparly munaıyn naryqqa shyǵarýynyń áser etpeıtinin aıtty. Irannyń munaıyn sanksııaǵa deıin tutynýshylar bolǵan, elimiz sol tutynýshylarmen qaıta áriptestikti jalǵastyratyn bolady, degen elshi Irannyń teńizden de, qurǵaqtan da alynatyn munaıynyń ózindik qunynyń basqa eldermen salystyrǵanda aıtarlyqtaı arzan – 10 dollar ekenine toqtalyp, barrelin 29 dollardan satýdyń óz eli úshin tıimdi ekenin aıtty. Elshi, sonymen qatar, sank­sııalardyń alynýyna oraı Iran men Qazaqstan yntymaqtastyǵy sapaly jańa deńgeıge kóteriletinine toqtaldy. О́z eliniń barlyq eldermen, ásirese, kórshilerimen durys qarym-qatynas ornatýǵa múddelilik tanytatynyn málimdeı kele, Qazaqstan arqyly Reseı, Qytaı syndy eldermen qarym-qatynas tereńdeı túsedi dep jáne onyń aımaqtaǵy elder úshin tıimdi bolatynyn alǵa tartty. Munymen birge, ol lańkestikpen kúrestegi kúsh biriktirýdiń mańyzyna úlken mán berdi. Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan».