Aqpar aq, ári naq sóılese...

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bas­taıtyn jol» atty maqa­lasynda «Sapaly josparlaýdy júzege asyrý úshin memlekettik statıstıkanyń anyqtylyǵyn qamtamasyz etý qajet. Sondyqtan, sapaly statıstıkalyq málimetter berýde respondentter men ákimshilik kózderiniń jaýapkershiligin arttyrý mańyzdy. Osy jaılardyń barlyǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý barysynda eskerildi» delingen. Uzaq jyldar boıy oblystyq statıstıka salasyna basshylyq jasaǵan, onyń qyry men syryna qanyq qyzmetker retinde birshama jaıtty baıandaǵym keledi. Osy jyldar ishinde kóptegen adamdar­men qyz­mettes bolyppyz. Degenmen, bul aralyqta oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishterin burmalap, kemshiligin jasyrǵan faktiler bolǵan emes. Onyń esesine «aryq aıtyp, semiz shyqqan» sátter kóbirek kezdesti. Oǵan bir jaǵynan, zańdy tulǵalar men respondentterdiń shynaıy eseptilik kórsetkishteri nátıjesinde, ekinshi jaǵynan, oblys basshylarynyń iskerliginiń arqasynda qol jetkizdik. Statıstıka qaı kezde de qur maqtan úshin jasalmaǵan. Shynaıy statıstıkalyq kórsetkishter ar­qyly memlekettiń basym damý ba­ǵyttary aıqyndalady, júrgizilip jatqan ekonomıkalyq baǵyttarǵa der kezinde ózgerister engizilip turady. Sondyqtan naqty statıs­tıkalyq kórsetkishterdi joǵary memlekettik organǵa berý barysynda «Týra bıde týǵan joq» qaǵıdasyn ustandyq. Bul jyldar aralyǵynda statıstıka salasy da ózindik damý jolynan ótti. Zańdy tulǵalar men respondentterge eseptilikti je­ńildetý maqsatynda elektrondy esep berý boıynsha tek 2015 jyly 31,0 myńnan astam qujat qa­byldandy. Iаǵnı, búginde jurt esepterin burynǵydaı qolma-qol qaǵaz túrinde ótkizbeıdi. Qaıta jumys oryndarynda otyryp elektrondy túrde tapsyrady. Bul baǵyttaǵy ıgi bastamalar áli jalǵasa beretini sózsiz. Eseptilik shynaıy, sapaly, tolyq jáne ýaqtyly bolýy úshin ákimshilik kodekske aıyppul mólsherin bir­neshe ese arttyrý kózdelýde. Bul – statıstıkalyq kórsetkishterdi berýdegi jaýapkershilikti arttyrý úshin jasalǵan sharýa. Elbasy jobasyndaǵy memle­kettik basqarý organdarynyń ju­mysyna baǵa berýdiń jańa júıesi syrtqy táýelsiz aýdıttiń min­det­tiligi, jarııalylyǵy jurt­shy­lyqpen keri baılanys, bas­shy­lardyń derbes jaýap­kershiligi qaǵıdattaryna negizdeledi. Mem­lekettik aýdıt júıesin jetildirý sheńberinde Esep komıteti men qar­jylyq baqylaý organdaryn reformalaý josparlanyp, álemdik aýdıtorlyq kompanııalar modeli boıynsha jumys isteýi tıis. Onyń syrtynda kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jyl saıynǵy aýdıti, ásirese, bıýdjet qarjylaryn paıdalaný bóliginde aýtsorsıngke beriledi. Budan bólek, memlekettiń trans­parenttiligi men eseptiliginiń ne­gizgi krıterııleriniń biri ha­lyqtyń aqparattarǵa qolje­tim­diligin keńeıtý bolyp tabylady. 2016 jyldan bastap azamattar men zańdy tulǵalardyń saýaldary boıynsha, memlekettik qupııalar men ózge de zańmen qorǵalatyn qu­pııalardan basqa, memlekettik organdardyń barlyq aqparattaryna qoljetimdilik qamtamasyz etiletin bolady. Osy oraıda statıstıkalyq aq­parattardy ýaqtyly oqı bilý, má­limetterge túsinistik bildirý, olardy saýatty iske asyrý erekshe jaýapkershilikti kerek etedi. Sol kezde ǵana onyń qaıtarymy mol bolady. Olardy neǵurlym tereńirek taldap, saraptap, tarazyǵa tartqandaı qorytyndy jasaýǵa úırený kerek. О́z nátıjesinde qan­daı kemshilikterdiń baryn, olardy qalaı joıýǵa bolatyndyǵyn nemese nendeı sharalardy júzege asyrý joldaryn izdestirýge kó­me­gin tıgizedi. Eseptilikti jasy­ryp kórsetse, soǵurlym oǵan beri­letin kómekter azaıyp, jalpy istelip jatqan naqty jumystar kórinbeı kóleńkede qalyp qoıady. О́z basym osy máselege durys kózqaras jasaýǵa shaqyrar edim. Kásipkerliktiń túrlerin, onyń kólemin, jumysshylardyń sanyn, óndirgen ónim mólsherin búkpesiz kórsetse, óte durys bolar edi. Ol ózine de, halyqqa da, jalpy Úki­mettiń qoldanysyna, elimizdiń eko­­nomıkasynyń órkendeýine qosylǵan úles. Onyń tıimdiligi de, qaıtarymy da asa zor dep bilemin. «Kim aqparatty bilse, sol álemdi bıleıdi» degen qanatty sóz beker aıtylmaǵan. El Prezıdentiniń tikeleı qol­daýymen memleket tarapynan kóptegen jeńildikter berilýde, onyń ishinde shaǵyn bıznesti tek­serýdi qysqartý, aýyrtpalyqty meılinshe jeńildetý, eseptiliktiń sanyn kemitý, ony bir terezeden qabyldaý jáne elektrondy formatta tapsyrý sııaqty kóptegen isti jeńildetý, ári kásipkerliktiń qaǵaz bastylyǵyn azaıtý sııaqty túrleri bar. Al bul – el ekonomıkasyn damytýǵa jasalǵan naqty qadam. Ony óz qajetine jaratyp, elimizdiń ósip-órkendeýine úles qosý – árbir azamattyń paryzy. Baqyt SAPAR, Statıstıka komıteti Aqparattyq enshiles ortalyǵynyń Qyzylorda oblystyq fılıalynyń dırektory.